یک باشندهٔ ننگرهار: فیس داکتر را نداریم، انتی‌بیوتیک را از دکان می‌خریم

عکس از آرشیف

برخی از افغان‌ها می‌گویند که به دلیل فقر و دسترسی نداشتن به داکتر، هنگام بیماری به‌صورت خودسرانه انتی‌بیوتیک‌های ارزان‌قیمت می‌خرند. کارشناسان صحی هشدار می‌دهند که این کار سبب مقاومت میکروبی و بیماری‌های گوناگون می‌شود.

تشریق‌خان، باشندهٔ ولسوالی گوشته ولایت ننگرهار، می‌گوید که او و خانواده‌اش هنگام بیماری اغلب از انتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌کنند.

تشریق‌خان به رادیو آزادی گفت: «وقتی بیمار می‌شویم، خود ما پاکت‌های دوای سبزرنگ را می‌خریم. اگر کودکان ما هم تب کنند، گاهی برای‌شان شربت و گاهی هم تابلیت می‌خریم؛ زیرا به داکتر نمی‌بریم‌شان، چون این‌جا فقر است و فیس داکتر چهار تا پنج‌صد افغانی می‌شود. اما اگر پس از دو سه روز هم خوب نشدیم و چون در این‌جا ملاریا و محرقه زیاد است و به ملاریا شک کنیم، آن‌وقت به نزدیک‌ترین کلینیک مراجعه می‌کنیم.»

او می‌افزاید که در کنار این دواها، به دلیل مشکلات اقتصادی، همسرش نیز اغلب در خانه از گیاهان دارویی، داروهای خانگی و یونانی برای کودکان تهیه می‌کند و به آنان می‌دهد. مسعود، باشندهٔ شهر کابل، نیز می‌گوید که تنها خانوادهٔ آنان نیستند، بلکه بسیاری از خانواده‌ها به‌طور معمول بدون نسخهٔ داکتر انتی‌بیوتیک خریداری می‌کنند.

او گفت: «در مناطق اطراف و دوردست، استفاده از انتی‌بیوتیک بدون مشوره داکتر یک امر معمول است. از سوی دیگر، مناطق زیادی داریم که در آن‌ها اصلاً داکتر وجود ندارد و اگر هم باشد، دسترسی به او دشوار است. بنابراین، مردم هر نوع انتی‌بیوتیک و دارویی را که در دواخانه‌ها و دکان‌های نزدیک محل‌شان موجود باشد، خریداری می‌کنند. اما درد فقط برای چند روز آرام می‌شود و وقتی مشکلات ما بیشتر شود، دیگر انتی‌بیوتیک هم اثر نمی‌کند.»

آنان از وزارت صحت عامه حکومت طالبان و نهادهای مربوط می‌خواهند که به‌ویژه در مناطق دوردست، امکانات و خدمات صحی را برای مردم فراهم کنند.

تلاش کردیم نظر وزارت صحت عامه حکومت طالبان را نیز در این مورد بگیریم که آیا این وزارت برای فروش و عرضهٔ انتی‌بیوتیک‌های قوی در دواخانه‌ها، مقررات و راهکار مشخصی در نظر گرفته است یا خیر؛ اما شرافت زمان، سخنگوی این وزارت، تا زمان نشر گزارش به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ نداد.

با این حال، جاوید هژیر، سخنگوی ادارهٔ ملی غذا و ادویه افغانستان (AFDA) تحت ادارهٔ طالبان، پیش از این به رادیو آزادی گفته بود که می‌پذیرد بسیاری از مردم در افغانستان هنگام بیماری، بدون نسخهٔ داکتر و به‌گونهٔ بی‌رویه از انتی‌بیوتیک‌ها استفاده می‌کنند.

او افزوده بود که این اداره تلاش می‌کند با راه‌اندازی برنامه‌های آگاهی‌دهی عامه، مردم را از استفاده خودسرانه و بدون نسخهٔ داکتر از انتی‌بیوتیک‌ها بازدارد.

این دواها وقتی به‌صورت خودسرانه استفاده شوند، سبب زخم معده و روده می‌شوند.
داکتر ناصر فگار، متخصص امراض داخله

در همین حال، داکتر ناصر فگار، متخصص امراض داخلهٔ عمومی، می‌گوید که استفاده بی‌رویه و بدون سنجش انتی‌بیوتیک‌ها سبب ایجاد مقاومت میکروبی در بدن می‌شود.

او تأکید می‌کند که در نتیجهٔ این وضعیت، درمان برخی بیماری‌ها در آینده دشوار یا ناممکن خواهد شد و خطر گسترش بیماری‌ها و مرگ‌ومیر افزایش خواهد یافت.

داکتر ناصر می‌گوید: «این دواها وقتی به‌صورت خودسرانه استفاده شوند، سبب زخم معده و روده می‌شوند. برخی از آن‌ها اگر به‌طور دوام‌دار مصرف شوند، باعث کاهش کارکرد جگر و بیماری‌های گرده می‌شوند. این انتی‌بیوتیک‌ها و برخی داروهای دیگر در بسیاری موارد سبب مشکلات قلبی نیز می‌شوند. اگر بدون مشوره داکتر یا از سوی افراد غیرمسلکی در دواخانه‌ها، به بیمارانی که مشکل قلبی دارند، بتابلاکرها (Beta-blockers) یا انتی‌بیوتیک‌ها داده شود، حتی ممکن است باعث ایست قلبی و مرگ آنان شود.»

داکتر ناصر می‌گوید که کودکان در برابر انتی‌بیوتیک‌ها حساسیت بیشتری دارند و به دلیل تحمل‌نکردن دوزهای بلند این داروها، حتی در جریان بیماری‌های عادی نیز ممکن است جان خود را از دست بدهند.

او می‌افزاید که انتی‌بیوتیک‌ها (Antibiotics) داروهایی هستند که برای درمان بیماری‌های ناشی از باکتری‌ها به کار می‌روند و باکتری‌ها را از بین می‌برند یا مانع رشد و تکثیر آن‌ها می‌شوند.

این در حالی است که همه‌ساله از ۱۸ تا ۲۴ ماه نوامبر، هفتهٔ جهانی آگاهی‌دهی درباره مقاومت ضد میکروبی (World AMR Awareness Week) گرامی داشته می‌شود.

سازمان جهانی صحت (WHO) هدف از گرامی‌داشت این هفته را جلوگیری از استفادهٔ بی‌مورد انتی‌بیوتیک‌ها، افزایش آگاهی عامه درباره مقاومت انتی‌بیوتیکی (Antibiotic Resistance)، جلوگیری از مصرف انتی‌بیوتیک بدون نسخهٔ داکتر، آگاهی‌دهی درباره استفاده درست و تکمیل دورهٔ درمان داروها و پیشگیری از مقاومت میکروبی در انسان‌ها، حیوانات و محیط زیست عنوان کرده است.

سازمان جهانی صحت پیش از این نیز در جریان سال ۲۰۲۵، در چندین گزارش و با نشر یافته‌های پژوهش‌ها و سروی‌های مختلف، درباره استفاده خودسرانه از دوا، مصرف انتی‌بیوتیک‌های قوی و موجودیت داروهای بی‌کیفیت در افغانستان ابراز نگرانی کرده بود.

این سازمان، مشکلات اقتصادی، نبود آگاهی عامه و دسترسی‌نداشتن مردم به امکانات صحی مناسب و تیم‌های مسلکی صحی را از عوامل استفاده خودسرانه از دوا و انتی‌بیوتیک‌ها در افغانستان دانسته است.