کشورهای منطقه برای امنیت و تجارت خود ناگزیر اند که با طالبان همکاری کنندشکریه بارکزی، سابق سفیر افغانستان در ناروی
اما شماری از کارشناسان امور و دیپلوماتهای پیشین افغانستان میگویند که این تعاملات بیشتر بر اساس نیاز برخی کشورها به دریافت معلومات استخباراتی، نگرانیهای امنیتی و منافع اقتصادی صورت میگیرد.
شکریه بارکزی، سفیر افغانستان در ناروی در نظام جمهوری پیشین، در این مورد به رادیو آزادی گفت که تعامل برخی کشورها با طالبان از روی ناگزیری است، اما این تعاملات برای تغییر وضعیت موجود در افغانستان سودی نداشته است.
«کشورهای منطقه برای امنیت و تجارت خود ناگزیر اند که با طالبان همکاری کنند و این یک نوع همکاری از روی ناگزیری است. اما اینکه این روابط باعث پیشرفت اقتصادی، اجتماعی و بشری افغانستان شود، من فکر نمیکنم؛ چون طالبان هیچ پابندی به اصول بینالمللی ندارند. و حالا انزوایی که افغانستان با آن روبهرو است، این انزوا به طالبان نه، بلکه مستقیماً به مردم افغانستان زیان میرساند.»
خانم بارکزی تأکید میکند که تا هنوز سیاست خارجی جامعه جهانی، بهویژه کشورهایی که با طالبان در تماس هستند، هیچ تأثیری بر تغییر سیاستهای طالبان نداشته است.
طالبان هیچ پابندی به اصول بینالمللی ندارندشکریه بارکزی، سابق سفیر افغانستان در ناروی
این در حالی است که چند منبع آگاه و دیپلوماتیک در حکومت طالبان به رادیو آزادی گفتهاند که این حکومت در جریان پنج سال گذشته، برای گسترش روابط سیاسی و اقتصادی افغانستان، نزدیک به ۲۴ نماینده خود را در شماری از کشورها در چارچوب «سفیر، شارژدافیر و دیپلومات پذیرفتهشده» فرستاده است.
پیش از این، امیرخان متقی، سرپرست وزارت خارجه حکومت طالبان، در مصاحبهای با الجزیره که به تاریخ ۲۰ آگست سال روان نشر شده، گفته بود که آنان در حال حاضر با بیش از ۴۰ مأموریت دیپلوماتیک در تماس هستند، اما به گفته او، همه این روابط در سطح سفیر نیست.
یک منبع در وزارت خارجه حکومت طالبان نیز به رادیو آزادی گفت که هرچند آنان به دست آوردن این نمایندگیها در جریان این مدت را یک دستاورد بزرگ میدانند، اما گسترش حضور دیپلوماتیک تا هنوز در زمینه به رسمیت شناخته شدن حکومت طالبان نتیجهای در پی نداشته است؛ چیزی که به گفته این منبع، تلاشهای آنان برای بیرون شدن از انزوا را با چالش روبهرو کرده است.
قابل یادآوری است که روسیه نخستین کشوری شد که حکومت طالبان را در ماه جولای سال ۲۰۲۵ رسماً به رسمیت شناخت. اما پس از آن، با وجود اینکه برخی کشورها با طالبان روابط و تعاملات دیپلوماتیک دارند، تا هنوز هیچ کشور دیگری به گونه رسمی اعلام نکرده است که حکومت طالبان را به رسمیت میشناسد.
طالبان هر جایی که یک دیپلومات فرستادهاند، فکر میکنند که گویا این یک دستاورد بزرگ استحکمتالله اعظمی، پژوهشگر
شماری از ناظران افغان در بخش امنیت و گروههای مختلف جنگی در منطقه و جهان باور دارند که تعامل و روابط برخی کشورها با طالبان، بر اساس اهداف استخباراتی و تأمین امنیت شهروندان این کشورها صورت میگیرد.
از این میان، حکمتالله اعظمی، پژوهشگر ارشد در مرکز مطالعات صلح و جنگ، به رادیو آزادی گفت:
«طالبان هر جایی که یک دیپلومات فرستادهاند، فکر میکنند که گویا این یک دستاورد بزرگ برای به رسمیت شناخته شدنشان است؛ اما من اینگونه فکر نمیکنم. برخی کشورهای میزبان که نمایندگان طالبان را پذیرفتهاند، به این دلیل بوده که طالبان به نمایندگان آن کشورها اجازه حضور در کابل را بدهند. چون طالبان گاهی شهروندان برخی کشورها را بازداشت میکردند و یا با آنان قرارداد نمیبستند. این موضوع به کشورها در جمعآوری معلومات استخباراتی در کابل کمک میکند. اگر چنین روابطی نباشد، در جمعآوری این معلومات با خلا روبهرو میشوند.»
آقای اعظمی میگوید حضور داعش خراسان، القاعده و دیگر گروههای مسلح در خاک افغانستان، کشورهای منطقه را مجبور کرده است تا، حتی اگر با طالبان موافق نباشند، یک راه ارتباط امنیتی با آنان را باز نگه دارند.
