چرا هنوز هم مردم در افغانستان قلعه می‌سازند و در آن زنده‌گی می‌کنند؟

قبلاً همچنان طوری بود که مردم دشمنی‌ها داشتند، اگر کسی دشمن داشت، مشکلات داشت، قلعه می‌ساختند و برج‌هایی هم می‌ساختند تا دشمنان را رصد کنند."

فرهاد خوگیانی، یک باشنده ولسوالی خوگیانی ولایت ننگرهار که سال‌های زیادی از کودکی و جوانی خود را در زنده‌گی روستایی، کشاورزی و دام‌داری گذرانده، دلیل دیگری برای ساخت قلعه توسط مردم با ما در میان گذاشت:

"مردم اطراف، بیشتر دهقان هستند. آن‌ها قسمی‌که از حویلی استفاده می‌کنند از بام‌ها نیز استفاده می‌کنند، مثلاً در فصل جواری، جواری را روی بام خشک می‌کنند، ممپلی را روی بام می‌اندازند، برای نگهداری چوب سوخت ازش استفاده می‌کنند، مثلاً بته‌های خشک برای سوخت روی بام می‌گذارند، یا در گذشته سیمیان را که زنان روستایی حشر می‌کردند و آن را تهیه می‌کردند، روی بام آن را می‌انداختند."

یک باشنده اصلی ولسوالی اندر ولایت غزنی که نخواست نامش در گزارش ذکر شود و اکنون در سیدنی استرالیا زنده‌گی می‌کند، به رادیو آزادی می‌گوید که زنده‌گی در قلعه برایش بسیار خوشایند است:

"یک زنده‌گی عادی است، زنده‌گی طبیعی است. این زنده‌گی با تمام پیشرفت‌هایش خوشایند نیست، می‌خواهم در روستا زنده‌گی کنم، با آن‌که در یک کشور بسیار پیشرفته هستم، اما باز آن زنده‌گی عادی برایم لذت‌بخش است."

گفتنی‌ست که روش ساخت قلعه‌های گلی نمونه‌ی منحصر به فرد از هنر معماری افغان‌ها است که نه‌تنها در ولایت‌ها و ولسوالی‌ها، بلکه در شهرها نیز ساخته می‌شود، اما محدود اند و قابل مقایسه با ولایات نیست.

قلعه‌های قدیمی معمولاً هفت تهداب داشتند که هر تهداب‌اش یک متر بود. برج‌هایی هم داشتند که نقش ویژه‌ی دفاعی ایفا می‌کردند.

مردم در این قلعه‌ها دروازه‌های بزرگ چوبی نصب می‌کردند و روی دروازه‌ها پارچه‌های رنگارنگ می‌آویختند تا نظر نشود و زیبایی قلعه را افزایش دهد.

در کابل، اگرچه امروزه احتمالاً مردم زیادی قلعه نمی‌سازند، اما برخی قلعه‌های قدیمی به قدری مشهور هستند که مناطق اطراف‌شان با نام آن‌ها شناخته می‌شوند، مانند قلعه چمن، قلعه موسی، قلعه شاده، قلعه وزیر، قلعه فتح‌الله و دیگران.

با این حال، با وجود تمام مزایای قلعه‌ها که مصاحبه شونده‌گان با رادیو آزادی شریک کردند، برخی انجنیران ساختمانی نیز می‌گویند که ساخت قلعه در گذشته

ضرورت زمان بود، اما اکنون نیاز است که به جای آن ساختمان‌های چند طبقه یا آپارتمان ساخته شود.

راحت گل زیارمل، یک تن از این انجنیران به رادیو آزادی گفت:

همچنین هر ساختمان سیستم مرکزی آب خواهد داشت."

آقای زیارمل همچنان می‌گوید که سیستم دفع فاضلاب واحد نیز یکی از ویژه‌گی‌ های مثبت خواهد بود، زمین برای کشاورزی باقی می‌ماند و روابط نزدیک اجتماعی مردم هم تقویت می‌شود.

علم گل سحر، یکی از کارشناسان امور اجتماعی و فرهنگی، می‌گوید که ساخت قلعه‌ها از دیرباز در افغانستان رایج بوده است، حتی پادشاهان آن‌ها را ساخته اند که ارگ کابل نیز به سبک قلعه ساخته شده‌است، اما او می‌افزاید که هزینه‌های ساخت قلعه‌ها بسیار زیاد است و باید از این سنت ساختمانی که سودآور نیست فاصله گرفت:

"در کشورهای دیگر محوطه‌ها کوچک و از چوب یا گل پوشیده شده است. به مرور باید این سنت را کنار بگذاریم که هم از نظر اقتصادی مفید است و هم نوآورانه است."

فعالان امور اجتماعی و فرهنگی اما تأکید می‌کند که قلعه‌های قدیمی که ارزش تاریخی دارند و با آن‌ها داستان‌ها و خاطرات پیوند خورده‌اند، در معرض خطر از بین رفتن هستند و باید محافظت و به عنوان میراث تاریخی حفظ شوند.