بر اساس گزارشها، نایجریا و مالی نیز روز پنجشنبه را روز نخست عید سعید فطر اعلام کردهاند.
شماری از شهروندان در نقاط مختلف افغانستان که روز نخست عید را با ادای نماز عید آغاز کردهاند میگویند که با وجود چالشهای اقتصادی و پراکندهگی خانوادهها، تلاش میکنند عید را با حفظ رسم و رواجهای سنتی تجلیل کنند.
حفیظالله عطشان، باشنده ولسوالی بادغیس، در مورد برنامههایش برای روز عید میگوید: «ما نسبت به عیدهای گذشته میخواهیم عید را به شکل دیگری تجلیل کنیم، چون بادغیس موقعیت مخصوصی به نام پستهلیق دارد و مردم بهخاطر تفریح و سیاحت به آنجا میروند، اکثر مردم شهر و ولسوالیهای دیگر به پستهلیق آمده و میخواهند که عید را در دل طبیعت و آغوش زیبایی بهاران سپری کنند.»
در گذشته همه فامیلها جمع بودند، دوستان و آشنایان همه در داخل افغانستان بودند.
اما در کنار این خوشیها، برخی دیگر از شهروندان از تغییر حالوهوای عید نسبت به گذشته سخن میگویند.
مرسل، باشندهٔ کابل، میگوید با وجود اینکه عید مانند گذشته نیست، اما باز هم آن را با خوشی و شوق تجلیل میکند: «هرچند عید مزه سابق را ندارد، چون در گذشته همه فامیلها جمع بودند، دوستان و آشنایان همه در داخل افغانستان بودند، همه از عید لذت میبردند، اما متأسفانه با تغییر حکومت همه مسافر شدند و به هر گوشه دنیا پراگنده شدهاند، ولی باز هم آمادهگی گرفتیم، لباسهای جدید آماده کردیم و به خانه دوستان و اقارب به تبریکی عید رفتوآمد میکنیم.»
با این حال، در بسیاری از ولایتها، مردم همچنان به رسم و رواجهای دیرینه پایبند ماندهاند.
مردم ولایتهای مختلف افغانستان رسم و رواجهای خاصی برای تجلیل از عید دارند که از نسلهای گذشته به جا مانده است.
الفتالله، یکی از باشندهگان ولسوالی شینوار ولایت ننگرهار، در این باره میگوید: «اینجا از گذشتهها از زمان پدرکلانهای ما رواج قسمی است که مردم به شکل دستهجمعی جمع میشوند و همه چای و میوه خشک میآورند و به قسم شریکی میخورند و اینجا یک زیارت است که در آنجا نیز برنج پخته میشود و همه یکجا میخورند و باز مردم به خانه دوستان و اقارب میروند.»
در برخی مناطق دیگر، عید همچنان با سرگرمیها و برنامههای محلی همراه است.
دادخدا تیموری از ولسوالی شینواری ولایت پروان نیز از رسمهای ویژه این منطقه چنین میگوید: «اول بعد از ادای نماز عید دستهجمعی در مسجد عید مبارکی میکنیم و بعد خانه به خانه به عیدیکردن میرویم و وقت نان در هر خانه که برابر شد صرف طعام میکنیم، لباسهای نو میپوشیم، در کلتور ما ترکان تیموری این است که اسپها را بیرون میکشیم و به سنگاندازی میرویم. این چیزها را در روزهای عید و سال نو که هر دو یکجا آمده انجام میدهیم.»
ستره محکمه حکومت طالبان ناوقت روز چهارشنبه ۲۷ حوت در شبکه اکس (تویتر سابق) خود اعلام کرد که در ولایتهای هلمند، فراه و غور تعداد زیادی از افراد ماه شوالالمکرم (عید سعید فطر) را دیده و به محاکم شرعی شاهدی ارائه کردند که بر اساس این شاهدی روز پنجشنبه ۲۸ حوت نخستین روز عید سعید فطر میباشد.
این درحالیست که عربستان سعودی ناوقت چهارشنبه شب، روز جمعه «۲۹ حوت» را روز اول عید سعید فطر اعلام کردهاست.
تعیین روز عید فطر در افغانستان همواره بر اساس رؤیت ماه توسط محاکم شرعی انجام میشود، درحالیکه برخی کشورهای اسلامی از محاسبات نجومی نیز استفاده میکنند.
اما تفاوت در اعلام عید میان کشورها، از جمله افغانستان و عربستان سعودی، به خصوص پس از حاکمیت دوبارۀ طالبان در افغانستان، پدیدهی تکراری است که تقریباً همهساله رخ میدهد.
با این حال، عید فطر همچنان یکی از مهمترین مناسبتهای مذهبی برای افغانها به شمار میرود که با نماز عید، دید و بازدیدهای خانوادهگی و کمک به نیازمندان همراه است.
مردم پس از پوشیدن لباسهای نو و ادای نماز عید، برای تبریک گفتن به خانههای یکدیگر میروند و شادیهای عید را با هم تقسیم میکنند. همچنان، بزرگترها به کودکان به نام «عیدی» پول میدهند.
اما قابل یادآوریست که شماری از مردم افغانستان میگویند به دلیل بیکاری و مشکلات اقتصادی، نمیتوانند عید را مانند گذشته تجلیل کنند و رسم دادن عیدی به کودکان در خانوادهها نیز کمرنگ شده است.