شماری از مهاجران افغان در ترکیه میگویند که در ماههای اخیر، بازداشت آنان از سوی پولیس، بررسیهای شدید اسناد، محدودیت در رفتوآمد و اخراج از این کشور افزایش یافته است.
آنان میگویند که این وضعیت فضای نگرانی و هراس را در میان مهاجران به وجود آورده است.
محمد، مهاجر افغان مقیم شهر انقره ترکیه، میگوید که با وجود سپری شدن چهار سال از زندگیاش در این کشور، هنوز هم هر لحظه از اخراج و بازگردانده شدن به افغانستان هراس دارد.
او میگوید که مشکلات اقتصادی و امنیتی در افغانستان باعث شد تا از راههای غیرقانونی به ترکیه برود، اما در این مدت دو بار بازداشت شده و به دلیل نداشتن اسناد قانونی اقامت، یک سال را در زندان سپری کرده است.
محمد به رادیو آزادی گفت که در هفتههای اخیر، بازداشت، زندانی شدن و اخراج مهاجران افغان بار دیگر افزایش یافته است.
همین حالا وضعیت مهاجران افغان در ترکیه بسیار خراب است. افغانها را یک سال نگه میدارند و بعد از رهایی، اخراجشان میکنند. یک ماه و نیم میشود که کار کردهام، اما هنوز نتوانستهام مزد خود را بگیرم.
«همین حالا وضعیت مهاجران افغان در ترکیه بسیار خراب است. افغانها را یک سال نگه میدارند و بعد از رهایی، اخراجشان میکنند. یک ماه و نیم میشود که کار کردهام، اما هنوز نتوانستهام مزد خود را بگیرم. به کارفرما زنگ زدم تا پولم را بدهد و برای خانوادهام در افغانستان بفرستم، چون آنان به این پول نیاز دارند، اما میگوید پول نداریم. از ترس بازداشت، حتی نمیتوانم از او به دولت شکایت کنم. در خانه ماندهام و هیچ کاری از دستم ساخته نیست.»
او میگوید که اکنون حتی کسانی که اسناد قانونی اقامت دارند نیز با مشکلات روبهرو اند، زیرا به دلیل بررسیهای پولیس و عملیاتهای امنیتی، احساس آزادی در رفتوآمد ندارند.
فرمانالله، مهاجر ۱۸ ساله افغان که در استانبول زندگی میکند، نیز وضعیت مشابهی را شرح میدهد. او میگوید نزدیک به یک سال پیش با مصرف پنج هزار دالر از راه غیرقانونی برای یافتن کار و داشتن زندگی امن به ترکیه آمده است، اما به گفته او، پولیس هر روز به محل کارش مراجعه میکند و با مشکلات فراوان روبهرو است.
او میگوید که تنها نانآور خانواده ۱۲ نفریاش در ولایت ننگرهار افغانستان است و بیکاری و وضعیت دشوار اقتصادی در کشور، او را مجبور به مهاجرت کرده است.
«در اینجا، بهویژه برای افغانهایی که اسناد ندارند، وضعیت بسیار دشوار است. هر روز عملیات و بازرسی انجام میشود و برخورد بسیار نامناسبی با آنان صورت میگیرد. خودم مدتی را در کمپ سپری کردهام. در آنجا پولیس ترکیه رفتار بسیار بدی با من داشت، غذای کافی نمیدادند و میخواستند به گونه اجباری مرا اخراج کنند. در افغانستان پیدا کردن یک لقمه نان هم آسان نیست. جوانان برای خوشگذرانی به ترکیه نمیآیند. همه ما فقط میخواهیم در آرامش کار کنیم. از دولت ترکیه میخواهیم که اخراج اجباری مهاجران افغان را متوقف سازد.»
این مهاجران از دولت ترکیه، حکومت طالبان، جامعه جهانی و سازمان ملل متحد میخواهند که با در نظرداشت وضعیت کنونی افغانها، به مشکلات آنان رسیدگی کرده و شرایطشان را درک کنند.
رادیو آزادی تلاش کرد دیدگاه وزارت امور مهاجرین و عودتکنندگان حکومت طالبان را نیز در مورد نگرانیها و مشکلات این مهاجران به دست آورد، اما عبدالمطلب حقانی، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
این نگرانیها در حالی مطرح میشود که اداره مهاجرت ترکیه روز چهارشنبه در گزارشی اعلام کرد که پولیس این کشور در هفت ماه نخست سال جاری، در سراسر ترکیه ۲۲ هزار و ۴۸۳ مهاجر افغان را بازداشت کرده است.
این اداره گفته است که افغانها در صدر فهرست مهاجران بازداشتشده قرار دارند و بیشتر آنان به دلیل نداشتن کارت اقامت بازداشت شدهاند.
اداره مهاجرت ترکیه در مورد سرنوشت افراد بازداشتشده و شمار کسانی که اخراج شدهاند، جزئیاتی ارائه نکرده است.
پیش از این، کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR) گزارش داده بود که ترکیه در پنج ماه نخست سال جاری، بیش از ۱۳ هزار پناهجوی افغان را اخراج کرده است.
این آمار در حالی منتشر میشود که افغانستان هماکنون نیز شاهد بازگشت هزاران مهاجر افغان از ایران و پاکستان است؛ وضعیتی که فشارهای اقتصادی و بشردوستانه را بر میلیونها تن در داخل کشور افزایش داده است.
گفتنی است که بیشتر افغانهای مقیم ترکیه میگویند به دلیل بیکاری، مشکلات اقتصادی، نگرانیهای امنیتی و امید به آینده بهتر، افغانستان را ترک کردهاند.
شماری از آنان دارای اقامت موقت در ترکیه اند و امیدوارند از این کشور به کشورهای اروپایی بروند، اما با تشدید تدابیر امنیتی، رسیدن به این هدف دشوارتر شده است.
حکومت ترکیه نباید تنها از دید امنیتی و مهاجرتی به مهاجران افغان نگاه کند، بلکه باید این موضوع را از منظر انسانی و حقوقی نیز بررسی نماید.
نهادهای حامی مهاجران و مدافع حقوق بشر هشدار میدهند که هنگام بازداشت و اخراج مهاجران باید قوانین بینالمللی حقوق بشر و اصول مربوط به مهاجرت رعایت شود و پرونده هر فرد به گونه جداگانه بررسی گردد.
از جمله، فهیم فرواک، عضو ائتلاف حقوق بشر، به رادیو آزادی گفت:
«حکومت ترکیه نباید تنها از دید امنیتی و مهاجرتی به مهاجران افغان نگاه کند، بلکه باید این موضوع را از منظر انسانی و حقوقی نیز بررسی نماید. اکنون هزاران مهاجر افغان در حالی با خطر اخراج روبهرو اند که در کشورشان نه زمینه کار وجود دارد، نه امکانات اولیه زندگی و نه هم اطمینان از امنیت. از نگاه بشری، هیچ فردی نباید به جایی بازگردانده شود که جان، آزادی و کرامت انسانی او در معرض خطر باشد.»
ترکیه از سالها به اینسو یکی از کشورهای مهم برای عبور یا اقامت موقت مهاجران افغان به شمار میرود، اما در سالهای اخیر برای جلوگیری از مهاجرت غیرقانونی، تدابیر امنیتی خود را تشدید کرده و عملیات بازداشت و اخراج مهاجران را افزایش داده است