ایران و امریکا در نخستین ساعات بامداد چهارشنبه ۱۹ حمل با آتشبس برای توقف جنگی که از نهم حوت پارسال آغاز شده بود، موافقت کردند.
توافق برای این آتشبس کمتر از دو ساعت مانده به پایان مهلت دونالد ترمپ، رئیسجمهور امریکا، برای حمله به زیرساختهای انرژی و ارتباطی ایران به دست آمد.
آتشبس در واپسین ساعات ضربالاجل ترمپ
آتشبس را نخستینبار دونالد ترمپ در پیامی در شبکهٔ اجتماعی تروثسوشال اعلام کرد. پیش از او شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بهعنوان یکی از میانجیها میان ایران و امریکا از دونالد ترمپ خواسته بود ضربالاجل علیه ایران را دو هفته تمدید کند تا به دیپلماسی فرصت داده شود؛ او از ایران هم خواسته بود تنگهٔ هرمز را بازگشایی کند و همهٔ طرفها آتشبس موقت را رعایت کنند.
پس از اعلام این خواستهها، دونالد ترمپ اعلام کرد در پی گفتوگو با شهباز شریف و عاصم منیر، فرمانده اردوی پاکستان، با تعلیق حملهٔ نظامی به ایران برای مدت دو هفته موافقت کرده است.
او گفت این تصمیم مشروط به آن است که جمهوری اسلامی ایران با «بازگشایی کامل، فوری و امن» تنگهٔ هرمز موافقت کند و افزود این اقدام در قالب یک «آتشبس دوجانبه» انجام خواهد شد.
ترامپ تأکید کرد که ایالات متحده «به تمامی اهداف نظامی خود دست یافته و حتی از آنها فراتر رفته» و اکنون زمینه برای دستیابی به یک توافق صلح بلندمدت با ایران فراهم شده است.
رئیسجمهور امریکا همچنین از دریافت یک پیشنهاد «۱۰ مادهای» از سوی ایران خبر داد و گفت این پیشنهاد میتواند مبنای عملی برای مذاکرات باشد. بهگفتۀ او، «تقریباً بر سر تمامی موارد اختلافی» میان دو طرف توافق حاصل شده و این مهلت دو هفتهای برای نهایی کردن توافق در نظر گرفته شده است.
ترامپ در پایان این تحول را گامی مهم در مسیر حلوفصل یکی از بحرانهای دیرینه و دستیابی به صلح در خاورمیانه توصیف کرد.
به دنبال انتشار این پیام، یک مقام بلندپایۀ قصر سفید به شبکهٔ خبری سیانان گفت اسرائیل نیز بخشی از آتشبس دو هفتهای است که دونالد ترمپ اعلام کرد. بهگفتۀ این مقام امریکایی، اسرائیل نیز موافقت کرده است که همزمان با ادامۀ مذاکرات، عملیات بمباران خود را به حالت تعلیق درآورد.
پس از آن شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیهای مدعی شد که ایالات متحده طرحی موسوم به «۱۰ مادهای» را پذیرفته و بر اساس آن، تعهداتی از جمله عدم حمله به ایران، رفع تحریمها و خروج نیروهای امریکایی از منطقه مطرح شده است.
در این بیانیه گفته شده بود ایران کنترل تنگهٔ هرمز را حفظ خواهد کرد و موضوع غنیسازی هستهای نیز مورد پذیرش قرار گرفته است.
پس از آن، عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ جمهوری اسلامی ایران، در پیامی به زبان انگلیسی در شبکهٔ ایکس نوشت: «در پاسخ به درخواست برادرانهٔ صدراعظم پاکستان و با توجه به درخواست امریکا برای مذاکره دربارهٔ پیشنهادهای ۱۵ بندی آن کشور و اعلام رئیسجمهور امریکا مبنی بر پذیرش کلیات پیشنهادهای ۱۰ بندی ایران بهعنوان مبنای مذاکره، بدینوسیله از طرف شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام میکنم: چنانچه حملات به جمهوری اسلامی ایران متوقف شود، نیروهای مسلح قدرتمند ما نیز حملات دفاعی خود را متوقف میکنند. به مدت دو هفته تردد امن در تنگهٔ هرمز در هماهنگی با نیروهای مسلح ایران و با نظرداشت محدودیتهای فنی موجود مقدور خواهد بود.»
دقایقی پس از انتشار این بیانیۀ عباس عراقچی، دونالد ترامپ تصویری از این بیانیه را با این شرح کوتاه در شبکهٔ اجتماعی تروثسوشال منتشر کرد: «بیانیهٔ رسمی ایران.»
این اتفاقات در حالی رخ میداد که گزارشهایی از پرتاب موشک از ایران به سمت اسرائیل و کشورهای منطقه منتشر میشد و کاربران از شنیده شدن صدای جنگنده و مواردی از وقوع انفجار در برخی شهرهای ایران گزارش میدادند.
سقوط کمسابقهٔ قیمت نفت
در پی اعلام تعلیق دو هفتهای حملات به ایران، قیمت نفت امریکا طی بامداد چهارشنبه بهطور قابلتوجهی به زیر ۱۰۰ دلار در هر بشکه سقوط کرد.
بنابر گزارشها، قیمت نفت برنت، شاخص جهانی، حدود ۱۶ درصد کاهش یافت و به ۹۳.۳۸ دالر در هر بشکه رسید. این بزرگترین سقوط یکروزهٔ قیمت نفت از زمان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱ به شمار میرود؛ هرچند پیش از شروع جنگ قیمت نفت در محدودهٔ ۷۳ دالر معامله میشد.
