فتانه، یکی از باشندگان شهر کابل می‌گوید فرمان‌ها، قوانین و محدودیت‌های مختلف حکومت طالبان، امیدش به آینده را از او گرفته است. فتانه پیش از ممنوعیت آموزش دختران در پوهنتون‌ها از سوی حکومت طالبان، محصل فاکولته طب بود؛ اما از ادامه تحصیل بازماند. او درباره تجربه زندگی روزمره‌اش تحت حاکمیت طالبان چنین می‌گوید: «در نتیجه، برای مدت طولانی حتی نمی‌توانستیم از خانه بیرون شویم. این وضعیت تأثیر بسیار منفی بر روح و روان من گذاشت. به همین دلیل، ما زنان هنگام بیرون‌شدن از خانه، اغلب با ترس و نگرانی مواجه هستیم.»
پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت، در نتیجه صدور فرمان‌ها و وضع محدودیت‌های متعدد، زندگی روزمره شهروندان افغانستان، به‌ویژه زنان، با تغییرات گسترده‌ای روبه‌رو شده است. تأثیر این محدودیت‌ها تنها به کار و آموزش زنان محدود نمی‌شود، بلکه شماری از مردان افغان نیز از این وضعیت شکایت دارند.
در میان آنان، یک جوان باشنده ولایت بدخشان که به دلیل حساسیت موضوع نخواست نامش در گزارش منتشر شود، به رادیو آزادی گفت که فرمان‌ها و قوانین طالبان بر زندگی اجتماعی، آزادی‌های فردی، حق اشتغال در بخش تخصصی، حق آزادی بیان و آزادی انتخاب‌های شخصی او نیز سایه افگنده است.
او می‌گوید: «من خودم داکتر وترنر هستم و سند فوق‌دیپلوم دارم. فیصدی نمراتم ۸۷.۷ درصد است، اما بیکار هستم. در حالی که افرادی که تنها کتاب فقه اکبر را خوانده‌اند، در مسجد با معاش پنج هزار افغانی به‌عنوان امام کار می‌کنند و کسانی که فقط در مدرسه درس خوانده‌اند، به‌عنوان آمران زراعت تعیین می‌شوند. در همان بخش تخصصی که من باید در آن کار کنم، به من زمینه کار داده نمی‌شود. این وضعیت نگران‌کننده است. مردم با مشکلات زیادی روبه‌رو هستند. آنان (طالبان) مواد و قوانینی را بر مردم تطبیق می‌کنند که بیشتر آن‌ها تحمیلی است؛ اما امکاناتی را که باید برای مردم فراهم شود.»
شماری از باشندگان عادی، فعالان مدنی، زنان و مردان در ولایت‌های ننگرهار، کندهار و برخی ولایت‌های دیگر نیز با شریک‌ساختن تجربه‌های خود از وضعیت جاری به رادیو آزادی گفته‌اند که ده‌ها فرمان و قانونی که از سوی ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر حکومت طالبان، صادر شده، تنها در حد متن فرمان و قانون باقی نمانده، بلکه به گفته آنان، بر گفتار، زندگی روزمره، امیدهای آینده و حضور اجتماعی مردم نیز تأثیر گذاشته است.
این شهروندان از حکومت طالبان می‌خواهند که محدودیت‌ها بر زندگی عمومی مردم را کاهش دهد و ممنوعیت‌ها و محدودیت‌های اعمال‌شده بر کار و آموزش زنان و دختران را لغو کند.
تلاش کردیم در این مورد دیدگاه حکومت طالبان را نیز داشته باشیم؛ اما ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی این حکومت و سیف‌الاسلام خیبر، سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان که در تطبیق بسیاری از فرمان‌های رهبر طالبان نقش دارد، تا زمان نشر این گزارش به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ ندادند.
با این حال، آقای مجاهد پیش از این در گفت‌وگو با رادیو آزادی گفته بود که حقوق همه شهروندان، به‌ویژه زنان، در چارچوب شریعت اسلامی تحت حاکمیت آنان محفوظ است. اما شماری از فعالان حقوق بشر، از جمله رقیه ساعی، فعال حقوق زنان و حقوق بشر، درباره وضعیت مردم، به‌ویژه زنان و دختران، در افغانستان تحت حاکمیت طالبان ابراز نگرانی می‌کنند.
خانم ساعی از جامعه جهانی می‌خواهد که به وضعیت حقوق بشری شهروندان افغانستان توجه جدی داشته باشد. او می‌گوید: «در پنج سال گذشته، تحت حاکمیت طالبان، کشور ما برای شهروندانش، به معنای واقعی کلمه، به یک زندان بزرگ و بدون سقف تبدیل شده است؛ زندانی که در آن نه زنان و نه مردان آرامش دارند. با ادامه این وضعیت، فشارهای روانی بر مردم بیشتر خواهد شد؛ زیرا انسانی که در کشور خود از آرامش روانی و امنیت برخوردار نباشد و از سوی دیگر با فشارهای اقتصادی نیز روبه‌رو باشد، ادامه چنین وضعیتی واقعاً نگران‌کننده است.»
کشور ما برای شهروندانش، به معنای واقعی کلمه، به یک زندان بزرگ و بدون سقف تبدیل شده است؛ زندانی که در آن نه زنان و نه مردان آرامش دارند.رقیه ساعی، فعال حقوق زنان و حقوق بشر
این در حالی است که حکومت طالبان برای اقدامات و محدودیت‌های خود توجیهات مختلفی ارائه کرده است؛ اما پیش از این، نمایندگان کشورهای مختلف، سازمان ملل متحد و نهادهای گوناگون حقوق بشری، بارها با ابراز نگرانی از طالبان خواسته‌اند که صدای مردم را بشنوند و محدودیت‌های وضع‌شده بر آنان را بردارند.
رهبر حکومت طالبان در پنج سال گذشته با صدور فرمان‌های متعدد، علاوه بر ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم در مکاتب و سپس ممنوعیت تدریجی آموزش آنان در پوهنتون‌ها و انستیتوت‌های طبی، محدودیت‌های مختلفی بر رفت‌وآمد، نوع پوشش، سفرهای طولانی بدون محرم، اشتغال و حضور زنان در مکان‌های تفریحی، حمام‌ها و پارک‌ها وضع کرده است.
همچنان، محدودیت‌هایی بر ظاهر مردان، از جمله گذاشتن ریش و نوع پوشش آنان، بر گردهمایی‌های بزرگ، گوش‌دادن به موسیقی و انتقاد و اظهارنظر درباره حکومت طالبان و مسائل گوناگون دیگر وضع شده است.
این موارد، از جمله مسایلی هستند که افراد مصاحبه‌شونده در این گزارش، آن‌ها را مغایر با حقوق و آزادی‌های اساسی و بشری می‌دانند و می‌گویند که تأثیر این محدودیت‌ها، روزبه‌روز زندگی مردم را به سوی دشواری و تلخی بیشتر سوق می‌دهد.
با وجود تمام این نگرانی‌ها و درخواست‌های سازمان‌های بین‌المللی حقوق بشری، طالبان همچنان از سیاست‌های خود دفاع کرده و تاکنون هیچ‌گونه انعطافی در این زمینه نشان نداده‌اند.