بیش از دو دهه پس از حملات یازدهم سپتامبر، مبارزه با تروریزم هنوز در دستور کار شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دارد؛ اما به گفتۀ مقامهای امریکایی تروریزم با استفاده از تکنولوژی و هوش مصنوعی شکل دیگر پیدا کرده است.
مایک والتز، نمایندۀ دایم ایالات متحده امریکا در سازمان ملل متحد، روز شنبه ۲۱ سنبله گفت که مأموریت مبارزه با تروریزم هنوز پایان نیافته است. او با اشاره به کشتهشدن رهبران القاعده و داعش، از ظهور شکلهای جدید تروریزم هشدار داد.
آقای والتز گفت گروههای تروریستی از هوش مصنوعی و فناوری برای گسترش فعالیتهایشان استفاده میکنند و برخی حکومتها نیز به گروههایی که غیرنظامیان را هدف قرار میدهند، کمک مالی و تسلیحاتی میرسانند.
او از رژیم مشخصی نام نبرد، اما گفت نمایندگان برخی از این رژیمها در شورای امنیت حضور دارند.
رژیمهای مختلف همچنان به تروریستهایی که غیرنظامیان را هدف قرار میدهند و عمداً غیرنظامیان را میکشند، کمک مالی و تسلیحاتی میکنند.
او گفت: «رژیمهای مختلف همچنان به تروریستهایی که غیرنظامیان را هدف قرار میدهند و عمداً غیرنظامیان را میکشند، کمک مالی و تسلیحاتی میکنند. برخی از نمایندگان همین رژیمها در همین شورا حضور دارند.»
اگرچه والتز از افغانستان بهعنوان منبع مشخص تهدید نام نبرد، اظهارات او در حالی مطرح میشود که حضور و فعالیت گروههای تروریستی در افغانستان همچنان موضوع نگرانی شماری از کشورها و نهادهای بینالمللی است.
شورای امنیت سازمان ملل متحد در ماه فبروری سال روان میلادی در گزارشی گفت که طالبان روابط خود را با شبکۀ القاعده حفظ کرده و این گروه هشت کمپ آموزشی جدید در افغانستان ایجاد کرده است.
این شورا در گزارش اخیر خود افشا کرد که شبکهٔ القاعده چهار کمپ در ولایات غزنی، لغمان، پروان و ارزگان و یک انبار اسلحه در پنجشیر ایجاد کرده است.
پیش از این هم جوزف ووتل، جنرال متقاعد امریکایی در این مورد به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «ما شاهد حضور بسیار بیشتر در فضای آنلاین هستیم. شاهد استفادهٔ بسیار بیشتر از افراد تأثیرگذار هستیم. علاوه بر عاملان سازمانیافتهای که در صحنهٔ تروریزم به آنها عادت کردهایم، اکنون عاملان تنها، کسانی که تحت تأثیر قرار گرفتهاند را نیز داریم.»
با توجه به این نگرانیها دربارهٔ گسترش تهدیدهای سایبری و آنلاین، این پرسش مطرح میشود که با تغییر شیوه فعالیت گروههای تروریستی و دسترسی آنان به تکنالوژیهای جدید، افغانستان تا چه اندازه میتواند به محل رشد یا انتقال این تهدیدها تبدیل شود؟
آنی فورزایمر، معاون سابق سفیر امریکا برای افغانستان می گوید که شبکۀ القاعده هنوزهم در افغانستان حضور دارد.
به گفته فورزایمر، افغانستان تا حد زیادی به همان وضعیتی برگشته که پیش از حملات ۱۱ سپتامبر وجود داشت:
«افغانستان از قبل خطرناک شده است، پرسش این خواهد بود که آیا آنها (در بیرون از افغانستان) حملات را انجام خواهند داد یا نه، اما درست است اینکه افغانستان به همان وضعیتی برگشته است که در ۹ سپتامبر ۲۰۰۱ داشت.»
