از سیلاب هرات تا خشکسالی غزنی؛ افغان‌ها از کاپ ۳۱ چه می‌خواهند

عکس از آرشیف

سی‌ویکمین کنفرانس اقلیمی سازمان ملل متحد در ترکیه درباره کمک به کشورهای آسیب‌پذیر گفت‌وگو می‌کند. در افغانستان، دهقانان با خشکسالی روبه‌رو اند و سیلاب‌ها هزاران خانه را تخریب کرده است. هیئت حکومت طالبان در این نشست حضور ندارد؛ نیازهای افغانستان چگونه مطرح می‌شود؟

برای الله‌نور، باشنده ولسوالی پشتون‌زرغون ولایت هرات، تغییرات اقلیمی تنها موضوع بحث در نشست‌های بین‌المللی نیست، بلکه به معنای از دست دادن خانه و دارایی خانواده‌اش است.

او می‌گوید سیلاب‌های بهار سال ۱۴۰۵ خانه‌اش را به‌طور کامل تخریب کرده و اکنون خانواده پنج‌نفره‌اش ناگزیر در خانه اقارب به‌سر می‌برد.

الله‌نور می‌افزاید: «خسارات مالی زیادی در نتیجه این سیلاب وارد شد، خانه ما کاملاً از بین رفت و تمام وسایل و اموال ما زیر آوار و آب آسیب دیده‌اند، تا حال از هیچ مؤسسه‌ای کمکی دریافت نکرده‌ایم، ما بیکار هستیم و درآمدی هم نداریم...»

از سوی دیگر، خشکسالی و کمبود آب زندگی دهقانان و مالداران را در افغانستان تهدید می‌کند. یک زن دهقان و مالدار از ولایت غزنی که نخواست نامش در گزارش ذکر شود، می‌گوید کاهش بارندگی سبب شده است که حاصل زمین‌های زراعتی حتی نیازهای ابتدایی خانواده‌اش را تأمین نکند.

این زن می‌گوید: «کاش همان‌قدر آب می‌بود که برای آبیاری زمین‌ها کفایت می‌کرد، در این چند سال باران نیست و آب بسیار کم شده است. گندم کشت می‌کنیم، اما همان هم برای یک سال یک خانواده هشت‌نفره کفایت نمی‌کند، مالداری هم نمی‌شود، چون آب نیست و علف نیست.»

اداره ملی آمادگی مبارزه با حوادث حکومت طالبان پیش از این گفته بود که از ۶ حمل تا ۶ اسد سال ۱۴۰۵، در پی سرازیر شدن سیلاب‌ها، بارندگی، طوفان و دیگر حوادث طبیعی در کشور، ۳۵۱ تن جان باخته و ۴۳۶ تن دیگر زخمی شده‌اند.

خانه ما کاملاً از بین رفت و تمام وسایل و اموال ما زیر آوار و آب آسیب دیده‌اند
الله‌نور، باشنده ولسوالی پشتون‌زرغون هرات

به گفته این اداره، در این مدت بیش از ۲ هزار خانه به‌گونه کامل و بیش از ۸ هزار خانه دیگر به‌گونه قسمی تخریب شده‌اند و در مجموع بیش از ۲۴ هزار خانواده از این حوادث متضرر شده‌اند.

بر اساس گزارش دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل متحد (اوچا)، از آغاز سال ۲۰۲۶ تا اوایل اگست، بیش از ۹۲ هزار نفر در افغانستان از بلایای طبیعی متأثر شده‌اند.

این روایت‌ها نشان می‌دهد که بحران اقلیمی در افغانستان تنها به تغییرات آب‌وهوا محدود نمی‌شود، بلکه با فقر، بیکاری، ناامنی غذایی و بی‌جاشدن خانواده‌ها پیوند خورده است.

افغانستان، کشوری آسیب‌پذیر

افغانستان با وجود سهم اندک در تولید گازهای گلخانه‌ای، از کشورهای آسیب‌پذیر در برابر تغییرات اقلیمی به‌شمار می‌رود. بر اساس گزارش سال ۲۰۲۶ مؤسسه پژوهشی صلح استکهلم (SIPRI)، اوسط درجه حرارت سالانه در افغانستان در حدود ۶۵ سال گذشته نزدیک به ۲ درجه سانتی‌گراد افزایش یافته است.

