خطرهای مهاجرت غیرقانونی برای جوانان افغان‌

دیوار مرزی میان ترکیه و ایران در ولایت وان ترکیه. عکس از آرشیف (رویترز)

افغان‌هایی که در سال‌های اخیر برای یافتن کار و فرصت‌های بیشتر، مسیرهای قاچاق به ایران و سپس اروپا را در پیش گرفته‌اند، با خطرهای زیادی روبه‌رو بوده‌اند. یکی از آنان می‌گوید اخیراً در این مسیر زخمی شده و به افغانستان بازگشته است.

احمد، افغان ۲۳ ساله، می‌گوید برای یافتن کار و تأمین هزینه‌های خانواده شش‌نفره‌اش، در اوایل خزان ۱۴۰۵ همراه با شماری از جوانان از مسیر قاچاق راهی ترکیه شد؛ سفری که به گفته او در یک نیمه‌شب و در مناطق مرزی ایران و ترکیه با تیراندازی پایان یافت و او را با پای زخمی به افغانستان بازگرداند.

نام او به دلایل امنیتی تغییر داده شده است.

احمد در این باره می‌گوید:

«ما پایین دره بودیم، پولیس‌ها از بالای کوه آمدند. وقتی خواستیم فرار کنیم، شلیک کردند. سروصدا بسیار شدید بود. گلوله‌ها به سنگ‌های اطرافم اصابت می‌کردند. دیدم که دو نفر دیگر هم به زمین افتادند. من هم حدود دو متر آن‌طرف‌تر رفتم که گلوله به پایم خورد و افتادم.»

به گفته احمد، ساعتی پس از زخمی‌شدن، قاچاقبران انسان او را در نزدیکی یک شفاخانه در ایران رها کردند، او سپس از سوی افراد حاضر در محل به شفاخانه انتقال داده شد.

او می‌گوید داکتران در شفاخانه احتمال قطع پای راستش را مطرح کردند؛ اما موافقت نکرد و اکنون به افغانستان بازگشته و امیدوار است راهی برای درمان بهتر پیدا کند.

«پس از زخمی شدنم در ایران داکتران برایم گفتند که پایت قطع می‌شود رضایت ندادم گفتم هنوز جوان هستم و یک عمر زندگی پیشرو دارم.»

احمد مدعی است که پولیس ایران به سوی او و همراهانش شلیک کرده است، رادیو آزادی نمی‌تواند به‌طور مستقل این ادعا و جزئیات این رویداد را تایید کند.

مقام‌های ایرانی در گذشته ادعاهای مشابه درباره تیراندازی نیروهای این کشور به مهاجران را رد کرده‌اند.

مسئولان حکومت طالبان در سفارت افغانستان تحت کنترول طالبان در ایران به تماس‌های رادیو آزادی در این باره پاسخ ندادند.

مرکز مهاجرت مختلط، وابسته به شورای پناهندگان دنمارک، در گزارشی که ۱۸ جون ۲۰۲۵ منتشر کرد، گفته که مهاجران افغان، سوری و پاکستانی که از مسیرهای قاچاق به ترکیه سفر کرده‌اند، از مأموران مرزی، نیروهای نظامی و پولیس، گروه‌های تبهکار، قاچاقبران انسان و گروه‌های مسلح به‌عنوان عاملان احتمالی خشونت و آسیب در جریان سفر خود نام برده‌اند.

مهاجرت از طریق قاچاق به ایران و اروپا در سال‌های اخیر برای افغان‌هایی که این راه را پیموده‌اند، با خطرهای جدی همراه بوده است.

پس از زخمی شدنم در ایران داکتران برایم گفتند که پایت قطع می‌شود رضایت ندادم گفتم هنوز جوان هستم و یک عمر زندگی پیشرو دارم.
احمد، مهاجر بازگشته از ایران

سازمان بین‌المللی مهاجرت در گزارشی در ماه مارچ ۲۰۲۶ گفت که در سال ۲۰۲۵ میلادی ۱۵۴۰ شهروند افغانستان در مسیرهای مهاجرت غیر قانونی جان باخته یا ناپدید شده‌اند.

احمد می‌گوید پیش از این‌که راه ترکیه را در پیش بگیرد، حدود یک سال در ایران در بخش ساختمان کارگری می‌کرد، اما با افزایش فشارها بر مهاجران فاقد اسناد اقامت و نگرانی از اخراج به افغانستان، تصمیم گرفت آن کشور را ترک کند:

«می‌خواستم به ترکیه بروم و مدتی کار کنم تا زندگی خوبی بسازم. مادرم مشکل صحی داشت و می‌خواستم او را تداوی کنم. پدرم هم پیر است و تصمیم داشتم زندگی‌ام را سر و سامان بدهم. دنبال یک زندگی بهتر بودم، اما قسمت نشد. نه‌تنها زندگی‌ام جور نشد، بلکه وضعیتم بدتر شد.»

برادر احمد می‌گوید که حدود پنج ماه پیش همراه با همسر و سه فرزندش به ایران رفته بود و پس از زخمی‌شدن برادرش برای همراهی و مراقبت از او به افغانستان بازگشت.

او که نخواست نامش در گزارش ذکر شود به رادیو آزادی گفت: «فعلاً هیچ کاری نتوانستیم انجام بدهیم، در خانه هستیم. تنها فکر ما صحتمند شدن احمد جان است، ما حیران مانده‌ایم که چه کنیم، اینجا که آمدیم خانواده ما هم نگران است.»

برادر احمد می‌گوید پدر و مادر، سه خواهر و یک برادرش در افغانستان از قبل با بیکاری و قرضداری روبه‌رو بودند و احمد ماهانه حدود ۲۰ هزار افغانی از درآمد کارش را از ایران برای تأمین نیازهای روزمره آنان می‌فرستاد.

اکنون، با بازگشت احمد به افغانستان و ناتوانی او در کار، از یک‌سو درآمد خانواده قطع شده و از سوی دیگر، محدود بودن فرصت‌های شغلی برای برادرش، تأمین نیازهای روزمره را برای آنان دشوارتر ساخته است.

در این حال عبدالرازق عدیل، آگاه امور مهاجرت می‌گوید، کاهش مهاجرت‌های پرخطر نیازمند رسیدگی به عواملی است که جوانان را به ترک کشور وادار می‌کند:

«ایجاد اشتغال و تأمین امنیت جانی و اجتماعی در کشور مبدأ تنها راهی است که ریشه مهاجرت‌های اجباری و پرخطر را برای همیشه خشک می‌سازد، ایجاد جایگزین‌های امن و قانونی برای مهاجرت همراه با ارتقای آگاهی عمومی از خطرات واقعی مسیرهای قاچاق می‌باشد.»

احمد می‌افزاید که برای تأمین هزینه سفر، درمان و بازگشت به افغانستان، حدود ۳۰۰ هزار افغانی از آشنایانش قرض گرفته، اما اکنون به گفته او به دلیل جراحت توان کار ندارد و علاوه بر پرداخت این قرض، برای درمان پای زخمی‌اش که هزینه آن حدود ۵۰ هزار افغانی برآورد شده، به کمک فوری نیاز دارد:

«مشکلات زیادی داریم من نتوانستم به ترکیه بروم و این اتفاق برایم افتاد، روزگار خراب، مشکلات اقتصادی، قرضداری و با مشکلات زیاد دیگر روبرو هستیم.»