در گذشته، ما این افراد را عاملان تنها یا گرگهای تنها مینامیدیم. این آینده استیک دیپلومات سابق امریکایی
بیستوپنج سال بعد، فرهاد به دلیل راندن یک موتر مینی کوپر بر جمعیتی از مردم در شهر مونشن جرمنی که در نتیجهٔ آن دو تن کشته و دهها تن دیگر زخمی شدند، به حبس ابد محکوم شد.
قصۀ این افغان ۲۵ ساله نشان میدهد که جهان از زمان ۱۱ سپتامبر چگونه شکل گرفته است؛ در حالی که هم تهدیدات تروریستی و هم عملیات مبارزه با تروریزم پیوسته در حال تغییر بودهاست.
ازسوی شبکۀ القاعده طراحی شد؛ گروهی به رهبری اسامه بن لادن، میلیونر سعودی، که از سوی مقامهای طالبان در کابل پناه داده شده بود؛ مقامهایی که بعداً از قدرت رانده شدند.
پس از آن، فرهاد که نام خانوادگیاش مطابق با قوانین حفظ حریم خصوصی جرمنی بهطور مختصر "ن" معرفی شده، در کشوری بزرگ شد که نیروهای بینالمللی به رهبری امریکا برای مدت ۲۰ سال در آن برای مهار ساختن طالبان مبارزه کردند.
بعدتر، او در زمرۀ صدها هزار افغانی بود که به دنبال صلح و رفاه در اروپا، کشورخودرا ترک کردند، اما سرانجام در اثر تبلیغات آنلاین ملاهای کشور خودش افراطی شد.
فرهاد هیچگونه وابستگی یا ارتباط با هیچ گروه مشخص نداشت و به نظر میرسید کاملاً بر اساس ابتکار خودش عمل کرده است.
یک دیپلومات سابق امریکایی با چندین دهه تجربه در زمینهٔ مبارزه با تروریزم به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:
«در گذشته، ما این افراد را عاملان تنها یا گرگهای تنها مینامیدیم. این آینده است»
این دیپلومات سابق، که نخواست نامش افشا شود، همچنین گفت: «هیچکس نیاز ندارد عضو یک گروه باشد، آنها میتوانند از یک گروه الهام بگیرند، میتوانند از چندین گروه الهام بگیرند».
او افزود که پیشرفتها در زمینۀ هوش مصنوعی، یک «نقطهٔ عطف» را در تکامل تهدیدات تروریستی تشدید کرده است.
رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی با چندین کارشناس درمورد این موضوع گفتوگو کرده که چگونه ابزارهای تکنالوژیک که ۲۵ سال پیش وجود نداشتند، از جمله طیارات بیپیلوت، هوش مصنوعی و رسانههای اجتماعی، یک محیط کاملاً جدید و خطرناکتر را ایجاد میکنند.
جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی
جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «ما شاهد حضور بسیار بیشتر در فضای آنلاین هستیم. شاهد استفادهٔ بسیار بیشتر از افراد تأثیرگذار هستیم. علاوه بر عاملان سازمانیافتهای که در صحنهٔ تروریزم به آنها عادت کردهایم، اکنون عاملان تنها، کسانی که تحت تأثیر قرار گرفتهاند را نیز داریم.»
ووتل در اکتوبر ۲۰۰۱ میلادی درست چند هفته پس از حملات ۱۱ سپتامبر بر نیویارک و واشنگتن، رهبری یک حملهٔ هوایی دیسانت نیروهای امریکایی علیه مواضع طالبان در قندهار را بر عهده داشت.
او بعداً در آنچه «جنگ علیه ترور» نامیده شد، نقش مهمی را ایفا کرد؛ وتل همچنین در عراق خدمت کرد و قوماندانی عملیات علیه جنگجویان گروۀ دولت اسلامی را برعهده داشت.
جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی گفت: «این سازمانهای تروریستی دوام آوردهاند. آنها تا جایی که میتوانند به سازگاری ادامه داده؛ پیچیدهتر شدهاند. اکنون فضا برای کارشناسان امنیتی نیز بسیار پیچیدهتر شده است.»
«تروریستهای میراثی»
در مورد شبکۀ القاعده، داستان پس از ۱۱ سپتامبر، داستانِ شاخهها و گروههای وابسته بوده است؛ گروههایی مانند الشباب در سومالیا و جماعت نصرت الاسلام والمسلمین (JNIM) در منطقهٔ ساحل غرب افریقا که با پیوند دادن اهداف محلی خود با جاهطلبی شبکۀ القاعده، برای انجام حملات بیشتر در سطح جهانی، به ااین شبکه وابسته شدند.
تبلیغات شبکۀ القاعده در یمن پس از خروج از افغانستان تا امروز، بهشدت افزایش یافته استسارا هارموش
پس از آنکه نیروهای نظامی امریکا، رهبری شبکۀ القاعده را درهم کوبیدند و در ماههای پس از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ میلادی القاعده را از پناهگاههای امن در افغانستان محروم کردند، این ساختار پراکنده به این شبکه امکان داد، تا همچنان دوام بیاورد.
