آیا اروپا در تیررس ایران قرار دارد؟ تهران از گسترش دامنۀ حملات خود سخن می‌گوید

یک موشک ایران که در جریان چهل و هفتمین سالگرد انقلاب اسلامی در تهران (۱۱ فبروری) به نمایش درآمده.

ایران و ایالات متحده در حالی که همزمان مسیر دیپلوماسی را نیز دنبال می‌کنند، طی هفته‌های اخیر تهدیدهای متقابلی را ردوبدل کرده‌اند و همچنان احتمال تشدید تنش نظامی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای امریکا مطرح است.

در بیانیه‌ای که به مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران نسبت داده شده و در ۳۱ اکتوبر منتشر شد، به نیروهای مسلح دستور داده شده است که برای پاسخ به هرگونه حمله، "فوری، مؤثر و بدون محدودیت جغرافیایی" آماده باشند.

همین اشاره به "نبود محدودیت جغرافیایی" گمانه‌زنی‌هایی را در ایران برانگیخته است؛ از جمله این‌که چنین موضعی چه مفهومی دارد و آیا تهران توان عملی ساختن این تهدید را دارد یا خیر.

زمانی که ایالات متحده و اسرائیل نخستین حملات خود را در ۲۸ فبروری علیه ایران انجام دادند، تهران در پاسخ، تأسیسات نظامی و غیرنظامی در کشورهای عربی حوزۀ خلیج فارس را هدف قرار داد و تأکید کرد که منافع امریکا در منطقه را نشانه گرفته است.

به گفتۀ تحلیلگران، جمهوری اسلامی تلاش داشت با گسترش میدان درگیری به سطح منطقه و هدف قرار دادن قلمرو متحدان امریکا، واشنگتن را به توقف حملات خود وادار کند.

اکنون برخی در تهران می‌گویند اگر جنگ بار دیگر، چنان‌که دونالد ترمپ تهدید کرده، از سر گرفته شود، مرحلۀ بعدی آن فراتر از منطقه خواهد رفت. منوچهر متکی، وزیر خارجه پیشین و نماینده محافظه‌کار مجلس ایران، گفته است که درگیری بعدی "یک جنگ منطقه‌ای نخواهد بود."

متکی که پس از انتشار بیانیه خامنه‌ای با تلویزیون دولتی گفت‌وگو می‌کرد، از توانایی‌های موشکی ایران سخن گفت و هشدار داد که اگر ایران مورد حمله قرار گیرد، جنگ احتمالی "به اروپا نیز خواهد رسید."

علی قلهکی، از چهره‌های محافظه‌کار، نیز همین دیدگاه را مطرح کرده و در شبکه ایکس نوشته است که گسترش فهرست اهداف ایران به خارج از منطقه، احتمالاً اروپا را در بر می‌گیرد؛ به‌ویژه کشورهایی چون بریتانیا، ایتالیا، یونان و جرمنی که میزبان نیروهای امریکایی هستند و در شبکۀ استقرار نظامی و پشتیبانی لوجستیکی واشنگتن نقش دارند.

در همین حال، رسانه‌های ایرانی این بیانیه را نشانه‌ای از احتمال تغییر در سیاست مربوط به برد موشک‌های ایران توصیف کرده‌اند.

ایران سال‌ها اعلام کرده بود که برد موشک‌هایش به دو هزار کیلومتر محدود است. علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی گفته بود که این محدودیت را با وجود مخالفت برخی فرماندهان نظامی وضع کرده است.

اکنون برخی رسانه‌ها گمانه‌زنی می‌کنند که مجتبی خامنه‌ای که از زمان حملات ۲۸ فبروری و کشته شدن پدرش در انظار عمومی ظاهر نشده، ممکن است این محدودیت را لغو کرده باشد.

خبرگزاری نیمه‌رسمی ایسنا گزارش داده است که این بیانیه می‌تواند نشان‌دهندۀ بازتعریف دامنه عملیاتی نیروهای مسلح و نشانه‌ای از تغییر در ملاحظات راهبردی مرتبط با سیاست موشکی ایران باشد.

همچنین باشگاه خبرنگاران جوان، وابسته به سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پا را فراتر گذاشته و نوشته است که فهرست اهداف ایران به‌روزرسانی شده و بازدارندگی این کشور اکنون "فراتر از منطقه" گسترش یافته است.

