بر اساس گزارشی که شورای امنیت سازمان ملل به تاریخ (۱۱ حوت ، ۲ مارچ) در ویبسایت خود منتشر کرده است ، یکی از گزینهها این است که شورای امنیت مأموریت یوناما را برای یک سال دیگر بدون تغییر در اولویتها و وظایف آن تمدید کند.
گزینۀ دیگر این است که اعضای شورا با در نظر گرفتن وضعیتِ در حال تغییر حقوق بشر و بحران انسانی در افغانستان، نگرانی خود را از محدودیتهای وضعشده از سوی طالبان بر فعالیتهای این مأموریت منعکس سازند.
در گزارش همچنان آمده است که رویکرد کنونی دولت ایالات متحده در قبال مأموریتهای سیاسی ویژه سازمان ملل نیز ممکن است بر روند و لحن بحث ها در مورد تمدید این ماموریت تأثیر بگذارد.
شورای امنیت سازمان ملل گفته که موضع ایالات متحده در قبال افغانستان در حال تغییر است و واشنگتن باور دارد محدودیتهایی که طالبان بر فعالیتهای سازمان ملل وضع کردهاند، اجرای مؤثر مأموریت یوناما را دشوار ساخته است . به همین دلیل بر اساس گزارش، ممکن است شورای امنیت نیاز ببیند وظایف این مأموریت را با واقعیتهای موجود در افغانستان بازبینی و تنظیم کند و تمرکز بیشتری بر اولویتهای اصلی صلح و امنیت با معیارهای روشن و قابل دستیابی داشته باشد.
با این حال، شماری از کارشناسان سیاسی و روابط بینالملل میگویند که تمدید فعالیت دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان در هر صورت اهمیت دارد ؛ اما در عین حال باید در برخی بخشها تمرکز بیشتری صورت گیرد.
میرویس آشفته، آگاه امور سیاسی و بینالملل میگوید که اگر مأموریت یوناما بدون تغییر در اولویتها و وظایف کنونی آن تمدید شود، این موضوع میتواند وضعیت نظارت بر حقوق بشر در افغانستان را متاثر سازد.
اگر در افغانستان مأموریت یوناما تمدید شود، احتمال دارد سه تغییر به میان آید
«اگر در افغانستان مأموریت هیئت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) تمدید شود، احتمال دارد سه تغییر به میان آید؛ نخست بهجای تمرکز گسترده بر نظارت بر حقوق بشر، توجه بیشتر بر کمکهای بشردوستانه و ارائه خدمات عملی افزایش یابد. دوم، شیوۀ کار این مأموریت با در نظر گرفتن محدودیتهای وضعشده از سوی طالبان دوباره تنظیم شود و سوم، برای تأمین صلح و امنیت معیارهای روشن و قابل ارزیابی تعیین گردد. این تغییرات میتواند از یک سو روند کمکهای بشردوستانه را منظمتر و هدفمندتر سازد، اما از سوی دیگر ممکن است نظارت بر وضعیت حقوق بشر را تضعیف کند و در نتیجه بر آزادیهای سیاسی و مدنی تأثیر منفی بگذارد.»
عزیز آرینفر دیپلومات پیشین افغانستان و آگاه امور بینالملل میگوید که تمدید کار نمایندگی سازمان ملل متحد در این کشور ضروری است تا بر نقض حقوق بشر و وضعیت عمومی افغانستان نظارت کند.
چند وظیفه بسیار مهم را انجام بدهد؛ یکی نظارت بر نقض حقوق بشر، از جمله حقوق زنان و کودکان
«من فکر میکنم که به هر صورت کار نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان تمدید شود و چند وظیفه بسیار مهم را انجام بدهد؛ یکی نظارت بر حقوق بشر و نقض حقوق بشر، از جملۀ مسایل حقوق زنان و کودکان، خشونت، تجاوز و برخی جنبههای منفی دیگر که باید بر آن نظارت شود. از سوی دیگر، جامعۀ جهانی و سازمان ملل باید تصویر روشنی از اوضاع افغانستان داشته باشند. به همین دلیل تمدید کار این نمایندگی {یوناما} بسیار مبرم است.»
حکومت طالبان به تازگی در این مورد ابراز نظر نکرده است ؛اما ذبیح الله مجاهد سخنگوی طالبان ، سال گذشته پیش از آنکه ماموریت یوناما برای یکسال دیگر تمدید شد در گفتوگو با رادیو تلویزیون ملی تحت کنترل طالبان، گفته بود که یوناما علیه افغانستان و طالبان به جهان ذهنیت منفی میدهد در حالی که سازمان ملل متحد همواره بر نقش سازنده و مثبت خود در افغانستان تاکید کرده است.
ماموریت فعلی یوناما در ۱۷ مارچ به پایان می رسد.
انتظار میرود که اعضای شورای امنیت سازمان ملل هفتۀ آینده در نشستی درباره وضعیت افغانستان بحث کنند و در آن نشست، رئیس مأموریت یوناما گزارش تازهای از وضعیت سیاسی، امنیتی و بشردوستانۀ این کشور ارائه کند.
بر اساس گزارش تازه این شورا، امتناع طالبان از پایبندی به بسیاری از تعهدات بینالمللی افغانستان، بهویژه تعهدات مربوط به حقوق زنان و دختران، یکی از نگرانیهای عمده برای شماری از اعضای شورای امنیت به شمار میرود.
گزارش میافزاید که با توجه به ادامه و گسترش این محدودیتها، اعضای شورا ممکن است اقدام دیگری را برای تأکید دوباره بر این تعهدات در نظر بگیرند و از طالبان بخواهند که زمینۀ مشارکت کامل زنان و دختران را در زندگی عمومی از جمله آموزش، کار و تعامل با سازمان ملل فراهم کنند.
برعلاوۀ برخی اعضای شورای امنیت ملل متحد میگویند که حضور و فعالیت گروههای مسلح در افغانستان میتواند تهدیدی برای ثبات منطقه باشد.
اما حکومت طالبان مدعی است که حقوق زنان در چهار چوب شریعت اسلامی در افغانستان تامین است و حضور هرگونه گروه تروریستی در خاک این کشور را رد کرده است.
در بارۀ ماموریت یوناما در سال ۲۰۰۲ برای کمک به روند سیاسی، هماهنگی کمکهای بشردوستانه و نظارت بر وضعیت حقوق بشر در افغانستان توافق شد. این مأموریت پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱ همچنان در افغانستان باقی مانده و یکی از معدود نهادهای بینالمللی فعال در این کشور به شمار میرود.
طالبان در سال ۲۰۲۳ کار زنان افغان را در دفاتر سازمان ملل در افغانستان منع کردند اقدامی که واکنش گستردۀ جامعه جهانی را در پی داشت. شورای امنیت در ۲۷ اپریل ۲۰۲۳ قطعنامهای تصویب کرد که در آن بر مشارکت کامل و برابر زنان و دختران در جامعۀ افغانستان تأکید شده و از طالبان خواسته شد محدودیتها علیه زنان را لغو کنند.