توافق ایران و امریکا بر آتش‌بس دو‌هفته‌ای و بازگشایی تنگۀ هرمز

مرگ آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران ضربۀ بزرگی به حاکمان روحانی ایران تلقی می‌شود، اما کارشناسان می‌گویند که هیچ تضمینی وجود ندارد که منجر به فروپاشی جمهوری اسلامی شود.

اگرچه خامنه‌ای تقریباً چهار دهه رهبر معنوی و بالاترین مقام ایران بود، اما نظام روحانیت این کشور به گونه‌ای طراحی شده است که در صورت مرگ رهبر معظم انقلاب، تداوم را تضمین کند.

این مرد ۸۶ ساله در ۲۸ فبروری در یک حملۀ هوایی به محل اقامتش در تهران کشته شد، زیرا ایالات متحده و اسرائیل بمباران هوایی را علیۀ رهبری نظامی و سیاسی ایران انجام دادند.

دنی سیترینوویچ، پژوهشگر موسسۀ مطالعات امنیت ملی مستقر در اسرائیل، گفت: "در حالی که خامنه‌ای بیش از سه دهه مسیر سیاسی ایران را شکل داده است، جمهوری اسلامی تنها یک رژیم شخصیت‌محور نیست."

کارشناسان می‌گویند، حکومت دینی ایران که از زمان انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ در قدرت بوده است، توسط نهادهای سیاسی، نظامی و روحانی که عمیقاً ریشه دوانده و قصد مقاومت در برابر تغییرات رهبری را دارند، پشتیبانی می‌شود.

این نهادها شامل نهاد سیاسی تحت رهبری روحانیون، سپاه قدرتمند پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) که بازیگر کلیدی در سیاست، ارتش و اقتصاد کشور به شمار می‌رود و شورای نگهبان، یک نهاد قدرتمند قانون اساسی، می‌شوند.

سیترینوویچ افزود: "تاریخ نشان می‌دهد که نظام‌های انقلابی تحت حملۀ خارجی تمایل به تحکیم دارند تا تجزیه. این فرض که حذف رهبر عالی باعث فروپاشی رژیم می‌شود، در بهترین حالت حدس و گمان است. این امر می‌تواند به همان اندازه احتمال انسجام نخبگان و موضع‌گیری سختگیرانه‌تری را ایجاد کند."

رهبری موقت

رهبری باقی‌ماندۀ ایران احتمالاً به سرعت یک رهبر عالی جدید را معرفی خواهد کرد، زیرا نگران است که خلاء قدرت می‌تواند کل نظام روحانیت را بی‌ثبات کند.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجۀ ایران در اول مارچ به الجزیره گفت که رهبر جدید می‌تواند ظرف چند روز آینده توسط مجلس خبرگان، نهادی که وظیفۀ انتخاب و نظارت اسمی بر مقام رهبری را بر عهده دارد، انتخاب شود.

تا آن زمان، یک شورای موقت حاکم رسماً کشور را اداره خواهد کرد. این شورا شامل مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، غلامحسین محسنی اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه و علیرضا اعرافی، از چهره‌های ارشد و قدیمی در نهاد روحانیت است.

با این حال، کارشناسان می‌گویند که عملاً، ایران توسط شورای عالی امنیت ملی، نهاد کلیدی سیاست‌گذاری این کشور، اداره می‌شود.

علی لاریجانی، سیاستمدار کهنه‌کار و فرماندۀ سابق سپاه، ریاست شورای عالی امنیت ملی را بر عهده دارد. لاریجانی عمل‌گرا، از افراد نزدیک به نظام و وفادار به خامنه‌ای، از زمان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل در ما جون ۲۰۲۵ به عنوان یک مهرۀ کلیدی قدرت ظهور کرده است.

کارشناسان می‌گویند که چهرۀ دیگری که احتمالاً نقش برجسته‌تری ایفا خواهد کرد، محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، یکی دیگر از سیاستمداران کهنه‌کار با روابط با سپاه است.

گزینۀ بعدی کیست؟

از زمان ترور علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، این سوال به سرعت به این سمت تغییر کرده است که چه کسی جایگزین او خواهد شد.

