فشار اقتصادی بر خانواده‌ها؛ تأمین غذای مغذی برای کودکان دشوارتر شده است

عکس از آرشیف ـ یک کودک افغان هنگام بازگشت به خانه در حومۀ کابل

شماری از خانواده‌ها در افغانستان می‌گویند پس از پرداخت هزینه‌های اساسی زندگی، برای خرید مواد غذایی مانند شیر، گوشت، تخم‌مرغ و حبوبات با مشکل روبه‌رو می‌شوند و ناچار اند برخی مواد غذایی را کمتر خریداری کنند یا با گزینه‌های ارزان‌تر جایگزین سازند.

مروه، مادر سه فرزند در کابل، می‌گوید فشار اقتصادی باعث شده است نتواند همیشه غذای کافی و متنوع برای سه فرزندش، که یکی از آنان زیر پنج سال است، فراهم کند.

او می‌گوید شوهرش به حیث نگهبان در یک سرای کار می‌کند و بخش عمدۀ درآمد خانواده صرف کرایۀ خانه، آب، برق و دیگر هزینه‌های ضروری زندگی می‌شود.

این طفل کوچکم بیحد تاکید می کند که برای من تخم مرغ پخته کنید داد و بیداد می کند
مروه، مادر سه فرزند در کابل

«این طفل کوچکم بیحد تاکید می کند که برای من تخم مرغ پخته کنید داد و بیداد می کند می رود در کنار یخچال ایستاده می شود، ما یخچال را باز می کنیم و به او نشان می دهیم که تخم در آن نیست و می گوییم اگر می بود برایت پخته می کردیم،دو طفل دیگر که بزرگتر اند آنان گپ را می فهمند،اما این کوچکتر درک نمی کند.»

این مشکل تنها به خانوادۀ مروه محدود نیست. شماری دیگر از خانواده‌ها نیز می‌گویند فشار اقتصادی، تأمین غذای کافی و متنوع برای کودکان‌شان را دشوار کرده است.

نجلا، باشندۀ ولایت بلخ، می‌گوید معاش شوهرش تنها منبع درآمد خانوادۀ آنان است و با آن، تأمین هزینه‌های زندگی و غذای متنوع برای شش فرزندش دشوار است.

«من خودم پول ندارم، فقط یک معاش معلمی شوهرم است که کفایت نمی کند فعلاً فقط می‌خواهیم حد اقل، فرزندانم را به نان خشک سیر کنیم، وقتی فرزندانم سر سفره می‌نشینند و چیزی را که می‌خواهند نمی‌توانم پیش رویشان بگذارم،بسیار جگر خون می شوم مثلاً پسرم یک خواسته کوچک دارد، صبح ها می‌گوید: «مادر، برای من شیر و تخم‌مرغ باشد.» از کجا کنم من نمی‌توانم که هم شیر و هم تخم مرغ تهیه کنم،پس طبعا که جگرخون می شوم و گلویم را می گیرد.»

یک زن دیگر باشندۀ کابل که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید شوهرش کارمند یک ادارۀ دولتی است، اما درآمد خانواده برای فراهم‌کردن تمام مواد غذایی مورد نیاز فرزندان‌شان کافی نیست.

او می‌گوید ناچار است برخی مواد غذایی را با گزینه‌های ارزان‌تر جایگزین کند. «تخم مرغ را هر سه اولادم خوش دارند،اما نمی توانم هر روز برای آنان فراهم کنم به عوض از آرد لیتی پخته کرده برایشان می دهم،امروز چاشت هم برایشان آش پخته کردم. »

متخصصان تغذیه می‌گویند در سال‌های رشد کودکان، تنوع، ترکیب و تناسب غذایی اهمیت زیادی دارد و خانواده‌هایی که توان مالی محدودی دارند، می‌توانند با استفاده از مواد غذایی ارزان‌تر بخشی از نیازهای تغذیه‌ای کودکان را تأمین کنند.

داکتر سرور خالد، متخصص امراض داخله و اطفال، به رادیو آزادی گفت که مصرف مواد غذایی مختلف در جریان روز یا هفته می‌تواند به تأمین نیازهای بدن کودکان و جلوگیری از کمبود مواد مغذی کمک کند.

« به گروه های غذایی که بدن نیاز دارد مثلا قندهاست می توانیم با خوردن نان خشک، برنج، کچالو و امثال آن تأمین بکنیم یا مثلا پروتئین ، حتمی نیست که ما بودجه خوب داشته باشیم گوشت مصرف بکنیم،می‌توانیم که با همان بودجه کم خود از حبوبات استفاده کنیم که به اصطلاح تأمین کننده پروتئین هستند برای عضویت و مثل عدس و دال ،لوبیا و امثال آنست.»

بر اساس معلومات سمیع‌الله، یک دکاندار در شهر کابل، یک لیتر شیر گاو ۶۰ افغانی، یک کیلو گوشت مرغ ۲۱۰ افغانی، یک عدد تخم‌مرغ فارمی ۹ افغانی و یک عدد تخم‌مرغ خانگی ۱۰ افغانی قیمت دارد. به گفتۀ او، هر کیلو عدس نیز بین ۶۰ تا ۷۰ افغانی فروخته می‌شود.

بر بنیاد گزارش صندوق کودکان سازمان ملل متحد، یونیسف، که در ۱۲ جولای ۲۰۲۶ منتشر شده، کاهش تنوع غذایی، حذف وعده‌های غذایی و کم‌خوری کودکان از نشانه‌های ناامنی غذایی در افغانستان دانسته شده است.

در این گزارش آمده است که کودکان خانواده‌هایی که با ناامنی شدید غذایی روبه‌رو هستند، تا شش برابر بیشتر در معرض لاغری حاد قرار دارند.

یونیسف همچنین گفته است که ۳.۷ میلیون کودک زیر پنج سال در افغانستان در معرض خطر سوءتغذیه قرار دارند. شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامۀ حکومت طالبان، به تماس‌های رادیو آزادی در این مورد پاسخ نداد.

او در ماه جنوری ۲۰۲۶ در صحبت با شماری از رسانه‌های داخلی و خارجی گفته بود که حدود سه میلیون زن و کودک در افغانستان دچار سوءتغذیه هستند. به گفتۀ او، از این میان ۱.۳ میلیون تن به سوءتغذیۀ متوسط و نزدیک به ۷۰۰ هزار تن به سوءتغذیۀ شدید مبتلا اند. او همچنین گفته بود که در مجموع حدود ۹۰۰ هزار زن، که بیشتر آنان شیرده و باردار اند، با سوءتغذیۀ متوسط روبه‌رو هستند.

شرافت زمان همچنین گفته بود که شمار مراکز درمان سوءتغذیه در افغانستان از ۸۰۰ به ۲۳۰۰ مرکز افزایش یافته است و تأکید کرده بود که کمک‌های بین‌المللی به بخش صحت باید افزایش یابد. پس از بازگشت طالبان به قدرت، شماری از کشورها و سازمان‌های بین‌المللی کمک‌های خود به افغانستان را کاهش داده یا متوقف کرده‌اند؛ موضوعی که بر بخش‌های مختلف، از جمله خدمات صحی، نیز تأثیر گذاشته است. در همین حال، خانواده‌هایی مانند مروه و نجلا می‌گویند نگرانی روزمرۀ آنان این است که چگونه با درآمد محدود، غذای کافی و مغذی برای کودکان‌شان فراهم کنند.