ستراتیژی جدید مبارزه با تروریزم ایالات متحدۀ امریکا که در ماه می 2026 منتشر شد، شبکۀ القاعده و تهاجمیترین بخش آن «القاعده در شبهجزیرهٔ عربستان» ای کیو ای پی را در صدر فهرست آنچه قرار میدهد که آن را «تروریستهای اسلامگرای میراثی» مینامند.
در گزارش سازمان ملل متحد که در ماه اگست منتشر شد، ای کیو ای پی «پیشتاز» جنبش جهانی شبکۀ القاعده توصیف شده است.
در سالهای اخیر، مطالعات نشان دادهاند که چگونه شاخههای القاعده در زمینهٔ تأمین مالی و آموزش هماهنگی میکنند.
طور مثال، ناظران سازمان ملل متحد در سال گذشته به پرداخت یک باج ۵۰ میلیون دالری به جماعت نصرت الاسلام والمسلمین اشاره کرده اند که این گروه آن را با القاعده در مغرب اسلامی، ای کیو ای پی در یمن و «رهبری ارشد القاعده در جنوب آسیا» شریک شد.
آنها همچنین پیامرسانی آنلاین خود را افزایش دادهاند.
سارا هارموش، کارشناس تروریزم و پژوهشگر مؤسسهٔ امنیت سرحدی و برنامهٔ مبارزه با افراطگرایی در پوهنتون جورج واشنگتن در امریکا، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «تبلیغات شبکۀ القاعده در یمن پس از خروج از افغانستان تا امروز، بهشدت افزایش یافته است. آنها بیش از آنچه که من در چند سال گذشته منتشر کردهام، مطالب منتشر کردهاند.»
هارموش گفت: « همین چند ماه پیش، القاعده در یمن، بیانیهها و ویدیوهایی منتشر کرد که حملات گرگهای تنها را تحریک میکرد و از افرادی که در غرب هستند، میخواست حملاتی را در داخل قلمرو امریکا و در اروپا انجام دهند.»
عمل کورکورانه؟
در این فضای بهسرعت در حال تغییر، یک مسئلهٔ دیگر نیز وجود دارد: که از دست رفتن ظرفیت مبارزه با تروریزم است.
دیپلومات سابق امریکایی که از افشای نامش خودداری کرده، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «ما در تاریکی پرواز میکنیم. در یکونیم سال گذشته، افراد را از دست دادهایم و پول را از دست دادهایم».
او می افزاید که محیط جیو وپولیتیک کنونی این آزمون را تشدید بخشیده است: «در حال حاضر، ما تقریباً در چشم طوفان قرار داریم؛ بین پیامدهای ۷ اکتوبر [حملهٔ سال ۲۰۲۳ میلادی به رهبری حماس علیه اسرائیل] و جنگ جاری ایران. بسیاری از افراد خوب را از دست دادهایم که تجربهٔ میدانی و دانش نهادی داشتند.»
تصویر پسزمینه اینجا وارد شود
در جریان یک سمینار انلاین پوهنتون جورج واشنگتن در ۲ سپتامبر، نگرانیهای مشابهی از سوی سایر کارشناسان برجستهٔ عرصۀ مبارزه با تروریزم نیز مطرح شد.
تام سندرسن از مرکز مطالعات ستراتیژیک و بینالمللی به «کاهش تمرکز بر تروریزم، بودجهها و پرسونل» اشاره کرد، در حالی که بروس هافمن از شورای روابط خارجی از «خروج گسترده» کارمندان از دفتر مبارزه با تروریزم وزارت امور خارجۀ امریکا صحبت کرد؛ دفتری که سال گذشته بازسازی شد.
قصر سفید، یا وزارت امور خارجه بلافاصله درمورد مسائلی که در این مقاله مطرح شده، اظهار نظر نکردند.
بودجهٔ مبارزه با تروریزم پس از یک بررسی در سال ۲۰۱۸ شروع به کاهش کرد و این کاهشها از سال ۲۰۲۵ سرعت گرفته است.
در ستراتیزی مبارزه با تروریزم ایالات متحده گفته شده است: «ملت ما از سوی جامعهٔ اطلاعاتی خود بهخوبی خدمت دریافت نکرده است؛ جامعهای که در شیوههای قدیمی نگاه کردن به تهدیدات گرفتار شده است.»
جاناتان شرودن، رئیس بخش تحقیقات در نهاد سی ای ان، یک موسسۀ تحقیقاتی مستقر در واشنگتن، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که در سالهای اخیر یک تغییر عمده در سیاست صورت گرفته است.
او گفت: «اهداف ما از شکست کامل این گروهها به سوی مدیریت مؤثر تهدیدی که آنها ایجاد میکنند و و دور نگهداشتن آن از داخل خاک ایالات متحده تغییر کرده است.»
او افزود: «فکر میکنم ساختاری که ایالات متحدۀ امریکا اکنون در اختیار دارد، طی پنج تا هفت سال گذشته، تا حد زیادی در انجام این کار مؤثر بوده است.»