صبح امروز یکشنبه، ۱۱ جنوری، شعارهای ضد دولتی در جادههای تهران شنیده میشد و گروههای حقوق بشری و رسانههای دولتی از اعتراضها، بازداشتها و خشونتها در دهها شهر دیگر گزارش دادند.
در ویدیوهایی که خبرگزاری فرانس پرس صحت آنها را تایید کرده است، مردم در شمال تهران دیده میشوند که با آتشبازی و کوبیدن بر دیگچهها، در مخالفت با مقامها، از نظام پادشاهی که سالها پیش سرنگون شده بود، حمایت میکنند.
دونالد ترمپ، رئیس جمهور ایالات متحده فشارها بر رژیم خودکامۀ ایران را حفظ کرده است؛ رژیمی که از زمان انقلاب اسلامی ۱۹۷۹ بر کشور حاکم است، انقلابی که شاه مورد حمایت امریکا، محمدرضا پهلوی، را برکنار کرد. شاه در سال ۱۹۸۰ در تبعید در مصر درگذشت.
ترمپ در پیامی در ۱۰ جنوری در شبکه «تروت سوشیال» نوشت که ایالات متحده «آماده کمک است» و بار دیگر پس از مجموعهای از هشدارها به مقامهای ایرانی، حمایت خود از معترضان را تکرار کرد.
او سپس ویدیویی از شبکه فاکسنیوز را بازنشر کرد که در آن یک معترض برای لحظاتی بیرق کنونی کشور را با بیرق پیش از انقلاب ۱۹۷۹ جایگزین میکند.
اظهارات تازه ترمپ یک روز پس از آن بیان شد که او در دیدار با مدیران صنعت نفت و گاز در قصر سفید گفت: «ایران در دردسر بزرگی قرار دارد. به نظر من مردم در حال در دست گرفتن کنترل برخی شهرها هستند؛ چیزی که تا چند هفته پیش هیچکس تصورش را نمیکرد.»
او افزود: «ما وضعیت را بسیار دقیق زیر نظر داریم. من خیلی قاطع گفتهام که اگر آنها مثل گذشته شروع به کشتن مردم کنند، ما وارد عمل میشویم. ما بهشدت و در جایی که برایشان دردناک است، ضربه خواهیم زد. این به معنی حضور نیروهای زمینی نیست، اما به معنی ضربهزدن بسیار سخت در نقطه حساس است.»
در پی این سخنان، مارکو روبیو، وزیر خارجه امریکا نیز در ۱۰ جنوری در پیامی کوتاه در شبکه ایکس نوشت که ایالات متحده «از مردم شجاع ایران حمایت میکند.»
گسترش سریع اعتراضها
به گزارش مرکز خبر رادیو آزادی، این ناآرامیها به نظر میرسد جدیترین چالش برای حکومت ایران از زمان اعتراضهای «زن، زندگی، آزادی» باشد که پس از مرگ مهسا امینی، محصل ۲۲ ساله ایرانی-کُرد، در سپتمبر ۲۰۲۲ و در بازداشت پولیس به اتهام نقض قوانین حجاب، آغاز شد.
اعتراضهای تازه که در ۲۸ دسمبر از بازار بزرگ تهران شروع شد، بهسرعت گسترش یافت و دهها شهر و قصبه را دربر گرفت.
مقامها ابتدا سرعت اینترنت سراسری را بهشدت کاهش دادند و سپس در ساعت ۱۰:۱۵ شب ۸ جنوری به وقت محلی، خاموشی تقریباً کامل اینترنت را اعمال و خطوط تلیفون را نیز قطع کردند.
با ادامه این قطع ارتباط، اطلاعات دقیقی درباره شمار کشتهشدگان، زخمیها و بازداشتشدگان در سراسر کشور در دست نیست و نگرانی گستردهای وجود دارد که این قطع ارتباط برای پنهانکردن خشونت حکومت علیه معترضان استفاده میشود.
اما به گزارش رادیو فردا، سازمان حقوق بشر ایران روز یکشنبه اعلام کرد همزمان با گسترش اعتراضات ضدحکومتی و گذشت بیش از ۶۰ ساعت از قطع سراسری اینترنت، سرکوب و کشتار معترضان در نقاط مختلف کشور، بهویژه تهران، بهطور چشمگیر تشدید شده است.
بر اساس اعلام این سازمان مستقر در ناروی، از آغاز اعتراضات تاکنون کشتهشدن دستکم ۱۹۲ معترض تأیید شده است که ۹ نفر از آنان زیر ۱۸ سال سن داشتهاند.
