دختری از کابل روایت میکند که چگونه به گفتهٔ او، نیروهای طالبان برادرش را بهدلیل رعایتنکردن مقررات حجاب طالبان از سوی وی، مورد خشونت قرار دادند.
این دختر که بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش گرفته شود و خواست صدایش تغییر داده شود، ماجرای آن روز را چنین برای رادیو آزادی روایت میکند: «همرای مادرم، برادرم جای میرفتیم، من در سیت پیشروی موتر نشتسته بودم، تمام حجابم کامل بود فقط ماسک نداشتم، وقتی به چکپاینت رسیدیم، نیروهای طالبان به برادرم گفت چرا این زن با تو نشسته در سیت پیشرو و حجاب هم ندارد، برادرم خیلی با آرامی برایش گفت موتر از خودم است من هم محرم شان هستم و در سیت پیشرو نشستن هیچ مشکل ندارد، همین بود که گفتگوی لفظی به خشونت کشید و به سیلی به روی برادرم زدند.»
زنی دیگر در ولایت تخار نیز از تجربهای مشابه سخن میگوید. او میگوید پس از سپریکردن یک دورهٔ بیماری و انجام عملیات جراحی، هنگام بازگشت از شفاخانه به خانه با برادر شوهرش، با برخورد خشونتآمیز نیروهای طالبان روبهرو شد.
این زن نیز بهدلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش گرفته شود و خواست صدایش تغییر داده شود. او به رادیو آزادی گفت: «من مریض بودم عملیات شده بودم، با ایورم طرف خانه میرفتیم، چو چشمهایم دید درست ندارد از عینک زرهبیندار استفاده میکنم، چادری پوشیده نمیتوانم و رویبند هم بسته نکرده بودم، بعد نیروهای طالبان با خیلی خشونت پرسان کردند که چرا حجاب ندارم، من را توهین و تحقیر کردند، من هم درگیر شدم گفتم این چی رقم اسلام است که شما دارید از نام اسلام استفاده میکنید، بعد من را بردند به زندان و ایورم را خیلی شدید لتوکوب کردند.»
گفتم این چی رقم اسلام است که شما دارید از نام اسلام استفاده میکنیدزنی از ولایت تخار (
در کنار این موارد، برخی زنان میگویند که فعالیتهای آنان نیز سبب برخورد طالبان با اعضای مرد خانوادههایشان شده است.
زنی در ولایت دایکندی میگوید پس از ممنوعشدن فعالیت آرایشگاههای زنانه، خانوادهاش برای تأمین هزینههای زندگی، کار آرایشگری را بهگونهٔ پنهانی در خانه ادامه میدادند؛ اما به گفتهٔ او، پس از آگاهی طالبان از این موضوع، یکی از اعضای مرد خانوادهشان بازداشت شد.
او نیز بهدلیل حساسیت موضوع خواست هویتش محفوظ بماند و به رادیو آزادی گفت: «قبلا بیرون آریشگاه داشتیم بعد از محدودیتهای طالبان و بسته شدن اریشگاههای زنانه از خانه پت کار میکردیم، چون خانه ما کرایی است، مصارف زندگی ما بالا است قیمتی هم است مجبور بودیم کار خود را ادامه بدهیم، اما بعد از خبر شدن طالبان چندین بار برای ما اخطار دادند و بلاخره یکی از اعضای فامیل مرد ما را با خود بردند، پنج روز در زندان بودند نمیگذاشتند که همرای اونا صحبت کنیم مثل این که زندانی سیاسی باشند.»
رادیو آزادی تلاش کرد تا در مورد این ادعاها با وزارت امر به معروف و نهی از منکر حکومت طالبان تماس بگیرد؛ اما سیفالاسلام خیبر، سخنگوی این وزارت، به پرسشهای رادیو آزادی در این مورد پاسخ نداد.
طالبان پیش از این نیز گفتهاند که کارمندان امر به معروف و همچنان نیروهای امنیتی آنان حق لتوکوب مردم را ندارند؛ اما به نظر میرسد که این دستورالعملها در بسیاری از موارد از سوی پولیس و محتسبان نقض میشوند.
در سال ۲۰۲۲، طالبان دستورالعملی دربارهٔ حجاب صادر کردند که بر اساس آن، در صورت رعایتنشدن مقررات حجاب از سوی زنان، سرپرست مرد آنان نیز میتواند با اقدامات تنبیهی روبهرو شود.
این اقدامات، بر اساس دستورالعمل یادشده، میتواند از اخطار و احضار تا بازداشت سهروزه و در صورت تکرار تخلف، ارجاع به محکمه را در بر بگیرد.
هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان، یوناما، نیز در سال ۲۰۲۴ از مواردی گزارش داد که در آنها از محرم مرد زنان بازداشتشده تعهد کتبی گرفته شده بود.
بر اساس مادهٔ ۲۶ قانون اساسی افغانستان در دورهٔ جمهوری، مصوب سال ۲۰۰۴، جرم یک عمل شخصی است و تعقیب، بازداشت یا مجازات متهم نباید به شخص دیگری سرایت کند. مادهٔ ۲۷ این قانون اساسی نیز بر ضرورت طی مراحل قانونی و صدور حکم از سوی محکمهٔ باصلاحیت برای مجازات تأکید میکرد.
بر این اساس، مسئولیت کیفری اصولاً شخصی است؛ یعنی فرد نباید صرفاً بهدلیل رفتار یا تخلف شخص دیگری مجازات شود، حتی اگر آن شخص همسر، خواهر یا دختر او باشد.
با بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، قانون اساسی دورهٔ جمهوری دیگر مبنای عملی نظام حاکم قرار نگرفت. با این حال، مسئول دانستن مردان خانواده در قبال پوشش یا فعالیت زنان، پرسشهایی را دربارهٔ حقوق فردی و پیامدهای این اقدامات بر روابط خانوادگی مطرح کرده است.
یک زن افغان دیگر که او نیز بهدلیل حساسیت موضوع خواستار محفوظماندن هویتش شده است، به رادیو آزادی گفت که این برخوردها بر روابط خانوادگیاش نیز تأثیر گذاشته است: «فامیل شوهرم حال به یک چشم بسیار خراب به ما نگاه میکنند فامیل شوهرم اصلا همرای من در ارتباط نیستند و با شوهرم هم صحبت نمیکنند.»
حکومت طالبان با وجود وضع محدودیت بر زنان در بخشهای مختلف، از جمله آموزش، کار و پوشش، میگوید که حقوق زنان را در چارچوب شریعت اسلامی رعایت میکند. اما فعالان حقوق زنان و نهادهای بینالمللی حقوق بشر، بسیاری از این محدودیتها را ناقض حقوق اساسی زنان میدانند.