کاهش ۹۵ درصدی تجارت افغانستان و پاکستان؛ پیامدهای تنش و بسته‌ماندن گذرگاه‌ها

محمد یونس مومند، معاون بخش افغان اتاق مشترک تجارت و صنایع افغانستان و پاکستان، گفته است که تجارت میان دو کشور حدود ۹۵ درصد کاهش یافته است.

مومند می‌گوید که در حال حاضر، تجارت میان افغانستان و پاکستان تقریباً متوقف شده است. به گفتۀ او، تجارت ترانزیتی افغانستان از طریق پاکستان و همچنان انتقال کالاهای پاکستانی به آسیای مرکزی از مسیر افغانستان نیز به‌گونۀ کامل متوقف شده است.

او به رادیو آزادی گفت: "این زیان بسیار بیشتر از آن چیزی است که ما برآورد می‌کنیم؛ زیرا تجارت پاکستان با افغانستان و ترانزیت کالاهای این کشور از طریق افغانستان صد درصد کاهش یافته است. پیش از این، میوه‌های تازه و سایر مواد ضروری پاکستان از طریق افغانستان به تمام کشورهای آسیای مرکزی انتقال می‌یافت. افغانستان نزدیک‌ترین و آسان‌ترین مسیر برای آنان بود؛ اما اکنون همه‌چیز به صفر رسیده است."

در همین حال، روزنامۀ پاکستانی «دان» گزارش داده است که بر اساس آمار ادارۀ توسعۀ تجارت پاکستان که در ماه آگست منتشر شده، تجارت میان افغانستان و پاکستان در سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، در مقایسه با سال مالی گذشته، ۹۵ درصد کاهش یافته است.

بر اساس آمار این اداره، ارزش تجارت میان دو کشور در سال مالی ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به ۳۵۸ میلیون دالر کاهش یافته بود؛ در حالی که این رقم در سال مالی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ به ۱.۳ میلیارد دالر می‌رسید. این ارقام نشان‌دهندۀ کاهش حدود ۷۴ درصدی تجارت میان دو کشور است.

پاکستان در ۱۲ اکتوبر ۲۰۲۵، پس از درگیری‌های خونین میان نیروهای پاکستانی و طالبان، مسیرهای مهم تجارتی خود با افغانستان را مسدود کرد.

حکومت پاکستان در ماه سپتمبر سال جاری میلادی گفته بود که اگر طالبان علیه گروه‌های مسلحی که از خاک افغانستان فعالیت می‌کنند، اقدام کنند، اسلام‌آباد آماده است مسیرها را دوباره باز کند.

اما حکومت طالبان پس از درگیری‌های شدید اکتوبر سال گذشته اعلام کرد که حتی در صورت بازگشایی مسیرها از سوی پاکستان، تا زمانی که این کشور تضمین ندهد که تجارت و دادوستد را بار دیگر به مسائل سیاسی پیوند نمی‌دهد، این مسیرها را باز نخواهد کرد.

مسدودماندن مسیرهای تجارتی بر صنایع پاکستان، به‌ویژه صنعت داروسازی این کشور، نیز تأثیر منفی گذاشته است.

روزنامۀ «دان» به نقل از آمار ادارۀ احصائیۀ پاکستان گزارش داده است که صادرات دارویی این کشور در سه‌ماه نخست سال مالی ۲۰۲۶-۲۰۲۷، به میزان ۲۵.۵۳ درصد کاهش یافته است. بر اساس این گزارش، مختل‌شدن تجارت با افغانستان یکی از عوامل مهم این کاهش بوده است.

محمد یونس مومند گفته است که حکومت طالبان تلاش می‌کند مسیرهای بدیل برای تجارت پیدا کند؛ اما به گفتۀ او، تاجران پاکستانی متضرر شده‌اند.

او افزوده است: «به باور من، تاجران پاکستانی بازار ۴۰ میلیونی افغانستان را از دست داده‌اند و همچنان در حال از دست‌دادن آن هستند.»

آذرخش حافظی، رئیس پیشین اتاق‌های تجارت اکو و کارشناس اقتصادی، به رادیو آزادی گفته است که توقف تجارت میان دو کشور نه به سود افغانستان است و نه به سود پاکستان؛ اما با توجه به این‌که میزان صادرات پاکستان به افغانستان بیشتر بوده است، توقف دادوستد تجارتی زیان بیشتری به پاکستان وارد می‌کند.

حافظی افزوده است که صنایع پاکستان نه‌تنها کالاهای خود را به بازار افغانستان صادر می‌کنند، بلکه از طریق افغانستان به بازارهای آسیای مرکزی نیز دسترسی دارند.

به گفتۀ او، ارزش صادرات افغانستان از طریق پاکستان به حدود یک میلیارد دالر می‌رسید. پاکستان در سال ۲۰۲۴ یکی از بازارهای بزرگ محصولات افغانستان بود و ارزش صادرات افغانستان به این کشور به ۶۵۹ میلیون دالر رسیده بود.

آذرخش حافظی و محمد یونس مومند هر دو ابراز امیدواری کرده‌اند که تنش‌های جاری میان دو کشور همسایه هرچه زودتر پایان یابد.