حضور زلمی خلیلزاد، نمایندهٔ ویژهٔ پیشین امریکا برای افغانستان، به این کشور و فعالیتهای او، از جمله دیدار با امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه طالبان، و اشتراک در مراسم امضای قرارداد اکتشاف و استخراج حوزهٔ نفتی «کشک–تیرپل» با عربستان سعودی در ولایت هرات، با واکنشهایی همراه شده است.
خلیلزاد روز شنبه، ۱۴ سنبله، در دیدار با امیرخان متقی دربارهٔ موضوعات مختلف، به شمول بهبود روابط میان افغانستان و واشنگتن، گفتوگو کرده است.
او همچنین روز دوشنبه، ۱۶ سنبله، در مراسم امضای قرارداد نفتی «کشک–تیرپل» میان وزارت معادن و پترولیم طالبان و کمپنی دلتا انترنشنل عربستان سعودی حضور داشت.
وزارت خارجهٔ ایالات متحدهٔ امریکا به صدای امریکا بخش افغانستان گفته است که زلمی خلیلزاد کارمند ایالات متحده امریکا نیست و سفرهای او به افغانستان در چارچوب فعالیتهای شخصیاش انجام میشود.
رادیو آزادی تلاش کرد دیدگاه دیپلماتهای امریکایی در سفارت امریکا برای افغانستان در قطر را در این مورد دریافت کند، اما تا زمان نشر این گزارش پاسخی دریافت نکرد.
با این حال، کارشناسان و تحلیلگران سیاسی دربارهٔ سفر خلیلزاد دیدگاههای متفاوتی دارند.
طارق فرهادی، کارشناس امورسیاسی
طارق فرهادی، آگاه امور سیاسی، حضور خلیلزاد در افغانستان و دیدارهای او با طالبان را از موقف رسمی نه، بلکه شخصی میداند، اما میگوید که نفوذ و شناخت او در امریکا میتواند ممکن است برای طالبان حایز اهمیت باشد.
در این شکی نیست که او حدود چهل سال تجربه در عرصهٔ سیاست امریکا دارد و افراد زیادی در حکومت و کانگرس این کشور را میشناسد. بنابراین، دیدگاههای او دربارهٔ بهبود روابط میان طالبان و امریکا برای طالبان قابل شنیدن است.طارق فرهادی، آگاه امور سیاسی
او به رادیو آزادی گفت: «در این شکی نیست که او حدود چهل سال تجربه در عرصهٔ سیاست امریکا دارد و افراد زیادی در حکومت و کانگرس این کشور را میشناسد. بنابراین، دیدگاههای او دربارهٔ بهبود روابط میان طالبان و امریکا برای طالبان قابل شنیدن است. از سوی دیگر، خلیلزاد طالبان را از چندین دهه میشناسد و توافقنامهٔ دوحه را نیز در سال ۲۰۲۰ از جانب امریکا امضا کرده است. او در حال حاضر در پروژهٔ «دلتا» بهعنوان مشاور فعالیت دارد؛ بنابراین حضور او در اینجا چندان تعجبآور نیست و این احتمال نیز وجود دارد که با یک شرکت در این پروژه شراکت داشته باشد.»
آقای فرهادی همچنین میگوید که سیاستهای امریکا ممکن است در آینده تغییر کند و تحولات اخیر در سوریه نمونهای از این تغییرات است. به گفتهٔ او، «تاریخ ثابت نمیماند و پیشبینی مسیر آیندهٔ سیاست امریکا نیز آسان نیست.»
به باور فرهادی، جنگ و تنش میان ایران و اسرائیل و همچنین موقعیت جغرافیایی افغانستان، بار دیگر اهمیت افغانستان را در معادلات منطقهای برجسته کرده است.
بیشتر در این باره:
وزارت خارجه طالبان: متقی و خلیلزاد درباره گسترش روابط افغانستان و امریکا گفتوگو کردندهمزمان میر عبدالواحد سادات، کارشناس حقوقی، نیز به رادیو آزادی میگوید که حضور خلیلزاد در ارتباط به فعالیتهای تجاری او بوده است، اما حضور او میتواند به روابط طالبان با امریکا تأثیرگذار باشد.
«فراموش نکنیم که آقای خلیلزاد یک چهرهٔ باسابقه در سیاست امریکا است. تجربه نشان داده است که افرادی که در چند دههٔ اخیر در سطوح بلندپایهٔ حکومت امریکا کار کردهاند، حتی پس از متقاعد شدن نیز گاهی میتوانند بر سیاست و روابط خارجی این کشور تأثیرگذار باشند. برای
تجربه نشان داده است که افرادی که در چند دههٔ اخیر در سطوح بلندپایهٔ حکومت امریکا کار کردهاند، حتی پس از متقاعد شدن نیز گاهی میتوانند بر سیاست و روابط خارجی این کشور تأثیرگذار باشند.میر عبدالواحد سادات، کارشناس حقوقی
نمونه، جنرال پتراوس در ماههای اخیر به عراق و سوریه سفر کرده است.»
این درحالی است که متقی پیش از این خواستار سرمایهگذاری امریکا در بخشهای مختلف، از جمله معادن، زیربناها، زراعت و تجارت در افغانستان شده بود. اما یک سخنگوی وزارت خارجه ایالات متحده در واکنش به این درخواست به صدای امریکا گفته است: «وزارت خارجه ایالات متحده هیچ برنامهای برای تعامل با طالبان، یک گروه دهشتافکن جهانی که بهطور ویژه تعیین شده است، در مورد توسعه مواد معدنی حیاتی در افغانستان ندارد.»
زلمی خلیلزاد، نمایندهٔ ویژهٔ پیشین امریکا برای افغانستان، دربارهٔ حضورش در مراسم امضای قرارداد و انتقادهای مطرحشده در این مورد، تاکنون اظهارنظری نکرده است.
زلمی خلیلزاد پیش از این نیز بارها به افغانستان تحت حاکمیت طالبان سفر کرده است و با مقامهای طالبان دیدار کرده است. او در زمان آزادسازی دنیس کویل، شهروند ۶۴ ساله امریکایی، از زندان طالبان، چهارم حمل سال روان خورشیدی حضور داشت.
دیدار خلیلزاد با مقام های طالبان/ تصویر منتشر شده در صفحه وزارت خارجه طالبان
خلیلزاد از سپتامبر سال ۲۰۱۸ تا اکتوبر سال ۲۰۲۱ به عنوان نمایندهٔ ویژه امریکا برای صلح افغانستان کار کرد.
در جریان سمت رسمیاش، پس از مذاکرات طولانی، سندی تحت نام «توافق آوردن صلح به افغانستان» را با ملا عبدالغنی برادر، رئیس دفتر سیاسی آن وقت طالبان در قطر، در ۲۹ فبروری سال ۲۰۲۰ در دوحه امضا کرد، که به گفته کارشناسان عملی نشد و طالبان دوباره در افغانستان قدرت را در دست گرفتند.