همزمان با افزایش درجه حرارت، شمار پشهها، مگسها و سایر حشرات نیز بیشتر میشود و موارد ابتلا به بیماریهای فصلی، از جمله ملاریا، افزایش مییابد.
برای رهایی از این مشکلات چه راه حلهای ساده و کم هزینهای وجود دارد؟
لطیفه ، باشنده شهر اسعدآباد، مرکز ولایت کنر، میگوید بیشتر مردم برای رهایی از پشهها از پشهخانه استفاده میکنند.
در ولایت کنر بیشتر مردم از پشهخانه استفاده میکنند، زیرا بسیاری از مردم اینجا برق ندارند و توان خرید سیستم سولری را هم ندارند.
"در ولایت کنر بیشتر مردم از پشهخانه استفاده میکنند، زیرا بسیاری از مردم اینجا برق ندارند و توان خرید سیستم سولری را هم ندارند. در مقایسه با آن، پشهخانه بسیار ارزانتر است و مردم به وسیله آن خود را از پشهها محافظت میکنند، چون این پشهها بیماری ملاریا را انتقال میدهند."
محمد صادق صداقت، باشنده ولایت کندهار نیز همین نظر را دارد.
او میگوید:
"در شهر کندهار به دلیل موجود بودن برق و وسایل سردکننده در خانهها، استفاده از پشهخانه کمتر است؛ اما در قریهها و مناطق روستایی که مردم در فضای باز میخوابند، استفاده از آن بسیار رایج است. همه مردم در صحرا از همین پشهخانهها استفاده میکنند. همچنان نوعی دوا نیز روی آن میپاشند تا اگر پشه، مگس یا حشره دیگری داخل پشهخانه شود، از بین برود و بمیرد."
در ولایت بلخ نیز که تابستانهای بسیار گرم دارد، مردم از پشهخانه استفاده میکنند.
صفیالله، باشنده شهر مزارشریف، به رادیو آزادی گفت:
بعضی کسانی که توان مالی ندارند، فقط جالی میخرند و خودشان آن را میدوزند.
"در این روزها استفاده از پشهخانه بسیار زیاد است. مردم هم از پشهخانههای ضدحشرات استفاده میکنند و هم از پشهخانههای معمولی. ما خودما پشهخانههای آماده میخریم. بعضی کسانی که توان مالی ندارند، فقط جالی میخرند و خودشان آن را میدوزند. قیمت پشهخانه دونفره بین چهارصد تا پنجصد افغانی و یکنفره حدود سیصد افغانی است."
زاهدالله، باشنده شهر جلالآباد ولایت ننگرهار میگوید که در گذشته برخی مؤسسات پشهخانههایی را که مواد ضدحشرات نیز داشتند، بهصورت رایگان به مردم توزیع میکردند؛ اما به گفته او، از دو سال به اینسو چنین امکانات دیگر وجود ندارد.
"قبلاً موسسه هلت نت پشه خانه رایگان توزیع میکرد، مؤسسات دیگر هم کمک میکردند. از طریق کلینیکهای محل توزیع میشد، اما حالا دو سال میشود که من چنین چیزی ندیدهام. زمانی که توزیع آغاز میشد، چون کودکان می رفتند، برایشان پشهخانه میدادند."
پس از بازگشت دوباره طالبان به قدرت در افغانستان، با کاهش کمکهای بینالمللی به این کشور، بسیاری از مؤسسات به دلیل کمبود بودجه تعطیل شدهاند و شماری دیگر نیز فعالیتهای خود را محدود کردهاند؛ موضوعی که به باور زاهدالله، احتمالاً بر برنامههای توزیع پشهخانه نیز تأثیر گذاشته است.
با این حال، دفتر افغانستان برنامه توسعهای ملل متحد (UNDP) در پنجم ثور سال جاری خورشیدی، به مناسبت روز جهانی مبارزه با بیماری ملاریا، در صفحه ایکس خود نوشته بود که بیش از ۲۲۰ هزار پشهخانه را در افغانستان توزیع کرده است.
اما این نهاد افزوده بود که این پشهخانهها بیشتر برای استفاده زنان باردار توزیع شدهاند.
گفته میشود کودکان و زنان باردار بیش از دیگران در معرض بیماریهایی هستند که از طریق پشه منتقل میشود.
(تصور آرشیف)
اینکه امسال چه تعداد افراد به بیماریهای منتقلشونده از طریق پشه مبتلا شدهاند و آیا هنوز هم برخی مؤسسات برای محافظت مردم در برابر پشهها، پشهخانه توزیع میکنند یا خیر، رادیو آزادی این پرسش را با شرافت زمان، سخنگوی وزارت صحت عامه حکومت طالبان، مطرح کرد؛ اما او تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
اما سازمان جهانی صحت (WHO) در ماه اپریل اعلام کرد که در افغانستان ۲۹۰۰ مورد ابتلا به ملاریا و ۲۳۸ مورد ابتلا به تب دِنگی ثبت شده است.
داکتران استفاده از پشهخانه را برای جلوگیری از ملاریا، دِنگی و برخی بیماریهای دیگر بسیار مهم میدانند و میگویند این سادهترین و ارزانترین راه پیشگیری است.
از جمله، داکتر ناصر فگار، متخصص بیماریهای داخله، به رادیو آزادی گفت:
"برای پیشگیری از برخی بیماریها، این یک روش ساده و ارزان است. بهویژه در مناطقی که هوا بسیار آلوده، بسیار گرم و مرطوب است و پشه و مگس فراوان دیده میشود، پشهخانه نه تنها برای جلوگیری از بیماری ملاریا استفاده میشود، بلکه از بیماری دِنگی که امروزه بسیار مشاهده میشود نیز محافظت میکند و همچنان انسان را از گزیدگی برخی حشرات دیگر نیز محفوظ نگه میدارد."
او افزود که استفاده از پشهخانه، در مقایسه با سوختاندن یا دود کردن مواد کیمیاوی و همچنان استفاده از اسپریها برای دور کردن پشهها، بهتر است؛ زیرا آن مواد ممکن است سبب مسمومیت، تنگی نفس و مشکلات دیگر شوند.
او تأکید میکند که برای پیشگیری از بیماریها همیشه نیاز به وسایل گرانقیمت و پیشرفته نیست، بلکه با امکانات اندک نیز میتوان از صحت افراد محافظت کرد.
از بین بردن آبهای ایستاده اطراف خانهها، پاک نگه داشتن محیط از زباله، نصب جالی بر دروازهها و کلکینها و استفاده از پشهخانه، از جمله راهکارهای سادهای است که به گفته او از افزایش پشهها، مگسها و سایر حشرات جلوگیری میکند.
بهویژه استفاده از پشهخانه در هنگام شب، مؤثرترین وسیله برای جلوگیری از نیش پشه و در نتیجه مصون ماندن از بیماریهای مختلفی است که توسط پشه انتقال مییابد.
پشهخانه در اصل نوعی جالی است که برخی از انواع آن دارای چارچوب پلاستیکی، فلزی یا فایبری هستند.
این جالی روی بستر بزرگسالان یا گهواره کودکان نصب میشود، برای آویختن در چهار طرف آن بندهایی وصل شده و برخی از انواع آن نیز برای ورود و خروج، دریچهای دارند که به وسیله زنجیر باز و بسته میشود.