سیدا، یک دختر جوان بیکار، به رادیو آزادی گفت که فشارهای اقتصادی و ناتوانی در پرداخت هزینههای زندگی، وضعیت روانی او را بهشدت آسیب زده است.
دروازه خوده سر خود بسته میکنم، میشینم. مریض هستم، نمیتوانم خود را تداوی کنم
"خیلی گوشهگیر شدیم، میایم همی دروازه خوده سر خود بسته میکنم، میشینم. مریض هستم، نمیتوانم خود را تداوی کنم. انسان که خرچ خانه را پوره نکند چی کند؟ ای چی زندگی است، بخدا چند بار دست به خودکشی زدیم."
سیدا در حالی از مشکلات اقتصادی و روانی ناشی از بیکاری سخن میگوید که زنان و دختران افغان با محدودیتهای بیشتری در زمینه آموزش و اشتغال روبهرو اند.
مقامهای طالبان پس از حاکمیت دوبارهشان در افغانستان، محدودیتهای گستردهای بر آموزش و کار زنان وضع کردهاند. بخش زنان سازمان ملل (یون ومن) میگوید این محدودیتها فرصتهای اقتصادی و آموزشی زنان افغان را بهشدت کاهش داده است.
بر اساس گزارش این نهاد، نزدیک به ۷۸ درصد زنان جوان افغان در گروه سنی ۱۸ تا ۲۹ سال، نه در حال آموزشاند، نه کار میکنند و نه در دورههای آموزشی حرفهای حضور دارند؛ در حالی که این رقم در میان مردان جوان حدود ۲۰ درصد است.
بخش زنان سازمان ملل (یون ومن) همچنان گفته است که محدودیتهای اعمالشده بر آموزش و اشتغال زنان، آنان را از فرصتهای اقتصادی و اجتماعی دور کرده است.
اما مشکلات ناشی از بیکاری تنها به زنان محدود نمیشود. برای بسیاری از جوانان افغان، نداشتن درآمد به عاملی برای فاصله گرفتن از خانواده و دوستان و افزایش فشارهای روحی تبدیل شده است.
نعیم به رادیو آزادی گفت که بیکاری روابط او با خانواده و دوستانش را نیز تغییر داده و باعث شده است احساس انزوا و پرخاشگری کند.
پرخاشگر شدیم. اگر کسی گپ خوب هم برم بزند، سرم خوش نمیخورد
"اگر خواهر است، مادر، پدر یا برادر، گپ ما را اهمیت نمیدهند به خاطر بیکاری. با دوستهای خود گشته نمیتوانیم؛ آنها موتر دارند، پول دارند. حال چون ما بیکار هستیم، پول نداریم، همرای ما مثل قبل رویه نمیکنند… حال ایقدر تحت مشکل روانی هستم، پرخاشگر شدیم. اگر کسی گپ خوب هم برم بزند، سرم خوش نمیخورد."
در کنار فشار اقتصادی، نبود فرصت کاری برای جوانان تحصیلکرده نیز به یکی از عوامل ناامیدی آنان تبدیل شده است. برخی از آنان میگویند پس از سالها تحصیل و کسب تجربه کاری، اکنون چشمانداز روشنی برای آینده خود نمیبینند.
مرتضی به رادیو آزادی گفت که بیکاری، او را برای مدتی با افسردگی و گوشهگیری روبهرو کرده و به باور او، این وضعیت میتواند بر انگیزه نسل جوان برای ادامه تحصیل نیز اثر بگذارد.
"مه از دانشگاه فارغ شدیم، چند سال وظیفه اجرا کردیم، اما حال که بیکار شدیم، چند وقتی کاملاً مره افسردگی در خانه گرفته بود و باعث میشد که دیگر هم دلتنگ شوم. و ای روی نسل بعدی تأثیر میماند. مه حتی از دیگرا شنیدم، درس نمیخواند، پوهنتون نمیخواند، میگه دیگر خواند چی کار کرد. جوانی که تحصیل کرده و به امید که در همو بخش کار کند، اما وقتی ناامید میشه، افسرده و گوشهگیر میشود."
اما آیا بیکاری میتواند به مشکلات جدی روانی منجر شود؟
بیکاری میان جوانان تنها یک مشکل اقتصادی نیست، بلکه به یک بحران جدی روانی ـ اجتماعی تبدیل شده
لیدا میرزایی، روانشناس، به رادیو آزادی گفت که بیکاری در میان جوانان، بهویژه جوانان تحصیلکرده، تنها یک مشکل اقتصادی نیست و میتواند پیامدهای روانی و اجتماعی نیز داشته باشد.
