در افغانستان، جایی‌که دختران از رفتن به مکتب و پوهنتون محروم شده‌اند، آموزش هنوز برای بسیاری از آنان به رؤیایی تبدیل نشده که از آن دست بکشند.
شبانه نوری که با بازگشت طالبان از ادامۀ تحصیل بازماند، اکنون در یک آموزشگاه خصوصی زبان انگلیسی درس می‌خواند و می‌گوید دختران افغان نباید امید خود را از دست بدهند.
او در سال ۲۰۲۱ متعلم صنف دهم بود: "دختران افغان نباید نا امید شوند، زیرا در شرایطی‌که در دوران جمهوریت مراکز آموزشی آن‌ها انفجار می‌شد، آن‌ها از آرزوهای‌شان دست نکشیدند و به درس‌های خود ادامه دادند، حالا که بر آرزوها و آموزش آن‌ها محدودیت‌های وضع شده، نباید نا امید شوند."
قصه شبانه، قصه یک فرد نیست، بلکه تصویر زنده از سرنوشت ۱.۴ میلیون دختر افغان است که هم‌زمان با ۱۰ نومبر، «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه»، نام‌شان در آمارهای نهادهای بین‌المللی به‌عنوان «جمعیت محروم از آموزش» ثبت شده‌است.
سازمان‌های آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) و صندوق کودکان ملل متحد (یونیسف) در تازه‌ترین گزارش مشترک خود اعلام کرده‌اند که حضور زنان و دختران در پوهنتون‌های خصوصی و دولتی افغانستان به «صفر» رسیده است.
بر اساس هشدار یونیسف، ادامه یافتن این ممنوعیت‌ها تا سال ۲۰۳۰ میلادی، نه‌تنها شمار دختران محروم را به ۴ میلیون نفر می‌رساند، بلکه افغانستان را با بحران کمبود ۲۰ هزار معلم زن و ۵ هزار کارمند صحی زن مواجه خواهد ساخت.
طالبان پس از بازگشت دوباره به قدرت در ماه اسد سال ۱۴۰۰، رفتن دختران بالاتر از صنف ششم را به مکاتب ممنوع کردند.
سپس در ۲۹ قوس سال ۱۴۰۱، دروازه‌های پوهنتون‌ها را نیز به‌روی زنان و دختران افغان بستند.
تا ماه قوس سال ۱۴۰۳ آموزش زنان و دختران افغان در مؤسسات متوسط طبی ادامه داشت، اما حکومت طالبان آموزش آن‌ها را در این مؤسسات نیز ممنوع اعلام کرد.
با وصف این محدودیت‌ها، دخترانی مانند شبانه تسلیم نشده‌اند.
او اکنون در یک آموزشگاه خصوصی زبان انگلیسی درس می‌خواند و در کنار ده‌ها دختر دیگر به آینده امید دارد: "دخترانی زیادی را می‌بینم که انگلیسی می‌آموزند و آرزومند هستند که یک روز دوباره دروازه‌های آموزش بروی آن‌ها باز می‌شود، به تحصیلات‌شان ادامه می‌دهند و به سمت رویاهای‌شان خواهند رفت."
بسیاری از دختران و زنان افغان از طریق آنلاین، کورس‌های خصوصی، صنوف غیر رسمی و به‌طور پنهانی به آموزش ادامه می‌دهند، اما آیا این شیوه‌های آموزشی می‌تواند جایگزین آموزش مستقیم در مکاتب و نهادهای آموزشی شود؟
هدا جابریان هماهنگ کنندۀ برنامۀ آموزش در شرایط اضطراری یونسکو در این مورد به رادیو آزادی گفت: "یونسکو همچنان خواستار بازگشت فوری و بدون قید و شرط حق دختران و زنان به آموزش متوسطه و عالیست، این موضوع غیر قابل مذاکره است، این یک حق اساسی بشریست و تأکید می‌شود که هیچ جایگزینی برای آن وجود ندارد، هیچ یک از راه حل‌هایی که ما در حال حاضر به‌عنوان یونسکو یا شرکای ما در محل دنبال می‌کنیم به هیچ وجه قصد جایگزینی صنوف درسی معلم واجد شرایط و رفتن به مکتب را ندارد."
این موضع یونسکو بازتاب‌دهنده خواسته‌ی است که از سوی فعالان و چهره‌های مطرح سیاسی افغانستان هم مطرح می‌شود.
حامد کرزی، رئیس جمهور سابق افغانستان در پیامی در شبکۀ اکس به مناسبت «روز جهانی علم در خدمت صلح و توسعه» تأکید کرده که افغانستان مانند هر جامعۀ بشری دیگر، به دانش و فهم نیاز دارد و تنها زمانی می‌تواند بدون نیاز به بیگانه‌گان بر مشکلات خود غلبه و پیشرفت کند که همه شهروندان آن به آموزش دسترسی داشته باشند.
کرزی بار دیگر خواستار باز شدن هرچه سریعتر دروازه‌های مکاتب و پوهنتون‌ها به روی دختران افغان شده‌است.