رسماً، مجلس خبرگان رهبر جدید را انتخاب می‌کند. اما در واقعیت، تا حدودی به دلیل تهدید وجودی ناشی از حملات مداوم ایالات متحده و اسرائیل، جانشینی احتمالاً توسط حلقۀ کوچکی از مقامات ارشد مدیریت خواهد شد.

این انتخاب احتمالاً مسیری را که ایران به سمت آن می‌رود، آشکار خواهد کرد. در دوران خامنه‌ای، ایران به یک کشور منفور بین‌المللی تبدیل شد که به دلیل استفاده از زور علیۀ مردم خود و خصومت عمیق با غرب شناخته می‌شود.

گرگوری برو، تحلیلگر ایران در گروه اوراسیا مستقر در نیویارک گفت: "اگر یک روحانی مسن‌تر و تندرو از نسل خامنه‌ای ظهور کند، نشانۀ محکمی خواهد بود که رژیم سرکوب را دو برابر می‌کند و پایگاه رژیم را تقویت می‌کند."

او افزود: "این احتمال وجود دارد که انتخاب کسی باشد که قرار است خوشایندتر باشد - کسی جوان‌تر، احتمالاً با اعتبار اصلاح‌طلبانه که این سیگنال را ارسال می‌کند که برگ جدیدی در حال ورق خوردن است."

رسانه‌های ایران روز دوشنبه ۱۱ حوت کشته شدن منصوره خجسته باقرزاده، همسر رهبر جمهوری اسلامی، در حملهٔ اسرائیل را تأیید کردند.

بر اساس این گزارش، همسر علی خامنه‌ای در حملهٔ ۹ حوت به "بیت رهبری" به کما رفته بود، و اکنون جان خود را از دست داده است.

منصوره خجسته باقرزاده اردیبهشت ۱۳۴۳ با علی خامنه‌ای ازدواج کرده بود که از او شش فرزند به نام‌های مصطفی، مجتبی، مسعود، میثم، بشری و هدی‌ داشت.

در حمله روز ۹ حوت اسرائیل، همچنین یکی از دختران، عروس، داماد و نوه علی خامنه‌ای همراه او کشته شدند.

علی فرهادی، سخنگوی آموزش‌وپرورش ایران اعلام کرد که به‌دلیل تخریب کامل مکتب "شجره طیبه" در میناب در ولایت هرمزگان با اصابت موشک، صنف‌ها در کل این کشور تا پایان حوت ۱۴۰۴ به‌صورت مجازی ادامه می‌یابد.

این تصمیم در شرایطی اعلام شده که مکتب‌های ایران برای هفت روز تعطیل شده‌اند.

فرهادی تأکید کرده است که با توجه به شرایط موجود، آموزش مجازی و غیرحضوری جایگزین حضور فیزیکی دانش‌آموزان در صنف‌ها خواهد شد.

از روز شنبه نهم حوت حملات مشترک امریکا و اسرائیل به ایران آغاز شده و در روزهای اخیر شدت یافته است.

طی این روزها گزارش‌هایی از آسیب‌دیدن برخی شفاخانه‌ها نیز منتشر شده که انتقادها را برانگیخته است.

فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، امروز دوشنبه، ۱۱ حوت اعلام کرد که سه فروند جنگندهٔ اف-۱۵ این کشور بر اثر "آتش خودی" در کویت سرنگون شده‌اند.

بر اساس بیانیهٔ این فرماندهی از تمپا در ایالت فلوریدا، سه فروند جنگندهٔ اف-۱۵ای "استرایک ایگل" نیروی هوایی امریکا که در پشتیبانی از عملیات "خشم حماسی" پرواز می‌کردند، ظاهراً بر اثر "آتش خودی" بر فراز کویت سقوط کردند.

سنتکام می‌گوید که در جریان درگیری فعال که شامل مقابله با حملات طیاره‌های ایرانی، موشک‌های بالستیک و درون (طیاره‌های بی‌سرنشین) بود، جنگنده‌های نیروی هوایی امریکا به اشتباه توسط پدافند هوایی کویت سرنگون شدند.

بر اساس این بیانیه، هر شش خدمۀ پروازی با موفقیت از طیاره‌ها بیرون پریدند، سالم پیدا شدند و وضعیت‌شان پایدار است.

به گفتهٔ سنتکام، علت این حادثه در دست بررسی است.