جنرال اچ. آر. مکمستر، مشاور سابق امنیت ملی امریکا، نیز نگرانی مشابهی را ابراز کرده، اعتماد به تعهدات طالبان را «خودفریبی» خوانده است.
کولین کلارک، رئیس اجرایی مرکز «سوفان» در امور امنیتی، افغانستان را به دلیل حضور مشترک گروههای مختلف مسلح، یک «ترکیب خطرناک» خوانده، هشدار داده که این وضعیت مانند یک «بمب ساعتی» است که میتواند هر لحظه، منفجر شود.
طالبان موجودیت چنین گروههایی را در افغانستان انکار کرده، می گویند که برای هیچ کس و یا گروهی اجازه نمی دهند که از قلمرو افغانستان برضد هیچ کشوری استفاده کند.
جاناتان شرودن، رئیس تحقیقات یک مرکز پژوهشی در واشنگتن به این باور است که افغانستان دیگر مرکز اصلی شاخههای فعال شبکۀ القاعده نیست. به گفته او، فعالترین و خونینترین شاخههای شبکۀ القاعده، مانند الشباب و گروههای مربوط به غرب افریقا، اکنون در افریقا هستند.
دکتور محمد داوود قیومی، پژوهشگر صلح و امنیت میگوید که گروههای تروریستی، از جمله القاعده، در ۲۵ سال گذشته نسبت به گذشته ضعیفتر شدهاند؛ به گفتۀ او با افزایش شمار نهادهای مبارزه با تروریزم و بیشتر شدن امکانات این نهادها، توان مقابله با گروههای تروریستی نیز افزایش یافته است.
هنوز این شبکهها به شکل غیرمتمرکز و در قالب یک اکوسیستم فعالیت میکنند. شیوۀ فعالیت آنها نیز با شرایط امروزی تغییر کرده است.
او به رادیو آزادی گفت: «هنوز این شبکهها به شکل غیرمتمرکز و در قالب یک اکوسیستم فعالیت میکنند. شیوۀ فعالیت آنها نیز با شرایط امروزی تغییر کرده است. گروههای تروریستی از تکنالوژی و هوش مصنوعی استفاده میکنند و در رسانههای اجتماعی فعالاند. آنها از طریق شبکههای اجتماعی افراد را جذب میکنند. داعش نیز در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ توانست از همین طریق شمار زیادی از افراد را جذب کند. بنابراین، هنوز تهدید وجود دارد، اما سطح این تهدید محدود شده است.»
در چنین شرایطی، استفادهٔ گروههای تروریستی از فناوریهای نوین، شبکههای اجتماعی و هوش مصنوعی، در کنار وضعیت امنیتی افغانستان، همچنان یکی از موضوعات مورد توجه جامعهٔ جهانی و نهادهای مبارزه با تروریزم است.
غوث جانباز، تحلیلگر مسائل سیاسی، بر این باور است که پیش از هر چیز باید تعریف مشخص و مشترکی از تروریزم در سطح جهانی ایجاد شود تا اقدامات کشورها در زمینهٔ مبارزه با تروریزم بر اساس کنوانسیونهای بینالمللی انجام شود.
او به رادیو آزادی گفت: «تا زمانی که کشورها نتوانند تعریف کنند که تروریزم در سطح جهانی به چه معناست، صرفاً با ادبیات و شعارهای عمومی نمیتوان به نتیجه رسید. باید کنوانسیونهای مبارزه با تروریزم عملی شوند و هر فرد یا کشوری که از این اصول تخطی میکند، پاسخگو باشد.»
ناظران به این باورند که در چنین شرایطی، پیچیدهتر شدن شیوههای فعالیت گروههای افراطی با بهرهگیری از فناوریهای نوظهور، جامعهٔ جهانی را با آزمونی تازه مواجه کرده؛ آزمونی که موفقیت در آن، نه تنها به تحولات داخلی افغانستان، بلکه به نحوهٔ همکاری و اجماع قدرتهای جهانی در تعریف و مواجهه با تروریزم بستگی خواهد داشت.
