روسیه و ایران از طالبان و پاکستان خواسته‌اند اختلافات‌شان را از راه گفت‌وگو حل کنند

سرگی لاوروف (چپ)، وزیر امور خارجهٔ روسیه، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران عکس از ارشیف

روسیه و ایران از طالبان و پاکستان خواسته‌اند که اختلافات‌شان را از راه گفت‌وگو حل کنند. این دو حکومت اعلام کرده‌اند که آمادهٔ میانجی‌گری هستند. اما شماری از کارشناسان افغان و پاکستانی تأکید می‌کنند که برای حل عملی بحران، دو طرف باید در مورد ایجاد سازوکارها به توافق برسند.

ضمیر کابلوف، نمایندهٔ رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، در اوایل ماه اکتوبر در نشست فارمت مسکو اعلام کرد که روسیه برای میانجی‌گری به‌منظور حل اختلافات میان طالبان و پاکستان آماده است.

به همین گونه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجهٔ ایران، نیز در دیدار با همتای روسی‌اش، سرگی لاوروف، به تاریخ ۱۹ همین ماه میلادی در تهران اعلام کرد که این دو کشور در مورد ضرورت کاهش تنش‌ها میان کابل و اسلام‌آباد و مبارزه با تهدیدهای امنیتی هم‌نظر هستند.

اما حکومت طالبان می‌گوید که تاکنون هیچ اقدام رسمی برای آغاز این گفت‌وگوها صورت نگرفته است. منابعی در حکومت طالبان و وزارت امور خارجهٔ این حکومت به رادیو آزادی گفته‌اند که روسیه و ایران تاکنون پیشنهادهای خود را برای آغاز عملی این مذاکرات، به‌گونهٔ «رسمی» با آنان شریک نساخته‌اند.

اما آیا تلاش‌ها و نقش روسیه و ایران می‌تواند عملاً به توافق میان حکومت طالبان و پاکستان منجر شود؟ شماری از دیپلومات‌های پیشین و کارشناسان افغان و پاکستانی در این مورد دیدگاه‌های متفاوتی دارند.

منصور احمد خان، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان و رئیس مرکز پژوهش‌های پالیسی (BCPR) در پوهنتون ملی بیکن‌هاوس در لاهور پاکستان، در مصاحبه با رادیو آزادی گفت که تلاش‌های کشورهای منطقه از آغاز روابط میان طالبان و پاکستان، تأثیر نسبتاً مثبتی داشته است.

منصور احمد خان، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان

اما به گفتهٔ او، برای رسیدن به توافق میان پاکستان و طالبان، ایجاد سازوکارهای رسمی امنیتی و تعامل دوجانبه ضروری است.

او گفت: «هر دو کشور باید این اختلافات را از راه روش‌ها و تعامل دوجانبه حل کنند؛ یعنی با ایجاد یک سازوکار امنیتی که بر معلومات استخباراتی دقیق و قابل تأیید استوار باشد، تا بتوانند با تروریستان مبارزه کنند. اگر هر دو کشور بتوانند این کار را انجام دهند، گام خوبی خواهد بود. اما از چند ماه به این‌سو، و اکنون نزدیک به یک سال می‌شود که دو کشور نتوانسته‌اند چنین سازوکار یا روش‌هایی را ایجاد کنند؛ این در حالی است که کشورهای دوست دیگر، مانند ترکیه، چین، عربستان سعودی و قطر نیز تلاش کرده‌اند در آشتی میان دو کشور نقش داشته باشند، اما تلاش‌های آنان تاکنون موفق نبوده است.»

هر دو کشور باید این اختلافات را از راه روش‌ها و تعامل دوجانبه حل کنند؛ یعنی با ایجاد یک سازوکار امنیتی که بر معلومات استخباراتی دقیق و قابل تأیید استوار باشد، تا بتوانند با تروریستان مبارزه کنند.
منصور احمد خان، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان

منصور احمد خان افزود که اگر بحران جاری میان دو کشور همسایه هرچه زودتر پایان نیابد، افزون بر بی‌ثباتی اقتصادی و ترانزیتی که از پیش آغاز شده است، زندگی مردم عادی در دو سوی مرز نیز بیشتر آسیب خواهد دید.