در گسترش روابط میان طالبان و کشورهای خارجی، موضوع مهاجران افغان نیز نقش مهمی دارد.
ایران، پاکستان، جرمنی و شماری از کشورهای دیگر اروپایی، برای بازگرداندن مهاجران افغان و کاهش مهاجرتهای غیرقانونی، نیاز به گفتوگو با کابل دارند.
شماری از دیپلوماتهای پیشین افغانستان و آگاهان امور میگویند تلاش کشورهای اروپایی برای بازگرداندن پناهجویان افغان، به طالبان فرصت میدهد تا تعامل مستقیم خود را با دولتهای غربی بیشتر کنند.
اما آنان تأکید میکنند که این روابط خطر عادی جلوه دادن وضعیت بشری در داخل افغانستان، بهویژه محدودیتهایی را که طالبان بر زنان و دختران وضع کردهاند، به همراه دارد.
طالبان تمام حقوق مشروع زنان افغان را محدود کردهاند و زنان در انزوای کامل زندگی میکنندشینکۍ کړوخېل، سابق سفیر افغانستان در کانادا
از این میان، شینکۍ کړوخېل، سفیر افغانستان در کانادا در نظام جمهوری پیشین و فعال حقوق زنان، به رادیو آزادی گفت:
«طالبان تمام حقوق مشروع زنان افغان را محدود کردهاند و زنان در انزوای کامل زندگی میکنند. خطر بزرگ این است که جامعه جهانی وضعیت حاکم در افغانستان را عادی تلقی کند و آن را نتیجه عملکرد داخلی طالبان نداند. در آن صورت، ممکن است طالبان نیز فکر کنند که ما با جهان تعامل داریم، پس نیازی به تغییرات داخلی نداریم. این یک تهدید است. امیدواریم جامعه جهانی به تدریج فشارهای خود را در این زمینه بر طالبان افزایش دهد.»
قابل یادآوری است که طالبان در پنج سال گذشته، محدودیتهای گستردهای بر آموزش دختران بالاتر از صنف ششم، کار زنان، سفر زنان بدون محرم، حضور زنان در زندگی اجتماعی و بخشهای دیگر وضع کردهاند.
بخش زنان سازمان ملل متحد (UN Women) در گزارشی در ماه فبروری سال ۲۰۲۶ درباره محدودیتهای طالبان بر زنان افغان گفت که طالبان از زمان به قدرت رسیدن تا آن ماه، بیش از صد فرمان در مورد زنان صادر کردهاند. به گفته این نهاد، این محدودیتها بر زندگی روزمره زنان، آموزش، کار، دسترسی به عدالت و مصونیت آنان تأثیر منفی گذاشته است.
دنیا به یک قریه تبدیل شده، وقتی در این قریه زندگی میکنید، باید خواستهای دنیا را بپذیریدانتظار خادم، کارشناس
از سوی دیگر، شماری از کارشناسان امور بینالمللی میگویند سیاست خارجی کنونی طالبان زمانی میتواند نتیجه مثبت داشته باشد که آنان در داخل کشور حقوق مردم را تأمین کنند، یک حکومت همهشمول ایجاد کنند و در روابط بینالمللی، اصول را در چارچوب منافع ملی افغانستان رعایت کنند.
انتظار خادم، کارشناس امور بینالمللی، در این مورد به رادیو آزادی گفت:
«دنیا حالا به یک قریه تبدیل شده است. وقتی شما در این قریه زندگی میکنید، باید خواستهای دنیا را بپذیرید و دنیا هم خواستهای شما را بپذیرد. در یکونیم قرن گذشته که سیاست مدرن شکل گرفته، سازمان ملل متحد، ائتلافها و نهادهای بینالمللی ایجاد شدهاند و اصول خود را دارند. یکی از این اصول، حقوق زنان، آموزش آنان و ایجاد حکومت همهشمول است. بنابراین، اگر طالبان به رسمیت شناخته شدن و سفارت میخواهند، اما اصول بینالمللی را نمیپذیرند، فکر میکنم این کار دشوار است.»
به گفته آقای خادم، افغانستان در میان آسیای مرکزی و جنوبی، ایران، چین و شرق میانه موقعیت دارد و پروژههای خط آهن، دهلیزهای ترانزیتی، انرژی، معادن و تجارت میتواند منافع اقتصادی برای کشورهای منطقه به همراه داشته باشد.
طالبان در پنج سال گذشته نه تنها در سیاستهای خود، بهویژه سیاستهای مربوط به محدودیت حقوق زنان، تغییری نیاوردهاند، بلکه روزبهروز فرمانهای بیشتری در این زمینه صادر کردهاند.
آنان همچنان با وجود درخواستهای مکرر جامعه جهانی، مردم افغانستان و سازمان ملل متحد، تا هنوز یک حکومت همهشمول ایجاد نکردهاند.