درحالیکه بسیاری از مهاجران افغان پس از بازگشت به کشور با مشکلات اقتصادی، کمبود فرصتهای شغلی و نبود امکانات روبهرو هستند، شماری از آنان با مهارتها، تجارتها، تجربههای کاری و آموزشهای که در سالهای مهاجرت به دست آوردهاند، تلاش میکنند زندهگی تازهی را در افغانستان آغاز کنند.
آنان امیدوارند با راه اندازی کسبوکارها و انتقال تجربههای خود، سهمی هرچند کوچک در رشد اقتصاد و توسعه جوامع محلی داشته باشند.
محمد خاطر، باشنده ولایت ننگرهار افغانستان و یکی از باشندهگان افغان از پاکستان است."پیش از این از چین و جاپان به پاکستان پارچه و تکه وارد میکردم، پس از این بخیر میان افغانستان و چین و افغانستان و جاپان کاروبار تکه را آغاز خواهم کرد."
او نیز همانند برخی دیگر از بازگشت کنندهگان افغان با مهارتها و آموزشهای ارزشمند به کشور برگشته و تلاش دارد در توسعه محلی نقش داشته باشد.
ما در صدر پشاور کاروبار پارچهفروشی داشتیم. اکنون که دوباره به وطن برگشتهام، میخواهم همین کاروبار را در اینجا نیز ادامه بدهم.محمد خاطر
محمد خاطر به رادیو آزادی میگوید: "ما در صدر پشاور کاروبار پارچهفروشی داشتیم. اکنون که دوباره به وطن برگشتهام، میخواهم همین کاروبار را در اینجا نیز ادامه بدهم. مشکل فقط این است که دکان پیدا نمیشود. تلاش میکنم دکانی پیدا کنم و این کاروبار را دوباره راه بیندازم. قبلاً از چین و جاپان به پاکستان پارچه وارد میکردم و بعد از این، انشاءالله میان افغانستان، چین و جاپان کاروبار پارچه را آغاز خواهم کرد."
او اما از حکومت طالبان میخواهد که در زمینهی انتقال تجارت و کاروبارهایشان به افغانستان به خصوص در بخش مالیات با مهاجرانیکه تازه برگشته اند، همکاری کنند.
افغانستان در سالهای اخیر شاهد بازگشت تدریجی شهروندان خود بوده است، شماری از افغانها پس از زندهگی، کار یا تحصیل در خارج از کشور دوباره به وطن بازمیگردند.
درحالیکه بسیاری از بازگشت کنندهگان به دلیل کمبود آموزش یا مهارتهای حرفهای با چالشهای جدی روبهرو هستند، اما برخی دیگر چون محمد خاطر با مهارتها و تجربههای کاریکه در خارج از کشور بهدست آوردهاند و اکنون میتوانند در توسعه تجاری و اقتصادی افغانستان از آن استفاده کنند، به کشور خود بازمیگردند.
این بازگشت کنندهگان میگویند با وجود مشکلات اقتصادی و محدودیت فرصتهای شغلی، مصمم هستند زندهگی خود را در افغانستان دوباره بسازند و در خدمت جامعه خود قرار بگیرند.
خدای نور، باشنده دیگر ولایت ننگرهار و یکی از مهاجران افغانیکه به تازهگی از پاکستان به کشور برگشته نیز به رادیو آزادی میگوید: "من در بازار بورد در پاکستان ماشینهای چاپ دیزانهای مهرهشانی بر پارچههای زنانه داشتم، اما هنگام بازگشت همه آنها را فروختم، چون انتقالاش به اینجا بسیار سخت بود و نمیتوانستیم از آن در اینجا به نفع هموطنان استفاده کنم، حالا که اینجا به جلالآباد آمده ام، همان کاروبار را اینجا آغاز کردهام، تا کنون فضل خداوند است کار ما بسیار خوب است و در آن خوش هستیم."
در برخی ولایتهای دیگر نیز گزارش میشود که بازگشت کنندهگان با پیشینههای آموزشی، صحی، انجنیری و مدیریت کسبوکارهای کوچک، نقش محدود، اما مهمی در توسعه محلی ایفا میکنند.
برخی از آنان کسبوکارهای کوچک ایجاد کردهاند، از جمله دکانها، خدمات خیاطی، مرکزهای ترمیم موبایل و فعالیتهای زراعتی که برای دیگران نیز فرصتهای شغلی ایجاد کردهاست.
با این حال، مسئولان بخش تجارت و سرمایهگذاری در افغانستان هرچند انتقال چنین تجارتها و کاروبارها را تأیید میکنند، اما میگویند که هنوز هم بسیاری از کارخانهها و تجارتهای بزرگ مهاجرین افغان در پاکستان باقی مانده است.
تجاران و صنعتکارانی که در پاکستان کارخانههای کوچک و سبک داشتند، همان قسمیکه در پنجاب پاکستان رایج است که در خانههای خود کارخانههای کوچک میسازند.خانجان الکوزی
خانجان الکوزی، مشاور اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان در این مورد به رادیو آزادی میگوید: "تجاران و صنعتکارانی که در پاکستان کارخانههای کوچک و سبک داشتند، همان قسمیکه در پنجاب پاکستان رایج است که در خانههای خود کارخانههای کوچک میسازند، کسانیکه اینگونه کارخانهها داشتند را به افغانستان انتقال دادهاند و حالا مثل گذشته در خانههای خود کار میکنند."
بهگفته آقای الکوزی، این مهاجرین در بخشهای ساخت وسایل، لباس، سرپایی (چپلق)، توپهای بازی کودکان و چیزهای دیگر مصروف کار هستند.
او اما تأکید میکند که بازگشت مهاجران ماهر افغان، به دلیل چالشهای گسترده اقتصادی، از جمله بیکاری بالا، کمبود سرمایهگذاری و نبود حمایت لازم برای کسبوکارهای کوچک، محدود باقی مانده است.
این درحالیست که پیش از این نهادهای مختلف سازمان ملل متحد نگرانی کردهاند که بیشتر بازگشت کنندهگان افغان فاقد مهارت لازم و آموزش حرفهای هستند که معمولاً در ادغام دوباره در بازار کار با مشکل روبهرو میشوند، درحالیکه افراد تحصیلکرده و ماهر بیشتر میتوانند راههایی برای حمایت از خود و دیگران پیدا کنند.
افغانستان همچنان شاهد سطح بالای مهاجرت و بازگشت است که ناشی از مشکلات اقتصادی، تغییرات سیاسی و سیاستهای مهاجرتی منطقهای است.
در این چارچوب، بازگشت کنندهگان گروهی متنوع با سطوح مختلف آموزش، منابع و فرصتها هستند.
با وجود این چالشها، بسیاری از بازگشت کنندهگان ماهر میگویند که نسبت به آینده امیدوار هستند و به کمک به بهبود وضعیت افغانستان متعهد باقی ماندهاند.
آنان میگویند با حمایت مناسب، بازگشت کنندهگان افغان میتوانند نقش معنیداری در بازسازی اقتصاد محلی و تقویت جوامع در سراسر کشور ایفا کنند.