این رسانه یادآور شده که امریکا دست‌کم ۱۲۸ پایگاه و تأسیسات نظامی در ۵۱ کشور جهان دارد؛ از شرق‌میانه گرفته تا اروپا، افریقا و شرق آسیا. به گفتۀ این رسانه، "پایگاه‌های متجاوزان در هر نقطه جهان" اکنون در فهرست اهداف نیروهای مسلح ایران قرار گرفته‌اند.

دانی سیترینوویچ، پژوهشگر غیرمقیم شورای آتلانتیک، می‌گوید: "تهران در حال آماده شدن برای پاسخ شدید به یک حملۀ احتمالی امریکا و اسرائیل است؛ حمله‌ای که بر اساس ارزیابی‌ها می‌تواند بسیار گسترده و خشونت‌بار باشد."

او افزود: "به نظر می‌رسد ایرانی‌ها در پی گسترش فهرست اهداف خود هستند تا دارایی‌هایی را نیز در بر گیرد که در درگیری‌های پیشین هدف قرار نگرفته بودند؛ از جمله زیرساخت‌های ارتباطی و دیگر دارایی‌های راهبردی در کشورهای حوزه خلیج فارس. این بدان معنا است که اگر درگیری تازه‌ای آغاز شود، ممکن است بسیار گسترده‌تر، طولانی‌تر و فرساینده‌تر از آنچه واشنگتن انتظار دارد، باشد."

با این حال، همه ناظران معتقد نیستند که این اظهارات به معنای تغییر رسمی سیاست ایران باشد. روزنامه اصلاح‌طلب اعتماد هشدار داده است که درخواست برای ساخت موشک‌های دوربردتر، داشتن توان فنی برای تولید آن‌ها و اتخاذ تصمیم رسمی برای تغییر سیاست، سه موضوع کاملاً متفاوت است.


جرمی بینی

این تصویر که از ویدئوی منتشرشده در ۲۰ جولای ۲۰۲۶ توسط "سپاه‌نیوز" (وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران) گرفته شده است، آنچه را که به گفته آن‌ها شلیک یک موشک از مکانی نامشخص به سمت اهداف ایالات متحده در خلیج فارس است، نشان می‌دهد.

، تحلیلگر امور دفاعی شرق‌میانه در شرکت اطلاعاتی جینز، برداشت دیگری ارائه می‌دهد. به گفتۀ او، اشاره به "محدودیت جغرافیایی" الزاماً به معنای افزایش برد موشک‌ها نیست.

او می‌گوید که ممکن است ایران با یک یا چند کشور عربی حاشیه خلیج فارس توافقی داشته باشد که آن‌ها را هدف قرار ندهد؛ محدودیتی که اکنون امکان دارد کنار گذاشته شود.

بینی افزود که ایران "مدت‌ها است" توان افزایش برد موشک‌هایش به بیش از دو هزار کیلومتر را دارد، زیرا با کاهش وزن کلاهک می‌توان برد موشک را افزایش داد.

به گفتۀ او، محتمل‌ترین گزینۀ موشک "خرمشهر" است؛ موشکی که در سال ۲۰۱۷ رونمایی شد و به باور وی "قوی‌ترین موشک ایران" به شمار می‌رود. او در اظهارات مکتوب به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفته است که اگر این موشک به یک کلاهک کوچک ۷۵۰ کیلوگرمی مجهز شود، برد آن می‌تواند به حدود سه هزار کیلومتر برسد.

بینی می‌گوید محدودیت دو هزار کیلومتری "تا حدی منطقی" بود، زیرا به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اجازه می‌داد تقریباً همه اهداف مورد نیاز خود را در منطقه هدف قرار دهد، بدون آن‌که اروپا را تهدید کند؛ به‌جز قبرس و برخی جزایر یونان.

به گفتۀ او، برای رسیدن به اروپای غربی، ایران باید برد موشک‌های خود را بیشتر افزایش دهد.

او افزود که آشکارترین هدف در خارج از این محدوده، پایگاه مشترک امریکا و بریتانیا در دیه‌گو گارسیا در اقیانوس هند است که نزدیک به چهار هزار کیلومتر با خاک ایران فاصله دارد.

بریتانیا اعلام کرده است که ایران در ۲۰ مارچ تلاش کرد این پایگاه را هدف قرار دهد، اما موفق نشد. با این حال، دست‌کم یک مقام ایرانی این ادعا را رد کرده و گفته است که چنین تلاشی صورت نگرفته است.