زنان متشبث در افغانستان؛ کمبود سرمایه و بازار، فعالیت‌های اقتصادی آنان را محدود کرده است

عکس از آرشیف ـ نمایشگاه صنایع دستی زنان تجارت‌پیشه افغان در کابل

برخی از زنان کارآفرین و متشبث در افغانستان می‌گویند با وجود داشتن مهارت و تجربه، کمبود سرمایه، امکانات و دسترسی محدود به بازار، ادامه و گسترش فعالیت‌های اقتصادی‌شان را دشوار کرده است.

همزمان، برنامهٔ توسعهٔ سازمان ملل متحد (UNDP) و نهاد زنان سازمان ملل متحد (UN Women) از راه‌اندازی یک برنامه مشترک برای حمایت مالی و تجاری از زنان کارآفرین در افغانستان خبر داده‌اند.

فاطمه جعفری، مسئول یک کارگاه قالین‌بافی در کابل، می‌گوید استفاده از روش‌های سنتی، کمبود امکانات و مشکل برق، روند کار آنان را دشوار کرده و برای توسعه فعالیت‌های‌شان به تجهیزات عصری و حمایت مالی نیاز دارند.

او که حدود پنج سال است در این بخش فعالیت می‌کند، به رادیو آزادی گفت: « اگر روش‌های مدرن‌تر و به‌روز داشته باشیم، کار ما آسان‌تر و سریع‌تر می شود،فعلاً در خود کابل با بی‌برقی زیادی مواجه هستیم و حتی برق روزمره برای وسایل سردکننده را هم نداریم. اگر بتوانیم سرمایه بیشتری پیدا کنیم و یک سیستم سولر فعال کنیم و کارگاه‌ها را با تجهیزات مدرن‌تر و به‌روز مجهز کنیم، که بتوانیم توسط آن سرعت کار را بیشتر کرده و سهولت بیشتری در کار با بافندگان ایجاد کنیم اینها در صورتی ممکن است که بتوانیم یک حامی مالی پیدا کنیم که از این بخش حمایت و آن را اسپانسر کند؛ که فعلاً در دسترس نداریم .»

برخی دیگر از زنان نیز می‌گویند کمبود سرمایه حتی فرصت آغاز فعالیت اقتصادی را از آنان گرفته است. یک زن در هرات که در بخش آرایشگاه و زیبایی صورت تجربه دارد، می‌گوید نداشتن سرمایه مانع شده تا کسب‌وکار مورد نظرش را آغاز کند.

او که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت: «من اگر پنجصد هزار افغانی سرمایه می داشتم کلینیک جلدی و زیبایی تأسیس می کردم دستگاه های لیزری،پاکسازی و لایه برداری صورت از ایران می آوردم اعلانات منتشر می کردم و بنر چاپ می کردم،اما با جیب خالی تجارت نمی شود، به هرکس می گویم که بیا سرمایه از تو هنر و کار از من،اما سرمایه نیست من حداقل پنجصد افغانی پول نقد ندارم چه کار کنم.»

برنامهٔ توسعهٔ سازمان ملل متحد و نهاد زنان سازمان ملل متحد نیز در یک اعلامیه مشترک به تاریخ ۲۴ سپتمبر ۲۰۲۶ گفته‌اند که زنان کارآفرین افغان با شکاف بزرگ مالی روبه‌رو هستند. بر اساس این اعلامیه، کمتر از هفت درصد زنان در افغانستان حساب بانکی دارند یا از خدمات پول موبایلی استفاده می‌کنند و بسیاری از کسب‌وکارهای تحت رهبری زنان برای ادامه و گسترش فعالیت‌های‌شان، به پس‌انداز شخصی، قرض از خانواده و دوستان یا فروش دارایی‌های شخصی متکی هستند.

در کنار کمبود سرمایه، پیدا کردن بازار مناسب برای فروش محصولات نیز از مشکلات عمده زنان متشبث عنوان می‌شود. یک زن متشبث در ولایت بلخ که در بخش پخت نان‌های مخصوص روغنی، کیک و کلچه فعالیت دارد، می‌گوید کاهش توان خرید مردم بر فروش محصولات آنان نیز تأثیر گذاشته است.

«من خودم از شاروالی در بخش پخت‌وپز جواز کار دارم؛ اما فکر کنید، اگر کسی پنج طفل داشته باشد و توانایی خرید یک نان ۱۰ افغانیگی را نداشته باشد، آیا می‌تواند یک کیک سیمیانی ۲۰۰ افغانی را خریداری کند؟
یک زن متشبث در ولایت بلخ

او که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به رادیو آزادی گفت: «من خودم از شاروالی در بخش پخت‌وپز جواز کار دارم؛ اما فکر کنید، اگر کسی پنج طفل داشته باشد و توانایی خرید یک نان ۱۰ افغانیگی را نداشته باشد، آیا می‌تواند یک کیک سیمیانی ۲۰۰ افغانی را خریداری کند؟ ما تولید داریم، اما جایی برای فروش نداریم، آیا راهی برای حل این مشکل وجود دارد؟»

رادیو آزادی برای دریافت دیدگاه مسئولان اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان درباره این مشکلات و خواسته‌های زنان متشبث تلاش کرد، اما به تماس‌ها پاسخی دریافت نکرد. فریبا نوری، رئیس هیئت بورد این اتاق، پیش از این در اگست ۲۰۲۶ به خبرگزاری پژواک گفته بود که زنان کارآفرین با کمبود منابع مالی، دسترسی محدود به بازارهای داخلی و خارجی و نبود امکانات لازم برای گسترش کسب‌وکارهای‌شان روبه‌رو هستند.

او افزوده بود که شماری از زنان برای فروش محصولات‌شان از بازاریابی دیجیتالی و بازارهای آنلاین استفاده می‌کنند، اما دسترسی به بازارهای گسترده‌تر، به‌ویژه بازارهای بین‌المللی، هنوز از چالش‌های مهم آنان است. به گفته خانم نوری، بیشتر زنان از طریق این کسب‌وکارها تنها می‌توانند هزینه‌های زندگی خود و خانواده‌های‌شان را تأمین کنند و برای گسترش فعالیت‌های‌شان به حمایت مالی، آموزش و فرصت‌های بیشتر برای فروش محصولات نیاز دارند.

این مشکلات در حالی مطرح می‌شود که UNDP و UN Women در اعلامیه مشترک تازه خود، راه‌اندازی برنامه‌ای برای حمایت از زنان کارآفرین را اعلام کرده‌اند. به گفته این نهادها، این برنامه در مرحله نخست با سرمایه‌گذاری ۱.۷ میلیون دالر امریکایی، از طریق صندوق زنان افغانستان برای کسب‌وکارهای پایدار (AWFRE)، در جریان یک سال از حدود ۱۵۰۰ زن کارآفرین حمایت خواهد کرد.

بر اساس اعلامیه مشترک، این برنامه در کنار تأمین مالی مطابق با شریعت اسلامی، آموزش سواد مالی و دیجیتالی، مشاوره، برنامه‌ریزی تجاری و کمک برای دسترسی به بازارها را نیز فراهم می‌کند. بر اساس معلومات اتاق تجارت و صنایع زنان افغانستان، شمار زنانی که جواز رسمی فعالیت تجارتی دارند، در پنج سال گذشته بیش از چهار برابر افزایش یافته و اکنون به حدود ۱۰ هزار نفر می‌رسد. در کنار آنان، حدود ۱۰۰ هزار زن دیگر نیز در فعالیت‌های اقتصادی سنتی مصروف‌اند که برای بسیاری از این فعالیت‌ها جواز رسمی لازم نیست.