این راه کوهستانی که افغانستان را به چین وصل می‌کند، ۱۲۱ کیلومتر طول دارد و برای نخستین بار برای رفت‌وآمد موترها آماده شده است. اما شماری از کارشناسان می‌گویند که بازسازی اساسی این راه و استفاده از آن، به گام‌های بیشتر و اقدامات سازنده نیاز دارد.
برای افغانستان که کشوری محاط به خشکه است، هر راه تجارتی ارزش دارد و به همین دلیل، تاجران از ایجاد راه با چین، دومین اقتصاد بزرگ جهان، امیدواری زیادی دارند.
عبداللطیف منصور، وزیر احیا و انکشاف دهات حکومت طالبان، به تاریخ ششم اکتوبر در یک نشست مناسبتی مربوط به دهلیز واخان اعلام کرد که کارهای ابتدایی سرک وصل‌کننده افغانستان با چین تکمیل شده است.
یونس مهمند، تاجر و رئیس فدراسیون توسعه اقتصادی و تجارت بین‌المللی (BWA)، بخش افغانستان می‌گوید اگر چین از این راه برای تاجران افغان زمینه ترانزیت را فراهم کند، مصارف انتقالات تاجران افغان به‌گونه قابل توجه کاهش خواهد یافت.
او به رادیو آزادی گفت: «انتقال یک کانتینر تجارتی از شانگهای تا کاشغر یا از ارومچی تا افغانستان، بین یک‌هزار و ۵۰۰ تا دو هزار و ۲۰۰ دالر هزینه دارد؛ اما اکنون وقتی ما کانتینرها را از راه‌های خارجی انتقال می‌دهیم، به‌ویژه از طریق تنگه هرمز، بسیار گران‌تر تمام می‌شود و قیمت انتقال یک کانتینر به ۱۲ هزار دالر می‌رسد. راه‌های دیگر نیز برای ما بسیار طولانی‌اند. اگر این راه چین آماده شود، ما می‌توانیم از همین سرک خامه نیز تجارت کنیم. اگر چین اجازه عبور محموله‌های تجارتی را بدهد، این راه به یک مسیر بسیار مهم و اساسی برای افغانستان تبدیل خواهد شد.»
اگر چین اجازه عبور محموله‌های تجارتی را بدهد، این راه به یک مسیر بسیار مهم و اساسی برای افغانستان تبدیل خواهد شد.یونس مهمند، تاجر و رئیس فدراسیون توسعه اقتصادی و تجارت بین‌المللی (BWA)، بخش افغانستان
سرک جدیدی که به مرز چین وصل شده، تا اکنون تنها کارهای ابتدایی آن تکمیل شده است. این سرک از منطقه بروغیل ولسوالی واخان بدخشان تا منطقه سین‌کیانگ چین، ۱۲۱ کیلومتر طول دارد.
حکومت طالبان گفته است که برای همین کارهای ابتدایی این مسیر، ۳۶۵ میلیون افغانی مصرف شده است.
داکتر مخلص احمد، عضو هیئت مدیره اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری ولایت ننگرهار، به رادیو آزادی گفت:
«از طریق این راه، تاجران افغان می‌توانند روابط مستقیم با تاجران چینی را آغاز کنند، برای محصولات افغانستان بازار پیدا کنند و سرمایه‌گذاری‌های زیادی انجام دهند. اما ارزش اصلی دهلیز واخان تنها در ساختن سرک نیست، بلکه در این است که چگونه این راه به یک فرصت مؤثر برای تاجران افغان و رشد اقتصادی افغانستان تبدیل شود.»
هرچند این راه به مرز چین رسیده است، اما تا اکنون هرگونه رفت‌وآمد رسمی در گذرگاه واخجیر چین، که این سرک به آن وصل می‌شود، مسدود است.
این‌که این راه چه زمانی به‌گونه کامل فعال می‌شود، کارهای اداری برای رفت‌وآمد از مرز چه زمانی آغاز خواهد شد و مقام‌های چین و طالبان در این زمینه چه تعهداتی سپرده‌اند، پرسش‌هایی‌اند که تا اکنون بی‌پاسخ مانده‌اند.
ما تلاش کردیم نظر مقام‌های مربوط حکومت طالبان را در این مورد بگیریم، اما سخنگویان وزارت‌های فواید عامه، صنعت و تجارت، و احیا و انکشاف دهات این حکومت، همچنان ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، تا زمان نشر گزارش به پرسش‌های ما پاسخ ندادند.
لطیف نظری، معین وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان، در مصاحبه تازه با تلویزیون ملی افغانستان تحت کنترول این حکومت گفته است که این راه واخان به دهلیز انرژی و تجارت برای افغانستان، چین، قفقاز و آسیای مرکزی تبدیل خواهد شد و شرق و غرب را به‌عنوان یک سیستم واحد به هم وصل خواهد کرد.
اما رسیدن به این هدف تا چه اندازه امکان‌پذیر است؟
جاوید قائم، کارشناس امور بین‌المللی و سفیر افغانستان در چین در زمان نظام جمهوری پیشین، در این مورد به رادیو آزادی گفت: «شنیده‌ایم که این راه را جغل‌اندازی کرده‌اند، اما فکر نمی‌کنم که تنها جغل‌اندازی یا ریگ‌ریزی سرک بتواند مشکل راه را برای تجارت حل کند. برای استفاده از این دهلیز در بخش تجارت، به زیربناهای بزرگ و حتی خط آهن نیاز است. اما در برابر آن چند مانع وجود دارد؛ یکی این‌که در جانب چین نگرانی‌های امنیتی وجود دارد که هنوز حل نشده‌اند. دوم، این راه در منطقه‌ای کوهستانی قرار دارد و ساختن سرک در آن کار آسانی نیست و مصارف کافی می‌خواهد. همچنان چین این موضوع را نیز ارزیابی می‌کند که اگر در این راه سرمایه‌گذاری کند، افغانستان چه اندازه بازار تجارتی دارد.»
محمدبشیر دودیال، یکی دیگر از کارشناسان امور اقتصادی، نیز با بیان دیدگاهی مشابه در صحبت با رادیو آزادی افزود که اگر اقدامات برای توسعه این راه آغاز شود، در کنار فراهم شدن فرصت‌های کاری برای باشندگان ولسوالی واخان، فرصت دیگری نیز برای صادرات و واردات افغانستان فراهم خواهد شد.
افغانستان و چین در ولسوالی واخان ولایت بدخشان، حدود ۷۶ کیلومتر مرز مشترک دارند. قابل یادآوری است که کار ساخت این راه وصل‌کننده واخان میان چین و افغانستان در زمان نظام جمهوری پیشین نیز آغاز شده بود، اما به گفته مقام‌های آن زمان، به دلیل چالش‌های امنیتی در این منطقه، کار آن تکمیل نشد.
هرچند ژاو شینگ، سفیر چین در افغانستان، به تاریخ ۱۷ می سال ۲۰۲۶ تکمیل کارهای ابتدایی ساختمانی سرک واخان را ستایش کرد، اما مقام‌های چینی درباره آغاز رفت‌وآمد در این مسیر و شروع روندهای رسمی تجارتی چیزی نگفته‌اند.