پناهجویان افغان در اندونیزیا بیش از ۱۲ سال است در انتظار اسکان مجدد هستند

پناهجویان افغان در اعتراضی مقابل دفتر IOM در جاکارتا. عکس از آرشیف

شماری از پناهجویان افغان در اندونیزیا بیش از یک دهه است در انتظار انتقال به کشور سوم به سر می‌برند. یک پناهجوی ۶۶ ساله که ۱۳ سال از خانواده‌اش دور است، می‌گوید اکنون نگران زنده‌ماندن خود است. کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناهندگان به پرسش‌های رادیو آزادی پاسخ نداد.

شفایی، پناهجوی ۶۶ سالهٔ افغان در اندونیزیا، به درخواست خودش تنها با تخلص معرفی می‌شود. او به رادیو آزادی گفت: «تا حالا فقط امید از من این بوده که امسال نه، سال دیگر، شاید یک راهی باز شود. حدود سیزده سال را همین‌گونه سپری کرده‌ام. وقتی هم که از مسئولان می‌پرسیم، می‌گویند صبر کنید.»

شفایی می‌گوید بیش از دوازده سال پیش، به دلیل مشکلات امنیتی و به امید زندگی بهتر برای خانواده‌اش، افغانستان را ترک کرد. او در سال ۲۰۱۴ پس از ثبت درخواست پناهندگی در کمیشنری عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان (UNHCR)، تحت پوشش حمایتی سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) قرار گرفت که شامل هزینه‌های زندگی و خدمات صحی بود. او پس از مدتی به شهر باتام اندونیزیا منتقل شد و تاکنون در آن‌جا زندگی می‌کند.

شماری از پناهجویان افغان با این امید به اندونیزیا رفته‌اند که از طریق روند اسکان مجدد به کشورهایی مانند استرالیا، کانادا یا نیوزیلند منتقل شوند، اما برخی از آنان سال‌هاست در انتظار تعیین سرنوشت پرونده‌های خود هستند.

حدود سیزده سال را همین‌گونه سپری کرده‌ام. وقتی هم که از مسئولان می‌پرسیم، می‌گویند صبر کنید.
شفایی، پناهجوی افغان در اندونیزیا

همسر و شش فرزند شفایی در افغانستان زندگی می‌کنند و او می‌گوید حتی نتوانسته از نظر مالی از آنان حمایت کند: «یک پدر از فرزند و اولادهایش اگر حدود سیزده سال دور باشد، این بسیار مشکل است. فرزندانم این انتظار را دارند که پدرم برود یک روز یک جایی برسد تا دستی ما را بگیرد و من خودم نیز همین آرزو را داشتم.»

یک مسله جدی نداشتن اجازهٔ کار است

به گفتهٔ او، پناهجویان در اندونیزیا اجازهٔ کار ندارند، فرصت‌های آموزشی‌شان محدود است و برای رفت‌وآمد به شهرهای دیگر نیز با مشکل روبه‌رو هستند. بسیاری از آنان در ساختمان‌های مشترک زندگی می‌کنند و در انتخاب محل اقامت و هم‌اتاقی خود اختیار چندانی ندارند.

شفایی دربارهٔ فرصت‌های ازدست‌رفته می‌گوید: «اگر سازمان یک کورس ایجاد می‌کرد، می‌توانستیم انگلیسی یاد بگیریم و سواد و دانش خود را بالا ببریم و برای آیندهٔ خود کاری کنیم؛ اما هیچ‌کدام از این فرصت‌ها برای ما فراهم نشد.»

او می‌گوید با وجود پیگیری‌های مکرر، هنوز پاسخ روشنی دربارهٔ سرنوشت پرونده‌اش دریافت نکرده است.

بر اساس گزارش آماری سپتمبر ۲۰۲۶ کمیشنری عالی ملل متحد در امور پناهندگان، ۴۷۴۲ پناهجوی افغان در اندونیزیا ثبت شده‌اند.

پناهجویان افغان در سال‌های گذشته بارها در اندونیزیا اعتراض کرده و خواستار راه‌حل دایمی برای وضعیت خود شده‌اند. در تازه‌ترین مورد، روز ۹ نومبر ۲۰۲۶ ده‌ها تن از آنان در جاکارتا و مکاسار اعتراض کردند.

رادیو آزادی دربارهٔ دلایل طولانی‌شدن روند اسکان مجدد و وضعیت پناهجویان، به‌ویژه سالمندان و بیماران، پرسش‌هایی را از طریق ایمیل با UNHCR شریک ساخت، اما تا زمان نشر گزارش پاسخی دریافت نکرد.

UNHCR پیش از این تأکید کرده که اسکان مجدد در کشور سوم حق تضمین‌شدهٔ پناهجویان نیست. به گفتهٔ این سازمان، آسیب‌پذیری‌های فردی در بررسی پرونده‌ها مؤثر است، اما طولانی‌بودن انتظار به‌تنهایی زمینهٔ اسکان مجدد را فراهم نمی‌کند و تصمیم نهایی بر عهدهٔ کشورهای پناهجوپذیر است.

جواد ربانی، فعال حقوق پناهجویان افغان در اندونیزیا که خود نیز بیش از ۱۳ سال در انتظار پرونده‌اش است، می‌گوید: «خواست عموم پناهجویان از نهادهای حقوق بشری، مدافع حقوق پناهجویان و کشورهای پناهجوپذیر این است که به وضعیت نگران‌کنندهٔ جامعهٔ پناهجویان در اندونیزیا توجه جدی کنند و هرچه سریع‌تر از تداوم این وضعیت جلوگیری کرده و راه‌حلی دایمی و بنیادی برای تأمین حقوق بشری پناهجویان فراهم کنند.»

نگرانی از ادامهٔ زندگی

شفایی می‌گوید حدود سه ماه پیش بیماری خطرناکی در او تشخیص داده شد. به گفتهٔ او، با وجود مراجعه به داکتر و دریافت برخی داروها از IOM، هنوز به درمان و داروهای اساسی دسترسی ندارد.

چهار طرفم دیوار، هیچ‌کس هم نیست، خیلی سخت است.
شفایی

او می‌گوید: «خیلی حس تنهایی دارم، زمانی که درد غلبه می‌کند، کسی نیست که در زمان تشنگی یک گیلاس آب و در گرسنگی غذایی به من بدهد... چهار طرفم دیوار، هیچ‌کس هم نیست، خیلی سخت است.»

شفایی خواهان رسیدگی فوری به پرونده‌اش و انتقال به کشور سوم است، اما می‌گوید اکنون بیش از هر زمان دیگری نگران ادامهٔ زندگی خود است: «انتظار من این بود که خودم پس رفتن نمی‌توانم، باید فامیل خود را از افغانستان بیرون کنم... حالا پس از این همه سال، این برعکس شده؛ حالا روی زنده ماندن خود فکر می‌کنم، آیا یک دو سال یا سه سال زنده بمانم یا نمانم.»