موج گستردۀ بازگشت مهاجران افغان از کشورهای همسایه، بهویژه پاکستان، فشار اقتصادی را بر شماری از ولایتهای افغانستان افزایش داده است.
شماری از باشندگان ننگرهار میگویند که بسیاری از مهاجرانی که از طریق تورخم وارد افغانستان میشوند، در همین ولایت میمانند و این وضعیت تقاضا برای خانههای کرایی را افزایش داده است.
به گفتۀ آنان، افزایش نفوس در شهر جلالآباد نه تنها بر بازار خانههای کرایی، بلکه بر ازدحام شهری، بازار کار و قیمت برخی کالاها نیز تأثیر گذاشته است.
گل میران، یکی از باشندگان شهر جلالآباد، به رادیو آزادی گفت: «در مقایسه با گذشته، کرایهٔ خانهها بسیار بلند شده،دلیلش این است که بسیاری از مهاجرانی که تازه از پاکستان بازگشته اند، در ننگرهار میمانند. من خودم اکنون برای یک خانه هشت هزار افغانی کرایه میپردازم، در حالی که پیش از این کرایهٔ همین خانه سه هزار افغانی بود.»
محمدسعید، یکی دیگر از باشندگان جلالآباد، نیز میگوید که با بازگشت گستردۀ مهاجران، نفوس شهر افزایش یافته و این مسئله بر قیمت کالاها نیز تأثیر گذاشته
مهاجرانی که از مسیر تورخم میآیند، بیشترشان در ننگرهار میمانندمحمد سعید
است.او گفت: «مهاجرانی که از مسیر تورخم میآیند، بیشترشان در ننگرهار میمانند. اینجا ازدحام بسیار زیاد شده و کرایهٔ خانهها نیز در پی آن بسیار بلند شده است. خانهای که پیش از این با دو هزار افغانی کرایه داده میشد، اکنون کرایهاش به پنج هزار، هفت هزار و حتی ده هزار افغانی رسیده است.»
جلالآباد که یکی از شهرهای بزرگ افغانستان است، در سال ۱۳۲۷ خورشیدی برای حدود ۲۵۰ هزار نفر ساخته شده بود؛ اما بر اساس آمار غیررسمی، اکنون حدود دو میلیون نفر در این شهر زندگی میکنند.
بازگشت گستردۀ مهاجران در سالهای اخیر نیز بر افزایش نفوس این شهر افزوده است.
شماری از افغانهای برگشته از پاکستان میگویند که با گذشت مدت طولانی، هنوز نتوانستهاند سرپناه مناسبی پیدا کنند. آنان میگویند بیکاری و بلند بودن کرایۀ خانهها از مشکلات عمدۀ آنان است و برخی وعدههایی که برای حمایت از برگشتکنندگان داده شده بود، عملی نشده است.
یکی از برگشتکنندگان میگوید: «حدود یکونیم سال میشود که کوچ خود را آوردهایم، اما هیچ کاری نیست. دولت هم کمک لازم را نکرده است.»
محمدعلی نیز که به گفتۀ خودش نزدیک به دو سال پیش از پشاور به ننگرهار برگشته است، میگوید هنوز سرپناه مناسبی ندارد.
او به رادیو آزادی گفت: « تا هنوز سرپناه مناسبی پیدا نکردهایم، از یک خانه ما را جواب می دهند آنجا را که ترک می کنیم، خانهٔ دیگر را بسیار به سختی پیدا میکنیم. مالکان کرایهها را بلند کردهاند که از توان ما خارج است. خواست ما این است که حکومت وعدههایی را که به مهاجران داده است، عملی کند، بهویژه در بخش توزیع نمرههای زمین.»
شماری از مسئولان دفاتر رهنمای معاملات در شهر جلالآباد نیز میپذیرند که کرایۀ خانهها در مقایسه با گذشته افزایش یافته است.
مسئول یکی از این دفاتر که نخواست نامش در گزارش منتشر شود، به رادیو آزادی گفت: «خانهٔ دو اتاقه به پنج هزار، سه اتاقه به هفت هزار و چهار اتاقه به ده یا دوازده هزار افغانی کرایه داده میشود،مردم بسیار فقیر هستند، پول مواد غذایی را ندارند و در این شرایط کرایهٔ خانهها بسیار بلند شده است.»
شماری از باشندگان ننگرهار خواستار آن هستند که مهاجران برگشتکننده پس از ورود به افغانستان به مناطق اصلیشان منتقل شوند. آنان میگویند این کار میتواند فشار بر ننگرهار را کاهش دهد و در عین حال، در برخی ولایتهای کمنفوس زمینۀ کار و فعالیتهای اقتصادی را فراهم کند.
در همین حال، دفتر هماهنگی امور بشردوستانۀ سازمان ملل متحد، اوچا، گفته است که از آغاز سال جاری میلادی تاکنون بیش از نیم میلیون نفر از طریق تورخم از پاکستان به افغانستان برگشتهاند که ۴۰ درصد آنان در ننگرهار جابهجا شدهاند.
اوچا در ویدیویی که در ۱۶ سپتمبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، گفته است افرادی که بهتازگی از پاکستان برگشتهاند، در شرایط دشوار زندگی میکنند و نهادهای امدادرسان باید از برنامههایی حمایت کنند که بر کمکرسانی به این افراد متمرکز است.
به گفتۀ اوچا، بسیاری از برگشتکنندگان به نمرات رهایشی زمین دسترسی ندارند، اسناد لازم برای شاملکردن کودکانشان در مکاتب را در اختیار ندارند و دسترسی آنان به فرصتهای کاری نیز محدود است.
پاکستان در سال ۲۰۲۳ روند گستردۀ اخراج مهاجران افغان را آغاز کرد. بر اساس آمار رسمی سازمان ملل متحد که در گزارش شما آمده است، تا ماه جولای سال ۲۰۲۶ بیش از ۲.۶ میلیون افغان از پاکستان به افغانستان برگشتهاند.