سفر معاون صدراعظم روسیه به کابل؛ روسیه در افغانستان به دنبال چیست؟

معاونیت اقتصادی ریاست الوزرای حکومت طالبان روز‌پنجشنبه ۲۱ عقرب گفت که این تفاهم‌نامه‌ها شامل واردات ادویه و مواد غذایی از روسیه به افغانستان، صادرات میوه‌های تازه افغانستان به ویژه انار به روسیه و گسترش روابط تجارتی میان دو کشور می‌شود.

این تفاهمنامه‌های تازه در حالی امضا می‌شوند که مسکو از دید ناظران هم‌زمان با گسترش بازارهای صادراتی خود، به دنبال تثبیت جایگاه استراتیژیک و امنیتی‌اش در افغانستان و منطقه است.

در سه ماه گذشته چندین مقام عالیرتبۀ روسی به افغانستان سفر کردند. در ۱۴ اکتوبر سالجاری سرگئی ناریشکین، رئیس استخبارات خارجی روسیه، آخرین مقام ارشد روسی بود که به‌طور علنی، به کابل رفت و با رئیس استخبارات و شماری از مقام‌های حکومت طالبان دیدار کرد.

تحلیل‌گران اقتصادی و سیاسی معتقدند که هدف مسکو از افزایش تعامل با طالبان، ترکیبی از یافتن بازارهای جدید برای امتعه روسی، دسترسی درازمدت به منابع طبیعی و داشتن نفوذ استراتژیک در منطقه است.

آذرخش حافظی، رئیس سابق اتاق‌های تجارت ایکو و کارشناس امور اقتصادی به این باور است که تجارت افغانستان با روسیه که در دو دهه گذشته کمرنگ شده بود، اکنون به دلیل نیازهای متقابل رو به افزایش است.

او به رادیو آزادی می افزاید:

"حجم تجارت با روسیه بالا رفته در گذشته بیش از 50 میلیون دالر بود، اینک به حدود 800 میلیون دالر رسیده و سهم صادرات افغانستان کمتر از یک درصد است. روس ها گندم خوب و مواد نفتی از جمله پترول و دیزل به استندردهای بین المللی دارند. از روسیه آهن برای فابریکه های که سیخ گول و گادر تولید می کنند، چوب و چوب خار وارد می شود. با مشکلاتی که در منطقه مخصوصاً با پاکستان به وجود آمده، توجۀ بیشتر تجار افغان به آسیای میانه معطوف شده، اخیر از قزاقستان، ازبیکستان، ترکمنستان، روسیه و بلاروس اقلام زیاد تجهیزات زراعتی مدرن مانند تراکتور، ماشین های دروگر و تجهیزات پروسس خرمن وارد می شود."

بیشتر در این باره:

طارق فرهادی آگاه سیاسی افغان مقیم سویس به این باور که روسیه در توسعۀ روابط تجارتی با افغانستان، اهداف ستراتیژیک منطقوی خود را نیز دنبال می کند:

"روسیه تنها افغانستان را نمی بیند، افغانستان و ایران را می بیند؛ می خواهد یک زون ستراتیژیک کوتاه مدت و دراز مدت با افغانستان و ایران داشته باشد؛ تجارت با افغانستان را در این مقطع یعنی 5 سال بعد از آمدن طالبان که سرحدات ایران از سایر استقامت ها مسدود شده، می خواهد افزایش دهد و در لابلای آن ایران را نیز تقویت کند."

با وجود این تحرکات اقتصادی، ناظران معتقدند که روسیه در بخش سرمایه‌گذاری‌های بزرگ زیربنایی و استخراج معادن افغانستان همچنان با احتیاط عمل می‌کند.

حافظی بیشتر می گوید:

«احتمال زیاد وجود دارد که در دراز مدت، روس ها از ذخایر مواد معدنی افغانستان استفاده کنند و قراردادهای برای استخراج و سرمایه گذاری از طرف سکتور خصوصی آنها صورت بگیرد. البته در زمینۀ اکتشاف و تثبیت ذخایر قراردادهای صورت گرفته ، اما درزمینه استخراج کدام قراردادی تا هنوز صورت نگرفته است."

طارق فرهادی آگاه سیاسی افغان مقیم سویس

فرهادی نیز به این باور است روسیه می خواهد که در منطقه حضور عمده تر داشته باشد و تنها افغانستان مورد توجه اش نیست:

"روسیه می خواهد یک زون ستراتیژیک برای آینده با افغانستان و ایران داشته باشد. در حقیقت در این تختۀ شطرنج فعلاً در حالیکه روابط امریکا با افغانستان سرد و با ایران در جنگ است، روسیه می خواهد در این بازی ستراتیژیک این دو خانۀ شطرنج را اشغال کند. معادن افغانستان، ذخایر گاز ایران و راهی که برای روسیه از طریق تنگۀ هرمز به خلیج فارس باز می شود، همه مایۀ دلچسپی روسیه قرار دارد."

از سوی دیگر، پرسش کلیدی در مورد پیامدهای این توافق‌ها برای مردم افغانستان است؛ موضوعی که به باور ناظران در کوتاه‌مدت تغییر چندانی در وضعیت زندگی مردم ایجاد نخواهد کرد.

فرهادی در این مورد می گوید:

"برای مردم افغان بزودی هیچ تغییری نخواهد آمد، زیرا قبلاً نیز این تجارت با روسیه وجود داشت و چیزی نو نیست. اما اینکه روسیه می خواهد در افغانستان حضور بیشتر داشته باشد، این یک پدیدۀ ستراتیژیک و نتایج اقتصادی مدت خواهد گرفت."

روابط مسکو و طالبان در حالی گسترش می‌یابد که سابقه دو کشور با جنگ ۹ ساله شوروی سابق در افغانستان و کشته شدن چند هزار نیروی شوروی گره خورده است.

با وصف این تاریخچۀ مغلق، به اساس گزارش‌ها تماس‌های طالبان با روسیه از سال ۲۰۱۸ آغاز شد و حتی ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در جولای سال ۲۰۲۴ از این گروه به عنوان «متحد» روسیه در مبارزه با تروریزم یاد کرد.

در اپریل ۲۰۲۵، روسیه با خارج‌کردن طالبان از فهرست سازمان‌های تروریستی خود، نخستین کشور جهان شد که حکومت طالبان را به رسمیت شناخت.

در بعد امنیتی، روسیه بارها در مورد حضور داعش و سایر گروه های مسلح در افغانستان ابراز نگرانی کرده، آنها را یک تهدید برای کشورهای منطقه از جمله روسیه خوانده است. اما روایت طالبان این است که نمی‌گذارند هیچ کشوری از خاک افغانستان آسیب ببیند.