برخی از آنان میگویند ماههاست که بیسرپناه و سرگردان در زمینهای خالی و زیر خیمهها زندگی میکنند و به آسانی نمیتوانند خانهای متناسب با توان مالی خود پیدا کنند.
نعمتالله، سرپرست یک خانوادۀ مهاجر افغان که از اسلامآباد، پایتخت پاکستان، به ولایت ننگرهار بازگشته است، میگوید خودش و چند خانوادۀ دیگر از بستگانش نزدیک به دو و نیم ماه میشود که به کشور برگشتهاند، اما هنوز سرپناه مناسبی ندارند.
فعلاً ما در چهاردیواریهای نمرههای مردم دیگر خیمه زدهایمنعمتالله
او میگوید «فعلاً ما در چهاردیواریهای نمرههای مردم دیگر خیمه زدهایم. آنجا دیوار درست هم ندارد، فقط سنگکاری شده است. همه بیچارهها همانجا زندگی میکنند. همه تلاش میکنند که برای خود سرپناه پیدا کنند، اما کرایه خانهها هم بلند است و خانه هم به آسانی پیدا نمیشود.»
نذیر و خانوادۀ کاکایش که نزدیک به چهار ماه پیش از پاکستان به کابل بازگشتهاند نیز با مشکل مشابهی روبهرو هستند.
او گفت: «کاکاهایم اصلاً هیچ سرپناهی ندارند. گاهی به جایی میروند و کسی برای مدتی کوتاه به آنان جا میدهد و گاهی به جای دیگری میروند. با مشکلات زیادی روبهرو هستند. آن مهاجرانی که خانه ندارند، با چالشهای فراوانی مواجهاند. از یک سو خانههای کرایی بسیار گران است و از سوی دیگر به آسانی پیدا نمیشود.»
پیش از این، ادارۀ اسکان بشری سازمان ملل متحد نیز نسبت به فشار ناشی از بازگشت گستردۀ مهاجران بر شهرهای بزرگ افغانستان ابراز نگرانی کرده و گفته بود که افزایش جمعیت، یافتن سرپناه را دشوارتر ساخته است.
در همین حال، یک نهاد خصوصی با ایجاد اپلیکیشنی به نام «کورونه» تلاش کرده است روند یافتن خانه و جایداد را آسانتر سازد.
عابد روان، مسئول این اپلیکیشن، به رادیو آزادی گفت: «شش ماه میشود که این اپلیکیشن را به مردم معرفی کردهایم. هدف از ساختن این اپلیکیشن این بود که در کشورهای دیگر چنین اپلیکیشن یا ویبسایتهایی وجود دارد که مردم در هر بخش کشور از طریق آن برای خود جایداد پیدا میکنند، اما در افغانستان چنین چیزی وجود نداشت. خوشبختانه ما اپلیکیشن «کورونه» را ساختیم که در این شش ماه، تا اکنون ۸۸۰ راهنما از ولایتهای مختلف افغانستان در آن ثبت شدهاند و بیش از هشت هزار جایداد نیز در آن به ثبت رسیده است.»
به گفتۀ آقای روان، معلومات مربوط به خانهها و سایر جایدادها برای کرایه، گروی و فروش، از جمله قیمت، وضعیت آب و برق و موقعیت آنها، در این اپلیکیشن درج شده است. او ادعا میکند که این خدمات تاکنون به هزاران تن در یافتن سرپناه کمک کرده، اما میگوید آگاهی عمومی دربارۀ چنین خدماتی هنوز محدود است.
مشکل سرپناه در افغانستان تنها به کمبود خانه محدود نمیشود. بیجاشدن، بازگشت گستردۀ مهاجران، حوادث طبیعی، فقر، هزینۀ بلند ترمیم خانهها و دسترسی محدود به مسکن مناسب از دیگر عوامل این مشکل عنوان میشوند.
بر اساس پلان پاسخگویی سال ۲۰۲۶ سازمان بینالمللی مهاجرت، زلزلههای سال ۲۰۲۵، سیلابهای پیهم، افزایش شمار بازگشتکنندگان و محدودیت مواد مورد نیاز برای سرپناه، نیاز به سرپناه اضطراری، کمک کرایه، ترمیم خانهها و اسکان انتقالی را افزایش داده است. به گفتۀ این سازمان، برای رسیدگی به نیازهای این بخش در سال ۲۰۲۶ حدود ۶۵ میلیون دالر بودجه مورد نیاز است.