غوث جانباز، کارشناس امور سیاسی و دیپلومات پیشین افغانستان در روسیه، می‌گوید که هرچند اظهارات اخیر مقام‌های طالبان و پاکستان علیه یکدیگر نشان می‌دهد که در آیندهٔ نزدیک زمینه‌ای برای حل این منازعه فراهم نخواهد شد، اما روسیه، ایران و چین با توجه به نفوذشان در منطقه می‌توانند راه را برای گفت‌وگوهای ابتدایی میان طرف‌های درگیر باز کنند.

غوث جانباز، کارشناس امور سیاسی و دیپلومات پیشین افغانستان در روسیه

او گفت:

«اگر مسکو، تهران و بیجینگ به یکدیگر نزدیک شوند و در این میانجی‌گری نقش فعال بگیرند، ممکن است هر دو طرف دست‌کم به یک توافق شکننده و محدود برسند. اما من باور ندارم که پاکستان و طالبان در شرایط کنونی به چنین کاری حاضر شوند. از سوی دیگر، طالبان افغان نیز از موضع خود عقب‌نشینی نمی‌کنند. امید وجود دارد، اما دست‌کم در این مرحله نمی‌توان به آن اطمینان داشت.»

آقای جانباز می‌گوید که این کشورهای منطقه به دلیل نگرانی‌های امنیتی و منافع ملی خود، بر حل اختلافات میان طالبان و پاکستان تأکید می‌کنند.

این در حالی است که ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، به تاریخ ۲۴ اکتوبر در صفحهٔ ایکس خود نوشته بود که پاکستان به دلیل «عاجز بودن» در تأمین امنیت کشورش، برای فریب مردم خود، افغانستان را مقصر می‌داند و به گفتهٔ او، در واکنش به این وضعیت، «برای پروژه‌های ناامن‌سازی افغانستان هزینه می‌کند.»

اما وزارت اطلاعات پاکستان این ادعا را رد کرد و گفت که این کشور در افغانستان علیه گروه‌هایی عملیات انجام می‌دهد که امنیت پاکستان را برهم زده‌اند.

درگیری‌های جاری میان پاکستان و حکومت طالبان از تاریخ ۹ اکتوبر سال ۲۰۲۵ آغاز شده است. پاکستان حکومت طالبان را به حمایت از گروه مخالف خود، تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی)، متهم می‌کند.

اما حکومت طالبان و محمد خراسانی، سخنگوی تی‌تی‌پی، بارها در گفت‌وگو با رادیو آزادی این ادعا را رد کرده‌اند. عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت امور خارجهٔ حکومت طالبان، در مصاحبه با شبکهٔ خبری سی‌ان‌ان گفته است که از سال ۲۰۲۲ تاکنون، در حملات پاکستان در افغانستان، یک‌هزار و ۱۱۹ غیرنظامی کشته و زخمی شده‌اند که به گفتهٔ او، بیشتر آنان زنان و کودکان هستند.

اما بر اساس گزارش هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما)، از اول اکتوبر سال ۲۰۲۵ تا ۳۰ جون سال ۲۰۲۶، در نتیجهٔ بمباران‌های هوایی پاکستان و درگیری‌های مرزی در افغانستان، ۴۹۹ غیرنظامی افغان کشته و یک‌هزار و ۲۱۶ غیرنظامی زخمی شده‌اند که به گفتهٔ این گزارش، زنان و کودکان نیز شامل آنان هستند.

این اختلافات میان پاکستان و حکومت طالبان در حالی ادامه دارد که پیش از این نیز چهار دور مذاکرات با میانجی‌گری قطر، عربستان سعودی و ترکیه برگزار شده بود، اما این مذاکرات تاکنون نتیجهٔ مثبتی در پی نداشته‌اند.