شماری از قابلهها در بخشهای مختلف افغانستان، بهویژه در ولسوالیهای دوردست، به رادیو آزادی گفتهاند که محدودیتهای ناشی از شرط محرم برای رفتوآمد زنان، روند ارائه خدمات صحی آنان را با مشکلات جدی روبهرو کرده است.
شماری از زنان روستایی نیز میگویند که در مناطقشان به آسانی به خدمات صحی دسترسی ندارند و برای دیدن یک قابله، مجبور میشوند مسافتهای طولانی را طی کنند.
یک قابله ۴۲ ساله از ولسوالی بلخاب ولایت سرپل در شمال افغانستان میگوید که برای دیدن بیمارانش به ولسوالیها و مناطق مختلف سفر میکند، اما شرط داشتن محرم از سوی طالبان او را با مشکلات گوناگون روبهرو کرده است.
او که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به رادیو آزادی گفت که در این بخش ۲۰ سال تجربه کاری دارد.
به گفته او، با آنکه بیشتر بیمارانش که عمدتاً زنان باردار از مناطق و ولسوالیهای دوردستاند، برای دریافت کمک با او تماس میگیرند، اما گاهی نمیتواند به کمک آنان برود.
"در بخش محرم با مشکلات زیادی روبهرو هستم و چالشهای زیادی دارم، چون شش سال میشود که شوهرم فوت کرده است. وقتی برای سمینار یا کار مجبور میشوم از بلخاب بیرون بروم، برایم بسیار دشوار است. مجبورم کسی را پیدا کنم که به عنوان محرم با من برود. یک برادرم در کابل مصروف کار است و برادر دیگرم خارج از کشور است. پدرم هم فوت کرده، پدرشوهر ندارم و شوهرم نیز وفات کرده است. واقعاً با چالشهای زیادی روبهرو هستم."
این قابله ادعا میکند که سال گذشته همراه با دو فرزندش برای شرکت در یک سمینار مرتبط با کارش که از سوی یک نهاد برگزار شده بود، سفر کرده است؛ اما به دلیل اقامت شبانه در مهمانخانه بدون محرم، از سوی اداره استخبارات طالبان در ولایت سرپل، همراه با کودکانش برای هشت ساعت بازداشت شده است.
تلاش کردیم در این مورد نظر مسئولان این اداره را داشته باشیم، اما موفق به تماس با آنان نشدیم.
رادیو آزادی نمیتواند ادعای این زن را بهگونه مستقل تأیید کند.
یک قابله ۲۷ ساله از امامصاحب ولایت کندز نیز محدودیت وضعشده از سوی طالبان در مورد محرم را مانع بزرگی در برابر کار و فعالیت خود و سایر همکاران زن خود میداند.
او نیز به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش گرفته شود. وی به رادیو آزادی گفت:
"حتی وقتی مجرد بودم، باید محرم را با خود میبردم. با مشکلات زیاد برادرم را با خود میبردم، اما او گاهی میتوانست با من برود و گاهی نه، چون خودش محصل بود. از طرف دیگر، برای او هیچ چیزی نمیدادند. حالا که ازدواج کردهام نیز بدون محرم اجازه نمیدهند. به همین دلیل، چون در این ولسوالیها طالبان مرا بدون محرم به کار نمیگذاشتند، وقتی نامزد شدم، به نامزدم گفتم که نرسنگ بخواند تا با هم یکجا باشیم و مشکل محرم من حل شود. همکارانم نیز از این بابت مشکلات زیادی دارند، چون همه نمیتوانند محرم را با خود ببرند."
او میگوید در حالی که نیاز زنان به خدمات صحی روزبهروز بیشتر میشود، اما به دلیل کاهش شمار کارمندان صحی زن و محدودیت بر رفتوآمد آنان، خدمات مورد نیاز به همه زنان نمیرسد.
شماری از مادران و نوزادان در یکی از شفاخانهها در افغانستان (تصویر آرشیف)
قابلهها میگویند اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، بهخصوص در مناطق دوردست، مشکلات صحی زنان و دختران، بهویژه در بخش مرگومیر مادران و کودکان که از قبل نیز نگرانکننده است، شدیدتر شده و به سطحی خواهد رسید که جبران آن دشوار خواهد بود.
این موضوعی است که شماری از زنان در مناطق دوردست نیز از آن شکایت دارند.
شریفه، باشنده ولایت ننگرهار و مادر هفت فرزند، میگوید در منطقهشان به هیچ مرکز صحی، خدمات درمانی، دوا و داکتر زن دسترسی ندارند و بسیاری از زنان قریه، از جمله خودش، هنگام بارداری، ولادت و ابتلا به بیماریهای زنان با مشکلات جدی روبهرو میشوند.
شماری از زنان روستایی در ولایتهای مختلف، از جمله کندهار، کنر و غزنی، نیز در صحبت با رادیو آزادی تأکید کردهاند که مراکز صحی از خانههایشان فاصله زیادی دارند و نبود کارمندان صحی زن، مشکلات آنان را بیشتر کرده است.
آنان میگویند حضور قابلهها، بهویژه در مناطق دوردست، برای نجات جان مادران و کودکان اهمیت زیادی دارد.
این زنان از نهادهای مربوط میخواهند که به کارمندان صحی زن اجازه داده شود در صورت نیاز، حتی بدون حضور محرم نیز به محل کارشان رفتوآمد کنند.
تلاش کردیم در مورد شکایتها، خواستهها و ادعاهای قابلهها و زنان مصاحبهشونده در این گزارش، پاسخ شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامه حکومت طالبان را دریافت کنیم، اما او تا زمان نشر گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
با این حال، مقامهای مختلف طالبان در پنج سال گذشته بارها گفتهاند که حقوق زنان بر اساس شریعت اسلامی تأمین شده است؛ ادعایی که برای دختران و زنان افغانستان و جامعه جهانی قابل قبول نیست.
طالبان پس از بازگشت دوباره به قدرت در ماه آگست سال ۲۰۲۱، در کنار محدودیتها و ممنوعیتهای متعدد دیگر بر زنان، سفرهای طولانیمدت زنان بدون محرم را نیز ممنوع کردهاند.
همچنان حکومت طالبان در ماه قوس سال ۱۴۰۳ خورشیدی، آموزش دختران را در مؤسسات نیمهعالی طبی نیز متوقف کرد و به این ترتیب، دسترسی دختران به آموزش در بخشهای مختلف تقریباً بهگونه کامل مسدود شد.
بر اساس آمار سازمان جهانی صحت (دبلیو اچ او) که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، شمار قابلههای فعال در سراسر افغانستان به حدود هشت هزار تن میرسید؛ اما تخمین زده میشود که در دو سال گذشته این رقم باز هم کاهش یافته باشد.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد، (یونیسف)، در گزارشی به تاریخ ۲۸ اپریل سال جاری هشدار داده بود که ادامه ممنوعیت آموزش دختران میتواند افغانستان را تا سال ۲۰۳۰ با کمبود بیش از ۲۰ هزار آموزگار زن و بیش از پنج هزار و ۴۰۰ کارمند صحی روبهرو کند.
بر اساس برآوردهای سازمان جهانی صحت، افغانستان هنوز هم با یکی از بلندترین میزانهای مرگومیر مادران و نوزادان در جهان روبهرو است.
دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا)، نیز ماه گذشته گفت که در افغانستان در هر یکصد هزار تولد زنده، حدود ۶۰۰ مادر جان میبازند.
از سوی دیگر، بر اساس معلومات یونیسف، از هر هزار تولد زنده، حدود ۵۳ کودک جان خود را از دست میدهند.