این افزایش درجه حرارت در کشوری که نزدیک به ۸۰ درصد جمعیت آن به‌گونه مستقیم یا غیرمستقیم به زراعت وابسته‌اند، پیامدهای گسترده‌ای دارد. کاهش بارندگی، ذوب سریع برف‌ها، کمبود آب آبیاری و تخریب چراگاه‌ها، معیشت دهقانان و مالداران را با خطر روبه‌رو کرده است.

گندم کشت می‌کنیم، اما همان هم برای یک سال یک خانواده هشت‌نفره کفایت نمی‌کند
زن دهقان و مالدار، ولایت غزنی

بر اساس ارزیابی سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM)، در سه ماه نخست سال ۲۰۲۵ حدود ۷۹ درصد بی‌جاشدن‌های تازه در افغانستان با حوادث طبیعی و اقلیمی ارتباط داشته است.

غیبت هیئت طالبان در کاپ ۳۱

کاپ ۳۱ از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ در شهر آنتالیای ترکیه برگزار می‌شود. حضور افغانستان در چنین نشست‌هایی می‌تواند فرصتی برای جلب کمک‌های مالی، دسترسی به دانش تخنیکی و مطرح‌کردن نیازهای این کشور باشد، اما هیئت رسمی حکومت طالبان در این نشست حضور ندارد.

رادیو حریت، رسانه نزدیک به طالبان، به نقل از مسئولان اداره حفاظت محیط زیست این حکومت گزارش داده است که دلیل این غیبت، صادر نشدن دعوت‌نامه رسمی از سوی کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد بوده است.

به رسمیت شناخته نشدن حکومت طالبان از سوی بیشتر کشورهای جهان، یکی از چالش‌های مشارکت رسمی افغانستان در نشست‌های بین‌المللی به‌شمار می‌رود. با این حال، شماری از فعالان و نمایندگان نهادهای غیردولتی افغانستان در کاپ ۳۱ حضور یافته‌اند.

عبدالهادی اچکزی، رئیس مؤسسه حفاظت از محیط زیست، آموزش و توسعه و اشتراک‌کننده این نشست، می‌گوید حضور نماینده رسمی افغانستان می‌توانست زمینه طرح مستقیم مشکلات اقلیمی این کشور و استفاده مؤثرتر از منابع مالی و تخنیکی را فراهم کند. او تلاش می‌کند توجه جامعه جهانی را به وضعیت اقلیمی افغانستان و نیاز این کشور به حمایت جلب کند.

آقای اچکزی به رادیو آزادی گفت: «به‌رسمیت‌شناخته‌نشدن حکومت افغانستان از سوی جامعه جهانی، یکی از چالش‌های عمده است. انتظار داریم در این کنفرانس برای افغانستان و سایر کشورهای آسیب‌دیده از تغییرات اقلیمی راه‌حل‌های عملی جست‌وجو شود و کمک‌های مالی و تخنیکی در اختیار آنان قرار گیرد.»

به گفته او، کشورهای جهان همچنین باید درباره کاهش استفاده از سوخت‌های فسیلی به تفاهم برسند و تغییرات اقلیمی را از مسائل سیاسی جدا کنند.

افغانستان در سال ۲۰۱۵ متعهد شد که تا سال ۲۰۳۰ انتشار گازهای گلخانه‌ای خود را ۱۳.۶ درصد کمتر از میزان پیش‌بینی‌شده کاهش دهد؛ هدفی که تحقق آن به حمایت مالی و تخنیکی بین‌المللی وابسته است.

روح‌الله امین، رئیس تغییر اقلیم اداره حفاظت محیط زیست حکومت طالبان، در اوایل سال ۲۰۲۴ گفته بود که افغانستان برای تأمین هزینه برنامه‌های سازگاری با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۳۰، به ۲۰.۶ میلیارد دالر کمک مالی نیاز دارد.

اما بر اساس گزارش جنوری ۲۰۲۴ اداره سرمفتش خاص امریکا برای بازسازی افغانستان (سیگار)، کمک‌کنندگان بین‌المللی پس از به قدرت رسیدن دوباره طالبان در اگست ۲۰۲۱، کمک‌های انکشافی خود به افغانستان را به حالت تعلیق درآوردند. این وضعیت، تأمین منابع مالی برنامه‌های اقلیمی کشور را دشوارتر کرده است.

کارشناسان محیط زیست می‌گویند مدیریت منابع آب، بازسازی بندها و کاریزها، توسعه سیستم‌های آبیاری، حفاظت از جنگلات و ایجاد سیستم‌های هشداردهی از اقدامات ضروری برای کاهش آسیب‌پذیری افغانستان است.