شهباز شریف، صدراعظم پاکستان که میانجیگری مذاکرات را بر عهده داشته است، بامداد چهارشنبه گفت که آتشبس از همین لحظه اجرایی است.
او با استقبال از این تصمیم، از نمایندگان امریکا و ایران دعوت کرد تا روز جمعه ۲۱ حمل (۱۰ اپریل)، در اسلامآباد حضور یابند و «برای دستیابی به توافقی نهایی جهت حلوفصل تمام اختلافات، بیشتر مذاکره کنند».
همزمان با ادامهٔ گمانهزنیها دربارهٔ چگونگی اعمال آتشبس، دونالد ترمپ در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه گفت که ایالات متحده پس از موافقت با یک توافق آتشبس دو هفتهای با ایران، به یک «پیروزی مطلق و تمامعیار» دست یافته است.
او از پاسخ به این پرسش که آیا در صورت از هم پاشیدن توافق، به تهدیدهای پیشین خود مبنی بر ویران کردن پلها و نیروگاههای ایران بازخواهد گشت یا خیر، خودداری کرد و تنها گفت: «باید منتظر بمانید و ببینید.»
با این حال، ترمپ تأکید کرد که بر پایهٔ این توافق، موضوع اورانیوم غنیشدهٔ ایران «به بهترین شکل حلوفصل» خواهد شد.
متعاقب این اظهارات، صدراعظم اسرائیل اعلام کرد از تصمیم دونالد ترمپ برای تعلیق دو هفتهای بمباران ایران در چارچوب یک توافق آتشبس حمایت میکند، مشروط بر آنکه تهران تنگهٔ مهم هرمز را بازگشایی و تمامی حملات علیه آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه را متوقف کند.
در بیانیهٔ دفتر صدراعظم اسرائیل تأکید شد: «اسرائیل همچنین از تلاش امریکا برای اطمینان از اینکه ایران دیگر تهدیدی هستهای، موشکی و تروریستی برای امریکا، اسرائیل، همسایگان عرب ایران و جهان نباشد، حمایت میکند.»
بهنوشتهٔ رسانههای اسرائیلی، بنیامین نتانیاهو، صدراعظم اسرائیل، روز چهارشنبه اعلام کرد این کشور از تصمیم دونالد ترمپ برای تعلیق دو هفتهای حملات به ایران حمایت میکند، اما تأکید کرد که این آتشبس شامل لبنان نمیشود.
این اظهارات دربارهٔ موضوع لبنان در حالی بیان شد که صدراعظم پاکستان گفته بود آتشبس در همهٔ جبههها از جمله لبنان هم اعمال خواهد شد.
همزمان با گزارش رسانههای رسمی ایران در پذیرش کلیات خواستههای جمهوری اسلامی از سوی امریکا در اعمال آتشبس، دونالد ترمپ، صبح چهارشنبه اعلام کرد امریکا برای «مدیریت ترافیک انباشتهشده در تنگهٔ هرمز کمک خواهد کرد و اقدامات مثبت زیادی انجام خواهد شد.»
رئیسجمهور امریکا، با انتشار پیامی در شبکهٔ اجتماعی تروثسوشال، اعلام آتشبس را «روزی بزرگ برای صلح جهانی» خواند و نوشت: «ایران میخواهد این اتفاق بیفتد، آنها بهاندازهٔ کافی خسته شدهاند. دیگران هم همینطور.»
آقای ترمپ در ادامهٔ پیامش از کمک ایالات متحده به مدیریت ازدحام ترافیک کشتیها در تنگهٔ هرمز خبر داد و افزود: «اقدامات مثبت زیادی انجام خواهد شد! پول زیادی به دست خواهد آمد. ایران میتواند روند بازسازی را آغاز کند.»
او در عین حال تأکید کرد که امریکا انواع مختلفی از تدارکات را فراهم خواهد کرد و در منطقه حضور خواهد داشت تا مطمئن حاصل شود که همهچیز بهخوبی پیش میرود.
توافق آتشبس میان طرفهای مختلف درگیری در جنگ در حالی اعمال شد که ایران در طول این جنگ بیش از ۱۹۰۰ موشک و نزدیک به پنج هزار پهپاد به کشورهای مختلف شلیک کرد. در سوی مقابل، امریکا و اسرائیل نیز شمار بسیاری از کشتیها و هواپیماها و تاسیسات آفندی و پدافندی ایران را هدف قرار دادند و دهها مقام ارشد سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی از جمله علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را کشتند.
حکومت ایران شمار دقیق کشتهشدگان در این جنگ را اعلام نکرده، اما هرانا، ارگان فعالان حقوق بشر ایران مستقر در آمریکا، از کشته شدن دستکم ۳۶۳۶ نفر شامل ۱۷۰۱ نفر غیرنظامی از جمله ۲۵۴ کودک خبر داده است.
رادیوآزادی بهطور مستقل نمیتواند این آمار را تأیید کند، ضمن آنکه قطع اینترنت از روز آغاز جنگ که همچنان نیز ادامه دارد، باعث شده دسترسی به اطلاعات بسیار دشوار شود.
اسرائیل تاکنون از مرگ ۲۵ نفر از شهروندان این کشور در حملات موشکی ایران خبر داده و گفته است بیش از ۷ هزار و ۶۰۰ نفر نیز در این حملات مجروح شدند.
اردوی آمریکا نیز از مرگ ۱۳ نفر از نظامیان این کشور در جنگ اخیر و مجروح شدن بیش از ۳۰۰ نفر دیگر خبر داده است.