شاه محمد، دهقان در ولسوالی بالامرغاب بادغیس، میگوید امسال با وجود حاصل فراوان خربوزه، قیمت این محصول به اندازهای پایین آمده که هزینه و زحمت دهقانان را جبران نمیکند.
«حاصلات پالیزها امسال از لحاظ خربوزه خوب است و یک سیر خربوزه را از دهقانان به پنجاه افغانی خریداری میکنند. این قیمت با توجه به زحمتی که دهقانان میکشند بسیار پایین است؛ اما مجبور هستیم آن را بفروشیم، زیرا اگر باقی بماند خراب میشود، چون سردخانه وجود ندارد.»
نبود امکانات نگهداری، دهقانان را وادار میکند تا محصولات خود را در مدت کوتاهی پس از برداشت به بازار عرضه کنند؛ زمانی که فراوانی محصولات باعث کاهش قیمتها میشود.
حاجی محمد حنیف، باغدار و دهقان در ولسوالی چهاردره ولایت کندز، میگوید هرچند پاکستان در گذشته بازار مهمی برای صادرات محصولات زراعتی افغانستان بود، اما حتی در آن زمان نیز محدودیتها در فصل برداشت و افزایش هزینهها، مشکلاتی برای صادرکنندگان افغان ایجاد میکرد.
به گفته او، در کنار یافتن بازارهای جدید، ایجاد سردخانههای بزرگ و مجهز میتواند به دهقانان کمک کند تا محصولات خود را در زمان مناسب عرضه کنند و از زیان ناشی از افت قیمتها جلوگیری شود.
اگر سردخانههای کافی داشته باشیم و محصولات خود را ذخیره کنیم، نه قیمتها بیش از حد بالا میرود و نه بیش از حد پایین میآید
« اگر سردخانههای کافی داشته باشیم و محصولات خود را ذخیره کنیم، نه قیمتها بیش از حد بالا میرود و نه بیش از حد پایین میآید؛ میتوانیم نوعی توازن و کنترول در بازار ایجاد کنیم. بدون سردخانههای بزرگ و مجهز که برق مطمئن داشته باشند، این کار ممکن نیست و ما در مورد آن بسیار نگران هستیم.»
تمام مسیرهای تجارتی به پاکستان، که افغانستان از آن برای بخشی از صادرات میوه و سبزیجات استفاده میکرد، پس از درگیری میان طالبان و نیروهای پاکستانی در امتداد خط دیورند در اکتوبر سال گذشته از سوی پاکستان بسته شد،حکومت طالبان پس از آن اعلام کرد که برای یافتن مسیرهای بدیل صادراتی و ترانزیتی تلاش میکند.
همچنان معاونیت اقتصادی ریاستالوزرا حکومت طالبان در دسمبر ۲۰۲۵ در گزارشی از فعالیت دهها سرد خانه در افغانستان و آغاز ساخت ۲۲ سردخانه در ۱۲ ولایت افغانستان به ظرفیت نگهداری مجموعاً ۲۶ هزار تُن میوه و محصولات زراعتی خبر داده گفته بود که قرار است با همکاری دولت چین، سه سردخانه دیگر با ظرفیت نگهداری ۱۵۰۰ تُن میوه، نیز در آینده ساخته شود .
با این حال، شیر محمد حاتمی، سخنگوی وزارت زراعت، آبیاری و مالداری حکومت طالبان، به پرسشهای رادیو آزادی درباره آمار دقیق سردخانههای موجود پاسخ نداده است.
این وزارت پیش از این از ساخت سردخانههای صفر انرژی و سولری برای نگهداری محصولات زراعتی خبر داده است؛ اقدامی که هدف آن کاهش ضایعات و بهبود زمینه نگهداری محصولات عنوان شده است.
بر اساس معلومات وزارت زراعت آبیاری و مالداری حکومت طالبان، حدود ۴۵۰ سردخانه کوچک و بزرگ در افغانستان وجود دارد که شماری از آنها غیرفعال شدهاند.
کمبود سردخانه در افغانستان مشکلی تازه نیست و سالهاست که دهقانان بر نیاز به ایجاد امکانات مناسب برای نگهداری محصولات تأکید میکنند.
ایجاد سردخانههای مجهز و دارای سیستم انرژی مناسب میتواند یک سرمایهگذاری اقتصادی باشد
در همین حال، آگاهان امور زراعت نیز می گویند که ایجاد سردخانهها و ذخیرهگاهها باید متناسب با شرایط هر منطقه و با همکاری مردم، دولت و مؤسسات انجام شود.
پوهاند ذکرالله صافی یکی از این آگاهان به رادیو آزادی گفت در عین حال در مناطقی که محصولات زراعتی بهصورت گسترده برای بازار عرضه میشود، ایجاد سردخانههای مجهز و دارای سیستم انرژی مناسب میتواند یک سرمایهگذاری اقتصادی باشد؛ زیرا هزینههای آن از طریق فروش بهتر محصولات دوباره جبران میشود.
«در مناطق دوردست، دولت باید با همکاری مردم محل برای ایجاد این امکانات اقدام کند و اگر توان آن را نداشته باشد، مؤسسات خیریه نیز میتوانند کمک کنند. تا زیرساختهای لازم ایجاد شود و محصولات بهموقع و به شیوه درست به بازار عرضه شود،اما در مناطقی که تولید بشکل تجارتی انجام می شود، ایجاد ذخیرهگاهها و سردخانههای مجهز که نیاز به انرژی دارند برای تولیدکنندگان یک هزینه اضافی نیست؛ زیرا میتوانند مصارف آن را از درآمد فروش بهتر محصولات، جبران کنند.»
خواسته ها برای ایجاد سردخانهها و امکانات نگهداری محصولات، در حالی مطرح میشوند که شاه محمد می گوید همچنان پیامدهای نبود آن را تجربه میکند.
«ما دهقانها از این حاصلاتی که بسیار زیاد است، فایده کم میبریم؛ ،امیدواریم دولت توجه خاص کند،سردخانهها ایجاد شود تا دهقانان اینقدر ضرر نکنند.»