"بیکاری میان جوانان تنها یک مشکل اقتصادی نیست، بلکه به یک بحران جدی روانی ـ اجتماعی تبدیل شده. جوانانی که تحصیل کرده، لیسانس و ماستر هستند و باانگیزهاند، اما نتوانستند شغل پیدا کنند؛ این خود سبب افسردگی، اضطراب و کاهش اعتماد به نفسشان میشود و حتی سبب میشود که به خودکشی فکر کنند."
خانم میرزایی تأکید میکند که جوانان بیکار نباید با فشارهای روانی ناشی از این وضعیت تنها بمانند. حفظ ارتباط با خانواده و دوستان، مصروف نگهداشتن خود با فعالیتهای روزمره، استفاده از فرصتهای آموزش مهارتهای حرفهای و مراجعه به متخصصان صحت روان، از جمله راههایی دانسته میشود که میتواند در کاهش فشارهای روحی کمک کند.
همچنین، ایجاد فرصتهای کاری و فراهمکردن زمینه آموزشهای مسلکی و حرفهای میتواند در کاهش همزمان فشار اقتصادی و روانی جوانان نقش داشته باشد.
پس از بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، تغییرات گستردهای در ساختار ادارههای دولتی افغانستان به وجود آمد. در پی این تغییرات، شماری از کارمندان ملکی، کارکنان وزارتخانهها و ادارههای مستقل دولتی و اعضای نیروهای امنیتی پیشین افغانستان از وظایفشان برکنار یا بیکار شدند.
هرچند مقامهای طالبان در مواردی از استخدام دوباره برخی کارمندان پیشین سخن گفتهاند، اما شماری از کارمندان حکومت پیشین میگویند که هنوز فرصت کاری مناسب پیدا نکردهاند.
در همین حال، محدودیتهای وضعشده بر آموزش و اشتغال زنان، بخش دیگری از نیروی کار افغانستان را نیز از بازار کار دور کرده است.
رادیو آزادی تلاش کرد دیدگاه وزارت کار و امور اجتماعی طالبان را درباره افزایش بیکاری در میان جوانان، پیامدهای آن و برنامههای این وزارت برای ایجاد فرصتهای کاری به دست آورد، اما تا زمان نشر این گزارش پاسخی دریافت نکرد.
با این حال، وزارت کار و امور اجتماعی طالبان در مواضع منتشرشده خود گفته است که بیکاری یکی از مشکلات جدی مردم افغانستان است و این وزارت برای کاهش آن تلاش میکند. این وزارت از آموزشهای فنی و حرفهای، متناسب با نیاز بازار کار، بهعنوان یکی از راههای کاهش بیکاری یاد کرده است.
معین امور کار وزارت کار و امور اجتماعی طالبان نیز گفته است که این وزارت برنامههای درازمدت برای ایجاد اشتغال پایدار دارد و میکوشد زمینه آموزشهای فنی و حرفهای و فرصتهای کاری را برای جوانان و سایر اقشار فراهم کند.
این وزارت همچنین گفته است که برای کاهش بیکاری و فراهمسازی زمینه اشتغال، با نهادهای مختلف دولتی و سکتور خصوصی همکاری میکند.
اما شماری از جوانانی که با رادیو آزادی صحبت کردهاند میگویند با وجود این برنامهها، هنوز نتوانستهاند شغل مناسب پیدا کنند و بیکاری همچنان بر وضعیت اقتصادی و روانی آنان اثر گذاشته است.
در همین حال، بخش زنان سازمان ملل (یون ومن) میگوید در سال ۲۰۲۴ تنها حدود ۲۴ درصد زنان افغان در نیروی کار حضور داشتهاند، در حالی که این رقم برای مردان نزدیک به ۹۰ درصد بوده است.
در کنار محدودیتهای کاری و آموزشی برای زنان، مشکلات اقتصادی و کاهش فرصتهای کاری نیز فشار بر خانوادهها و بهویژه جوانان را افزایش داده است.
برای جوانانی که سالها تحصیل کردهاند اما هنوز شغلی پیدا نکردهاند، بیکاری تنها به معنای نداشتن درآمد نیست؛ بلکه میتواند با ناامیدی، انزوا و فشارهای روانی همراه شود؛ وضعیتی که روانشناسان نسبت به پیامدهای آن هشدار میدهند.
