دوسیههای فساد لزوماً نقطه ضعف محمدباقر قالیباف، نیستحسین رزاق، تحلیلگر ایرانی مقیم جرمنی
گزارشهایی منتشر شده که نشان میدهد ادارۀ دونالد ترمپ رئیس جمهور ایالات متحدۀ امریکا بهطور پنهانی محمدباقر قالیباف، رئیس محافظهکار پارلمان ایران، را بهحیث گزینهای برای مذاکره ــو شاید حتی رهبر آیندهٔ ایران، بررسی میکند.
از زمان کشتهشدن آیتالله علی خامنهای، رهبر ارشد ایران، در نخستین روز حملات هوایی امریکا و اسرائیل، واشنگتن در جستجوی چینل تماس و مذاکره با تهران بوده است.
هرچند مجتبی پسر خامنهای بهحیث جانشین او معرفی شد، ولی از همان روز حادثه ناپدید شده و گفته میشود که در نتیجۀ حمله زخمی نیز شده است. در همچو شرایط، برخی ها در قصر سفید محمدباقر قالیباف را گزینهای مناسب برای گفتوگو میدانند.
اما قالیباف، ۶۴ ساله، این گمانهزنیها را رد کرده و در شبکهٔ اکس نوشته است که «هیچ مذاکرهای با امریکا انجام نشده» و این ادعاها «خبر جعلی» برای تأثیرگذاری روی بازارهای مالی و نفت است.
با این حال، در عقبپرده، چه تماس وجود داشته باشد یا نه، حضور پررنگ قالیباف در مقطعی که ساختار تصمیمگیری رژیم ایران دچار اختلال جدی شده، برای نخستین بار او را به مهمترین چهرهٔ سیاسی این کشور تبدیل کرده است.
سیاستمداری محافظهکار و قوماندانٔ سابق نظامی
محمدباقر قالیباف، سیاستمداری محافظهکار و قوماندانٔ سابق نظامی است که سالها ارتباط نزدیک با رهبر ارشد ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی داشت. اما اکنون، پس از سالها حاشیهٔ فساد و شکستهای مکرر انتخاباتی، شاید او قدرتمندترین فرد باقیمانده در نظام باشد.
محمدباقر قالیباف، که در سال ۱۹۶۱ میلادی متولد شده، در ۱۸ سالگی به سپاه پاسداران پیوست و در جریان جنگ ایران و عراق تا قوماندانی یک واحد پیش رفت. بعدها قوماندان نیروی هوایی سپاه پاسداران شد ، مقامی که مستقیماً از سوی آیتالله خامنهای به او داده شد و مسیر سیاسی او را برای دههها شکل داد.
محمدباقر قالیباف، تا سال ۲۰۱۷ شاروال تهران بود و طولانیترین دوران شاروالی در تهران را ثبت کرد. او پروژههای بزرگی مانند توسعهٔ مترو و پروژه های بزرگ عمرانی دیگر را پیش برد، اما همیشه تحت سایهٔ اتهامات فساد قرار داشت. از جمله گزارشی از رادیو فردا بخش ایران رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی در سال ۲۰۲۲ نشان میداد که قالیباف تلاش کرده میلیونها دالر گم شده در یک بنیاد وابسته به سپاه پاسداران را پنهان کند.
در ابتدای امسال، وقتیکه نیروهای امنیتی ایران سرکوب خونینی را علیه اعتراضات ناشی از شرایط سخت اقتصادی انجام دادند، محمدباقر قالیباف، دوباره چهرهای تندرو از خود نشان داد. او در جلسهٔ علنی پارلمان از پولیس، سپاه پاسداران و بسیج تمجید کرده، گفت که آنها در «جنگ با تروریستها» محکم ایستادند.
حسین رزاق، تحلیلگر ایرانی مقیم جرمنی، میگوید که وابستگی قالیباف به دوسیههای فساد لزوماً نقطه ضعف او نیست. به گفتهٔ رزاق، جمهوری اسلامی ایران معمولاً روی چهرههایی حساب میکند که منافع مالیشان به بقای رژیم گره خورده باشد.
