در ولسوالیهای ژیری و میوند ولایت کندهار، یک نهاد خیریه آموزشی برای دختران و پسران خردسال صنفهایی ایجاد کرده است؛ کودکانی که در نزدیکی محل بودوباششان مکتب رسمی وجود ندارد یا برای رسیدن به مکتب باید فاصله زیادی را طی کنند.
یکی از این صنفها از سوی «بنیاد خیریه آموزشی شیرزاد» برای دختران خردسال در ولسوالی ژیری ایجاد شده است. فریده، یکی از شاگردان صنف اول، به رادیو آزادی گفت: «من فریده هستم، دانشآموز صنف اول. معلم صاحب ما به موقع میآید و به ما درس میدهد. من در صنف خود بسیار خوشحال هستم.»
اما ادامه آموزش فریده و دیگر دختران با یک پرسش مهم همراه است؛ طالبان پس از بازگشت به قدرت در افغانستان، آموزش دختران بالاتر از صنف ششم را ممنوع کردهاند.
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، در هشتم سنبله سال جاری در پاسخ به پرسشی در مورد بازگشایی مکاتب دخترانه در کابل گفت: «اکنون وقت آن نیست.» مجاهد پیش از این نیز بارها گفته است که حکومت طالبان برای فراهمکردن شرایط آموزش دختران، از جمله تهیه نصاب و آموزش جداگانه، کار میکند؛ اما در نزدیک به پنج سال گذشته مکاتب متوسطه و لیسه دختران همچنان بسته ماندهاند.
بنیاد خیریه شیرزاد در ولسوالی ژیری برای پسران نیز صنفهای جداگانه ایجاد کرده است.حبیبالله، یکی از شاگردان، میگوید: «نام من حبیبالله است، از ولسوالی ژیری. بسیار خوشحال هستم که در صنف ساختهشده درس میخوانم.»
شماری از باشندگان محل نیز از ایجاد این صنفها استقبال میکنند. عبدالسلام، یکی از باشندگان محل، به رادیو آزادی گفت: «خیرش را ببیند، برایشان درس میدهد، آموزش میدهد، کودکان یاد میگیرند. ما هم بعداً از آنها میپرسیم که کودکان چه چیزهایی یاد گرفتهاند . خانهشان آباد که با آنها زحمت میکشند و به آنان درس میآموزند.»
عمر شیرزاد، رئیس بنیاد خیریه شیرزاد، میگوید این نهاد در ولسوالیهای ژیری و میوند چندین صنف ایجاد کرده که صدها کودک در آنها آموزش میبینند.
به گفته او، حدود ۳۰ درصد شاگردان این صنفها را دختران تشکیل میدهند.
او به رادیو آزادی گفت: «در ولسوالیهای ژیری و میوند است. نخست در ولسوالی ژیری آغاز کردیم؛ سه صنف در یک زمین، سه صنف دیگر در یک منطقه دیگر و دو صنف دیگر در یک روستای دیگر داریم. همچنین سه صنف در میوند داریم. تقریباً سه تا سهونیم صد نفر هستند.»
شیرزاد میگوید این صنفها از صنف اول تا سوم را در بر میگیرد و هزینههای آن از سوی خانواده خودش پرداخت میشود. به گفته او، اگر افراد دیگری نیز بخواهند در این بخش کمک کنند، بنیاد میتواند مناطق نیازمند را مشخص کند و آنان تنها معاش آموزگاران را بپردازند؛ مدیریت، نظارت و تهیه گزارش را بنیاد به عهده خواهد گرفت.
عمر شیرزاد در پاسخ به این پرسش که با وجود مکاتب دولتی چرا به ایجاد چنین صنفهایی نیاز است، میگوید در برخی مناطق امکانات آموزشی برای دختران وجود ندارد و شماری از کودکان نیز به دلیل فاصله زیاد نمیتوانند به مکاتب رسمی بروند.
او گفت: «آنجا صنفهای رسمی برای دختران وجود ندارد، تنها برای پسران است و همین پسران نیز نمیتوانند به همه رسیدگی کنند. یک کودک ششساله نمیتواند نیم ساعت یا ۴۵ دقیقه راه را پیاده طی کند. مکاتب اطراف بسیار دور هستند. دلیل دوم این است که کیفیت برخی مکاتب آنقدر پایین است که مردم علاقهمندی زیادی به آنها ندارند.»
این تلاشهای محلی در حالی صورت میگیرد که صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد، یونیسف، پیش از این افغانستان را با یکی از شدیدترین بحرانهای آموزشی در جهان روبهرو دانسته است.
بر بنیاد معلومات این نهاد، حدود ۹۳ درصد کودکان در افغانستان حتی تا پایان دوره ابتدایی قادر به خواندن یک متن ساده نیستند. یونیسف همچنان گفته است که در کنار محدودیتهای وضعشده بر آموزش دختران، روند ثبتنام پسران در مکاتب نیز کند شده است.
این نهاد در گزارشی در ماه اسد سال جاری گفته بود که در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ از طریق برنامههای آموزشی خود برای نزدیک به ۵۶ هزار کودک زمینه آموزش فراهم کرده که ۶۷ درصد آنان دختران بودهاند.
به گفته یونیسف، کودکان بازمانده از مکتب نیز از طریق برنامههای آموزشی اجتماعی و مراکز موقت آموزشی به فرصتهای یادگیری دسترسی پیدا میکنند