خوشبویی مصالهجات و گیاهان طبیعی نه تنها در برخی بازار های افغانستان حس می شود، بلکه هنگام پخت و پز در شماری از خانه ها نیز فضا را معطر میسازد.
در برخی مناطق این کشور، استفاده از مصالهها و گیاهان طبیعی بخشی از زندگی روزمره مردم است؛ این مواد نه تنها به غذاها طعم بیشتر میدهند، بلکه برخی از گیاهان طبیعی برای درمان یا تسکین برخی مشکلات صحی نیز استفاده میشوند.
یک زن در ولایت بامیان که نخواست نامش در گزارش گرفته شود، به رادیو آزادی گفت :
« اینکه غذا های افغانی به خاطر خوش مزه و بودنش معروف است دلیلش این است که مردم در آشپزی خود از مصاله جات و گیاهان مختلف طبیعی استفاده می کنند، علاوه بر این از گیاهان بیشتر مردم برای برخی از بیماری ها نیز استفاده می کنند، این گیاهان و مصاله جات در بامیان فراوان وجود داشت، اما حالا به سبب کم آبی ها کمتر شده است.»
همزمان، برخی دیگر میگویند که به دلیل دسترسی محدود به خدمات صحی، ناتوانی اقتصادی در خرید دارو یا باورهای سنتی و اعتقادات فرهنگی، برای درمان برخی بیماریها به گیاهان طبیعی روی میآورند.
یک ساکن ولسوالی سپین غر ولایت ننگرهار که نخواست از او در گزارش نام برده شود می گوید: «بسیاری مردم اینجا برای مشکلات معده، ناباروری، بواسیر یا مشکلات دیگر به حکیمان یونانی مراجعه میکنند. برای درد معده از گیاهان و برای بیماری سینه و بغل کودکان از آجیل جوشانده و ناریال استفاده میکنند. گاهی مادران برای درد شدید معده پوست انار را میجوشانند و یک نوع گیاه تلخ هم برای درمان ملاریا کاربرد دارد.»
بازار مصالهها و گیاهان طبیعی نیز در شماری مناطق افغانستان رونق خاص خود را دارد.
برکتالله، فروشنده در کابل، میگوید: «ما مصاله برای برنج، قورمه، شوربا، کباب، ماهی و منتو داریم. بیش از ۴۰ سال است که در این کراچی کار میکنم،دکان پدرم هم در مندوی است و این کسب و کار از پدر و نیاکان به ما رسیده است.»
سید نبی راشد، طبیب یونانی و فروشنده گیاهان طبیعی در ننگرهار، گفت: «ما از گیاهان مختلف برای معده، هضم، قبضیت و بیاشتهایی استفاده میکنیم. روزانه ۸ تا ۲۰ نفر مراجعه میکنند و حتی افراد از مناطق دور هم میآیند و راضی میروند. من در پاکستان آموزش ساخت داروهای یونانی از گیاهان را فرا گرفتهام.»
با این حال، داکتران هشدار میدهند که استفاده نادرست از گیاهان طبیعی میتواند آسیبزا باشد.
داکتر عطاالله صیام، متخصص امراض داخله، به رادیو آزادی گفت:
«این گیاهان بخشی از طبابت یونانی اند و در تداوی بعضی امراض مفید اند، اما در برخی مناطق افغانستان این گیاهان و ادویه توسط افرادی که مسلکی نیستند استفاده و به فروش می رسد آنان چندین گیاه مختلف را ترکیب کرده و برای امراض معده، گرده و دیگر امراض آن را توصیه می کنند ما مریضان زیادی داریم که پس از استفاده از این دارو ها مراجعه می کنند افراد که چنین دوا ها را توصیه می کنند باید در این بخش معلومات کافی داشته باشد.»
افغانستان بهعنوان کشور کوهستانی، دارای انواع متنوع گیاهان طبیعی است که برخی از آنها با قیمتهای بالا به بازارهای جهانی صادر میشوند.
بر اساس گزارش های وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان، در سال های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، بیش از ۳۸ هزار تُن زعفران به ارزش ۶۷ میلیون دالر به خارج از کشور صادر شده وهمچنین ۱۵ هزار و ۲۰۰ تن دیگر از انواع گیاهان طبیعی صادر شده که ۲۰ میلیون دالر درآمد داشته است.
برخی کارشناسان و بازرگانان میگویند که اگر حفاظت، تولید با کیفیت و بازاریابی مؤثر این منابع طبیعی به درستی مدیریت شود، نه تنها اقتصاد روستایی تقویت میشود، بلکه افغانستان میتواند حضور خود را در بازار جهانی محصولات سنتی گسترش دهد.