چهار شکست در انتخابات ریاستجمهوری
جمهوری اسلامی ایران معمولاً روی چهرههایی حساب میکند که منافع مالیشان به بقای رژیم گره خورده باشدحسین رزاق، تحلیلگر ایرانی مقیم جرمنی
محمدباقر قالیباف، دوباره در سال ۲۰۱۳ نامزد ریاست جمهوری ایران شد و در ردیف دوم قرار گرفت. او در سال ۲۰۱۷ باز هم وارد رقابت ها در انتخابات ریاست جمهوری شد، اما کنار رفت تا از ابراهیم رئیسی حمایت کند.
حسین رزاق، تحلیلگر ایرانی مقیم جرمنی، میگوید که این نامزدیها بهویژه عقبنشینی قالیباف در ۲۰۱۷ بیشتر نوعی نشان دادن وفاداری به رهبر ارشد ایران، تا تلاشی واقعی برای کسب قدرت بوده است. همین الگو در انتخابات زودهنگام ۲۰۲۴ پس از مرگ رئیسی تکرار شد؛ وقتی قالیباف برای چهارمین بار نامزد در اتنخابات ریاست جمهوری شد، اما در برابر مسعود پزشکیان شکست خورد.
در انتخابات پارلمانی ۲۰۲۰ که در آن بسیاری از نامزدان اصلاحطلب و میانهرو ردصلاحیت شده بودند، محمدباقر قالیباف در تهران نفر اول شد و سپس رئیس پارلمان انتخاب گردید. در دوران او، پارلمان ایران قانونی تصویب کرد که سرعت توسعهٔ برنامهٔ هستهای آن کشور را افزایش داد.
نزدیکی به دفتر رهبری
یکی از مهمترین نکات درمورد محمدباقر قالیباف، رابطهٔ نزدیک او با مجتبی خامنهای، پسر رهبر سابق ایران است. این رابطه از دههٔ ۱۹۸۰ آغاز شد و با گذشت زمان اهمیت بیشتری پیدا کرد. در انتخاباتهای مختلف ریاستجمهوری همواره نشانههایی از حمایت نزدیکان مجتبی و برخی قوماندانان سپاه از قالیباف دیده میشد.
نقشی که قالیباف برای نظام ایفا میکند، مهمتر از هر زمان دیگر شده استحسین رزاق، تحلیلگر ایرانی مقیم جرمنی
اکنون با آغاز جنگ و پس از کشته شدن علی خامنهای در ۲۸ فبروری، این رابطه اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است.
مرگ رهبران ارشد، از جمله قوماندان عمومی سپاه پاسداران، وزیر دفاع و لوی درستیز نیروهای مسلح ایران ، بحران بزرگی را در ساختار قدرت در این کشور ایجاد کرده است.
مجتبی خامنهای که بهحیث جانشین رهبر ایران معرفی شده، کاملاً ناپدید است، نه تصویری از او منتشر شده، نه صوتی، فقط چند پیام کتبی که حتی درمورد وضعیت جسمیاش ابهام ایجاد کرده است.
در این فضای خلأ قدرت، با گذشت هر روز، نقش محمد باقر قالیباف پررنگتر شده است. پس از کشته شدن علی لاریجانی در حملهٔ ۱۷ مارچ اسرائیل که پس از مرگ رهبر ارشد ایران مسئول هماهنگی امور سیاسی بود، اکنون قالیباف برجستهترین فردی است که میتواند بین قدرتهای سیاسی، امنیتی و روحانی ایران نقش هماهنگکنندۀ داشته باشد.
حسین رزاق، تحلیلگر ایرانی مقیم جرمنی، میگوید محمدباقر قالیباف، همیشه «قطعهٔ مورد اعتماد بیت رهبری» بوده و اکنون که بسیاری از چهرههای کلیدی ایران حذف شدهاند، «نقشی که او برای نظام ایفا میکند، مهمتر از هر زمان دیگر شده است.»