این نهاد حقوق بشری هشدار داد که همزمان گزارشهای تأییدنشده از کشتهشدن دستکم صدها و براساس تخمین برخی منابع، بیشاز ۲۰۰۰ نفر، حکایت دارند که بهدلیل قطع کامل اینترنت و محدودیت شدید دسترسی به اطلاعات، راستیآزمایی مستقل آنها در شرایط کنونی با دشواری جدی روبهرو است.
شبکه سیانان به نقل از یک داکتر در شهر نیشابور در شمالشرق ایران گزارش داد که مقامها در ۹ جنوری از «تفنگهای نظامی» برای کشتن «دستکم ۳۰ نفر» استفاده کردهاند.
این داکتر گفت: «در میان آنها کودکان هم بودند. یک کودک پنجساله در آغوش مادرش هدف گلوله قرار گرفت.»
او افزود: «شفاخانهها بهشدت آشفتهاند و مریضان از معرفی و شناساییشدن میترسند. به همین دلیل ما تلاش میکنیم مردم را آگاه کنیم و آنها را بهطور خصوصی در کلینیکها تداوی کنیم.»
سیانان گفت که نتوانسته این گزارش را فوراً تأیید کند، اما خبرگزاری حقوق بشر ایران (هرانا)، نهادی متشکل از فعالان ایرانی مستقر در ایالات متحده، بامداد ۱۱ جنوری اعلام کرد که در دو هفته گذشته ۱۱۶ نفر در جریان اعتراضها کشته شدهاند.
هرانا همچنان گفت که دستکم ۲۶۳۸ نفر بازداشت شدهاند و تظاهرات در ۵۷۴ نقطه در ۱۸۵ شهر و قصبه گزارش شده است، آن هم در شرایط قطع تقریباً کامل اینترنت.
در ادامۀ سرکوب، اردوی ایران در بیانیهای اعلام کرد که در جریان اعتراضها به دیگر نیروهای مسلح خواهد پیوست تا «از زیرساختهای راهبردی کشور و اموال عمومی محافظت و حراست» کند.
خشم از تورم و سقوط پول ملی
اعتراضهای ناشی از خشم نسبت به افزایش سرسامآور قیمتها، تورم و سقوط ارزش پول ملی، پس از آن سراسر ایران را فرا گرفت که دکانداران تهران در اعتراض به گرانی و رکود اقتصادی دست به اعتصاب زدند.
مشکلات اقتصادی بر سالها بحران سیاسی و زیستمحیطی در ایران افزوده شده است؛ از جمله خشکسالی شدید در تهران، شهری با حدود ۱۰ میلیون نفر جمعیت.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، تلاش کرد با وعده «تصمیمهای تازه» برای بهبود اقتصاد، اعتراضها را آرام کند، اما تظاهرات بهسرعت به موضوعات گستردهتری کشیده شد.
با این حال، حاکمان تندرو و دینی کشور هیچ نشانهای از نرمش نشان ندادهاند.
آیتالله علی خامنهای، رهبر ارشد ایران که قدرت نهایی در کشور را در دست دارد، در ۹ جنوری در جمع هواداران رژیم گفت که «خرابکاران و آشوبگران» برای «خوشحالکردن» ترمپ «ساختمانهای کشور را ویران کردهاند.»
در همین حال، صداهای دیگری از غرب نیز با افزایش محکومیت حاکمان ایران در سراسر جهان، حمایت خود را از معترضان اعلام کردند.
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا در ۱۰ جنوری از مقامهای ایران خواست همه معترضان بازداشتشده را آزاد کنند و دسترسی کامل به اینترنت را در کشور برقرار سازند.
او در شبکههای اجتماعی نوشت: «جادههای تهران و شهرهای سراسر جهان با گامهای زنان و مردان ایرانی که آزادی میخواهند، طنینانداز شده است.»
او افزود: «آزادی بیان، آزادی تجمع، آزادی سفر و بالاتر از همه، آزادی برای زندگی آزادانه.»
رهبران فرانسه، آلمان و بریتانیا در بیانیه مشترک در ۹ جنوری «نگرانی عمیق» خود را از گزارشها درباره خشونت نیروهای امنیتی ایران ابراز کرده و «کشتار معترضان» را بهشدت نکوهش کردند.
«تحسین جهان»
شهزاده رضا پهلوی، پسر آخرین شاه ایران، نیز در پیامی در شبکههای اجتماعی از معترضان حمایت کرد و به آنها گفت که با «شجاعت و پایداری» خود «تحسین جهان را برانگیختهاند». او همزمان اعلام کرد که قصد دارد در آینده نزدیک به ایران بازگردد.
پس از فراخوانهای رضا پهلوی برای ادامه تظاهرات خیابانی، معترضان در ۸ و ۹ جنوری بهطور گسترده به جادهها آمدند. با این حال، میزان حمایت از خانواده شاه فقید در سراسر ایران همچنان نامشخص است.