بسته ماندن نزدیک به هشتماهه راههای مهم تجارتی میان افغانستان و پاکستان، خسارات سنگین مالی به تاجران و ترانسپورتران هر دو کشور وارد کردهاست.
آنان به رادیو آزادی گفته اند که در این مدت هزاران تُن کالاهای تجارتیشان به دلیل توقف در مسیرها از بین رفته، هزینههای بلند ترانسپورت بر آنان تحمیل شده و صدها کارمند شان نیز بیکار شدهاند.
واضح است که تأثیرات بسیار بدی داشته، ما صادر کنندهگان و وارد کنندهگان را در وضعیت سخت قرار دادهاست.
حاجی عبدالاحد، یکی از تاجران افغان که صادرات میوه تازه و خشک را به پاکستان و از آن طریق به آسیای میانه انجام میداد، روز پنجشنبه (۲۸ جوزا) به رادیو آزادی گفت: "واضح است که تأثیرات بسیار بدی داشته، ما صادر کنندهگان و وارد کنندهگان را در وضعیت سخت قرار دادهاست. شخصاً برای من میلیونها دالر خسارت وارد شدهاست. چه تاجران افغان و چه پاکستانی، بسته شدن این مسیر به ضرر هر دو طرف تمام شدهاست. برای ما پاکستان و برای پاکستان افغانستان ارزانترین بازار تجارت است. امیدواریم حکومتهای دو طرف یک راه حل پیدا کنند، در غیر آن تاجران و دهقانان هر دو کشور با پیامدهای جدی روبهرو خواهند شد."
اما این وضعیت تنها در افغانستان نیست، بلکه در سمت پاکستان نیز شمار زیادی از تاجران و فعالیتهای تجارتی آسیب دیدهاند.
شاهد حسین، تاجر پاکستانی و رئیس اتاق مشورتی سرحدی برای تجارت میان پاکستان و افغانستان نیز روز پنجشنبه (۲۸ جوزا) به رادیو آزادی گفت: "در این طرف، بهویژه در ایالت خیبرپختونخوا که شمار زیادی از تاجران با افغانستان تجارت داشتند، همه بیکار شدهاند. بیش از ۵۰ درصد کالاها و اموال ما در مسیرها از بین رفته که تاریخ انقضا داشته اند و خراب شدهاند. سرمایه تاجران از بین رفته است. در بخش ترانسپورت نیز توقف ایجاد شده و هزینههای آن بر تاجران تحمیل شده که مشکلات و اختلافات زیادی را به وجود آورده است. هم تاجران و هم ترانسپورتران با مشکلات جدی روبهرو شدهاند. سرمایه تاجران افغان در پاکستان و سرمایه تاجران پاکستانی در افغانستان باقی مانده است. شخصاً بیش از شش لک دالر خسارت دیدهام."
شاهد حسین میگوید که از ۲۲ سال به اینسو به افغانستان تجارت سمنت دارد و صدها هزار دالر سرمایهاش در ولایتهای مختلف افغانستان گیر مانده است.
مسئولان شماری از شرکتهای ترانسپورتی در مسیر افغانستان و پاکستان نیز میگویند که در این مدت ۱۲ تا ۱۴ هزار راننده بیکار شدهاند و هرکدام ماهانه هزاران افغانی خسارت دیدهاند.
نورآغا خوگیانی، رئیس اتحادیه شرکتهای باربری در تورخم، روز پنجشنبه به رادیو آزادی گفت: "هر ماه برای هر موتر بین یک تا یک و نیم لک افغانی ضرر وارد شده، چون ما ماهانه سه تا چهار بار رفتوآمد داشتیم. در این مسیر ۱۲ تا ۱۴ هزار موتر داشتیم که اسنادشان از طریق سفارت و قونسلگری به پاکستان سپرده شده بود، اما حالا همه متوقف اند. اکنون هفت تا هشت هزار کانتینر تاجران افغان در بندر کراچی ایستادهاند."
قابل یادآوریست که شماری از مسئولان شرکتهای ترانسپورتی در تورخم روز پنجشنبه با شریک کردن برخی ویدیوها با رادیو آزادی گفته اند که حکومت طالبان به دو کانتینر متوقف شده حامل اموال تجارتی اجازه عبور از خاک افغانستان داده و به پاکستان رسیدهاند.
مقامهای طالبان اما تا کنون در این مورد چیزی نگفته اند.
کارشناسان اقتصادی هشدار میدهند که ادامه بسته ماندن طولانیمدت مسیرهای تجارتی میان پاکستان و افغانستان، هرچند هر دو کشور را متضرر ساخته، اما افغانستان را از حق ترانزیتیاش که در کنوانسیونهای بینالمللی ثبت شده و پاکستان آن را امضا کرده، محروم ساخته است.
اگرچه افغانستان با پاکستان از لحاظ حجم تجارت متوازن نیست و در تجارت خارجی با کسر مواجه است، یعنی صادرات ما کم و واردات بیشتر است، اما باز هم ضرورت وجود دارد.
بشیر دودیال، کارشناس امور اقتصادی، در این مورد به رادیو آزادی گفت: "اگرچه افغانستان با پاکستان از لحاظ حجم تجارت متوازن نیست و در تجارت خارجی با کسر مواجه است، یعنی صادرات ما کم و واردات بیشتر است، اما باز هم ضرورت وجود دارد. باید این مسیر دوباره فعال شود چون هر دو طرف به آن نیاز دارند. نکته مهم این است که از زمان بسته شدن راهها، حق ترانزیت افغانستان آسیب دیده است. پاکستان حق ندارد اموال افغانستان را در بندر کراچی یا واگه متوقف کند."
تاجران و ترانسپورتران مصاحبه شده در این گزارش، از هر دو حکومت میخواهند که هرچه زودتر صدای مردم و فعالان اقتصادی را شنیده و راههای تجارتی و رفتوآمد را باز کنند.
تلاش کردیم نظر حکومت طالبان را نیز در این مورد داشته باشیم، اما عبدالرحمن حبیب سخنگوی وزارت اقتصاد و عبدالسلام جواد سخنگوی وزارت صنعت و تجارت آنان تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ ندادند.
اما ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، پیش ازین در اکتبر ۲۰۲۵ گفته بود، تا زمانیکه پاکستان تضمین ندهد که دیگر راههای تجارتی به دلایل سیاسی و نظامی بسته نمیشوند، افغانستان هیچ مسیر ترانزیتی را باز نخواهد کرد.
گفتنیست که مسیرهای ترانزیتی افغانستان و پاکستان در امتداد خط دیورند پس از درگیریها میان این دو کشور در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۵، از سوی مقامهای پاکستانی بسته شدند.
پس از آن، حکومت طالبان با بازگشایی این مسیرها مخالفت کرد و گفت تنها زمانی باز خواهند شد که پاکستان تضمین بدهد دوباره به بهانههای مختلف آنها را نمیبندد.
پیش از این نیز به دلیل درگیریها میان طالبان و نیروهای پاکستانی، گذرگاههای تورخم، سپینبولدک–چمن، غلام خان، خرلاچی و انگور اده بارها بسته شده و میلیونها دالر خسارت به تاجران دو طرف وارد کردهاست.
در حال حاضر از طریق تورخم و چمن–سپینبولدک، تنها مهاجران افغان از پاکستان به افغانستان بازگردانده میشوند.
با وجود تلاشها برای حل این مشکلات، مذاکراتی میان دو طرف در دوحه، استانبول، ریاض و ارومچی انجام شد، با آنکه روی آتشبس میان دو طرف توافق صورت گرفت، اما در بخش تجارت نتیجهی در پی نداشته است.
