یونسکو و یونیسف می‌گویند که حضور دختران و زنان در پوهنتون‌های خصوصی و دولتی افغانستان، به صفر رسیده‌است.
در گزارش تازه‌ی که این نهادها روز چهارشنبه «۲۹ میزان» منتشر کرده‌اند، گفته اند که شمار دانشجویان زن از حدود ۱۱۹ هزار نفر در سال ۲۰۱۹ به ۸۹ هزار نفر در سال ۲۰۲۲ کاهش یافت. این رقم در سال ۲۰۲۳ به نزدیک صفر رسید و از سال ۲۰۲۴ به بعد، عملاً به صفر کاهش یافته است.
بر اساس این گزارش، از دسمبر ۲۰۲۲، زنان از ادامه تحصیل در پوهنتون‌ها محروم شده‌اند.
یونیسف و یونسکو هشدار می‌دهند که پیامدهای این ممنوعیت تنها به کاهش شمار دانشجویان زن محدود نمی‌شود، بلکه فرصت تربیه نیروی متخصص در بخش‌های حیاتی مانند صحت، آموزش و فعالیت‌های اکادمیک را نیز محدود می‌سازد.
یونسکو همچنین از کاهش چشمگیر شمار استادان زن در پوهنتون‌های افغانستان خبر داده‌است.
در گزارش آمده که شمار استادان زن که در سال ۲۰۱۹ حدود دو هزار و ۶۰۰ نفر بود، در سال‌های بعد به‌گونه چشمگیری کاهش یافته و در سال ۲۰۲۵ به ۱۳۴ نفر رسیده است.
پس از روی کار آمدن حکومت طالبان و وضع محدودیت بر آموزش زنان در سال ۲۰۲۲، زنده‌گی زنان و دختران در افغانستان کاملاً دگرگون شده‌است.
نوریه، یکی ازین دختران که از آموزش محروم شده‌است. گذشت روزها و ماه‌ها و انتظار برای تغییر این محدودیت‌ها، اکنون او را بیش از پیش ناامید ساخته است.
نوریه می‌گوید امیدوار بود با تحصیلات عالی و کار زنده‌گی بهتر برای خود و خانواده‌اش بسازد، اما محدودیت‌های وضع شده، سرنوشت و آینده‌ی او و یک نسل از زنان را تغییر داده‌است.
نوریه به رادیو آزادی گفت: "نرفتن به مکتب، پوهنتون یا هر مرکز آموزشی دیگر، به خودی‌خود باعث کاهش انگیزه ما برای رسیدن به اهداف آیندۀمان می‌شود. همچنان، فرصت‌های که هر دختر برای آینده خود در نظر دارد، محدودتر می‌شود."
آمارهای گزارش یونسکو و یونیسف نشان می‌دهد که کاهش مشارکت در تحصیلات عالی تنها به ممنوعیت تحصیل زنان در پوهنتون‌ها محدود نمی‌شود، بلکه شمار مردانی‌که وارد تحصیلات عالی می‌شوند نیز به‌طور قابل توجهی کاهش یافته است.
بر اساس آمار ارائه شده در این گزارش، در سال روان میلادی ۲۰۸ هزار دانشجوی مرد به پوهنتون‌های افغانستان ثبت‌نام کردند.
عبدالواحد، ۲۲ ساله و باشنده ننگرهار، سال گذشته از صنف دوازدهم فارغ شده بود و امیدوار بود از طریق امتحان کانکور وارد پوهنتون شود، اما اکنون به‌جای آماده‌گی برای اشتراک در این امتحان، تلاش می‌کند پول رفتن به ایران را فراهم کند.
او می‌گوید وضعیت اقتصادی خانواده‌اش خراب است، پدرش کار ندارد و نمی‌خواهد چهار سال دیگر را در پوهنتون سپری کند و پس از آن، دوباره با مشکل پیدا کردن کار روبه‌رو شود.
او به رادیو آزادی گفت: "از صنف دوازدهم فارغ شده‌ام. این‌جا بسیار دنبال کار گشتم، اما تا هنوز کاری پیدا نکرده‌ام. چندین بار به چوک کارگران رفتم، اما آن‌جا هم کار پیدا نشد. توان پرداخت کرایه خانه را ندارم و کس دیگری هم برای کار کردن ندارم. حالا تصمیم گرفته‌ام به ایران بروم و آن‌جا مزدوری و کارگری کنم تا مشکلات خانواده‌ام را حل کنم."
یونسکو در این گزارش به کاهش بودجه بخش آموزش، محرومیت کودکان از آموزش ابتدایی و محدود شدن دسترسی آنان به صنف‌های درسی نیز اشاره کرده‌است.
به‌گفته این نهاد، بازگشت مهاجران از کشورهای همسایه، افزایش شمار بی‌جا شده‌گان داخلی و تغییرات اقلیمی، در کنار سایر عوامل یاد شده، فشار بیشتری بر نظام آموزشی افغانستان وارد کرده‌اند.
حکومت طالبان تاکنون در مورد این گزارش اظهارنظر نکرده‌است.
کارشناسان حق آموزش، یافته‌های این گزارش را نگران‌کننده می‌دانند و هشدار می‌دهند که محرومیت زنان و دختران از آموزش و کاهش دسترسی مردان به تحصیلات عالی، نه‌تنها آیندۀ آنان، بلکه آیندۀ افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
فضل‌الهادی وزین، فعال حق آموزش در صحبت با رادیو آزادی می‌گوید: "ضعف تحصیلات عالی و معارف یک کشور به معنی ضعف آینده آن کشور، روبه‌رو شدن با بحران و ضعیف شدن زیربناهای آن است، زیرا قوی‌ترین داشته‌ی یک کشور، نیروی بشری آن است. نیروی بشری از طریق معارف و تحصیلات عالی توانمند می‌شود و زمانی‌که این نیرو ضعیف شود، وضعیت بحرانی می‌شود و فاجعه به بار می‌آورد."
این درحالی‌ست که نهادهای مدافع حق آموزش پیش از این هم اعلام کرده بودند که نظام آموزشی افغانستان پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، با چالش‌های گسترده روبه‌رو شده‌است.
به‌گفته آنان، ممنوعیت آموزش دختران بالاتر از صنف ششم و تحصیل زنان در پوهنتون‌ها، در کنار مشکلات اقتصادی و کاهش فرصت‌های کاری، آینده آموزشی و شغلی یک نسل را تحت تأثیر قرار داده‌است.
