خانوادههای بیجاشده در نقاط مختلف افغانستان، از بغلان تا پکتیکا، میگویند که با مشکلات مشابهی از جمله نبود سرپناه مناسب، وضعیت دشوار اقتصادی و دسترسی محدود به خدمات اساسی روبهرو هستند. غم سرپناه، نان و دسترسی به آب صحی هنوز هم از دغدغههای اصلی بسیاری از خانوادهها در افغانستان است که در وضعیت بیجاشدگی به سر میبرند.
منیر، باشندۀ اصلی ولسوالی بغلان مرکزی در ولایت بغلان، سرپرست یکی از این خانوادههاست که در نتیجه سیلابهای امسال به منطقۀ زمانخیل شهر پلخمری بیجا شده است. او دربارۀ مشکلات خانواده خود و دیگر بیجاشدگان محل به رادیو آزادی گفت: "در وضعیت بسیار بدی قرار داریم. در سیلابهای اخیر خانههای زیادی ویران شد. در میان کودکانی که کمتر از پنج سال سن دارند، بیماری اسهال بسیار افزایش یافته است. معمولاً با فرارسیدن تابستان در بغلان، چون هوا بسیار گرم میشود، این مشکلات بیشتر میگردد. خانوادههایی که از نظر اقتصادی وضعیت بهتری داشتند، خانههای خود را دوباره ساختند و به آنجا برگشتند، اما کسانی که توان مالی ندارند، هنوز هم در خیمه زندگی میکنند."
احمدالله، باشندۀ ولسوالی برمل ولایت پکتیکا، میگوید که خانوادههای زیادی در محل آنان به دلیل درگیریها میان حکومت طالبان و پاکستان بیجا شدهاند. او به رادیو آزادی گفت: "مردم محل ما با مشکلات بسیار زیادی روبهرو هستند. شماری به دلیل جنگ بیجا شدهاند و شماری در خیمهها زندگی میکنند. با این وضعیت اقتصادی توان مقابله با مشکلات را نداریم. حکومت باید زمینه کار را برای مردم فراهم کند تا از این وضعیت بیرون شوند."
این خانوادههای بیجاشده میگویند که نه امکان بازگشت به مناطق اصلیشان را دارند و نه توان مالی برای حل مشکلاتی که اکنون با آن روبهرو هستند. سازمان بینالمللی «ریچ» نیز در گزارش تازۀ خود گفته است که با کاهش درگیریها و جنگ از سال ۲۰۲۱ به اینسو، فشارهای اقتصادی، ناامنی غذایی و خطرات طبیعی به عوامل اصلی بیجاشدگی داخلی در افغانستان تبدیل شدهاند.
این سازمان در گزارشی که روز پنجشنبه، ۱۹ سنبله نشر کرده، آمار تازهای از شمار بیجاشدگان در افغانستان ارائه نکرده، اما گفته است که در سال ۲۰۲۵ حدود ۳.۱ میلیون افغان در وضعیت بیجاشدگی داخلی زندگی میکردند. براساس این گزارش، بیشتر بیجاشدگیها در داخل همان ولایت صورت میگیرد و خانوادهها به دلیل پیوندهای اجتماعی و خانوادگی کمتر ولایت اصلی خود را ترک میکنند.
ریچ گفته است که شماری از خانوادهها به دلیل کمبود منابع مالی و امکانات، حتا قادر به جابهجایی نیستند و ناچار در محل زندگی خود باقی میمانند؛ وضعیتی که به گفتۀ این سازمان، خانوادههای فقیر و زنان را بیشتر متأثر میسازد.
در گزارش آمده است که بخش بزرگی از جابهجاییهای داخلی به سوی مراکز اقتصادی صورت میگیرد؛ مناطقی که دسترسی به خدمات و فرصتهای معیشتی در آن بیشتر است.
این سازمان همچنان میگوید که خانوادههای بیجاشده بیشتر به منابع درآمدی ناپایدار وابستهاند و بخش بزرگتری از هزینههای خود را برای پرداخت کرایۀ مسکن مصرف میکنند. در سال جاری، در کنار درگیریها میان حکومت طالبان و پاکستان، بارندگیهای شدید، سیلابها و زلزلهها در ولایتهای مختلف افغانستان نیز خانوادههای زیادی را مجبور به ترک خانهها و مناطق اصلیشان کرده است.
دفتر هماهنگی امور بشردوستانۀ ملل متحد (OCHA) و شماری دیگر از نهادهای بینالمللی نیز هشدار دادهاند که با سرد شدن هوا، وضعیت خانوادههایی که در خیمهها، سرپناههای موقتی یا خانههای آسیبدیده زندگی میکنند، دشوارتر خواهد شد.