این سازمان در گزارشی که روز یکشنبه، ۱۴ سرطان، در وبسایت خود منتشر کرده، گفته است که بسیاری از مهاجران افغان به دلیل ثبت نشدن اسناد مهمی مانند ازدواج، طلاق، تولد فرزندان و سایر اسناد مربوط به احوال شخصیه، با مشکلات گسترده حقوقی مواجه هستند.
به گفته هانا، این وضعیت سبب شده است که بسیاری از مهاجران از حقوقی مانند حق سرپرستی کودکان، ارث، نفقه، بیمه، جبران خسارت و دیگر حمایتهای قانونی بهرهمند نشوند.
سازمان حقوق بشر هانا یک نهاد مستقل، غیردولتی و غیرانتفاعی است که عمدتاً بر مستندسازی و گزارشدهی وضعیت حقوق بشر در مناطق کردنشین ایران تمرکز دارد.
بر اساس یافتههای این نهاد، پس از جنگ اخیر در ایران، افزایش کنترلهای امنیتی، محدود شدن خدمات دولتی و نگرانی از بازداشت یا اخراج، باعث شده است بسیاری از مهاجران افغان از مراجعه به ادارهها و محاکم خودداری کنند.
به باور این سازمان، زنان و کودکان بیش از دیگران از این وضعیت آسیب دیدهاند و با خطراتی چون ازدواجهای ثبتنشده، نداشتن اسناد هویتی و محرومیت از حمایتهای قانونی روبهرو هستند.
سیما، یکی از مهاجران افغان در مشهد ایران، در گفتوگو با رادیو آزادی افزایش محدودیتها بر مهاجران فاقد اسناد قانونی را تأیید کرد و گفت:
زمینه کار برای افغانها مانند گذشته مساعد نیست. یکی از مشکلات اساسی که بیشتر مهاجران افغان در ایران با آن روبهرو هستند، نداشتن اسناد قانونی است
"بهخصوص پس از همین جنگ، زمینه کار برای افغانها مانند گذشته مساعد نیست. یکی از مشکلات اساسی که بیشتر مهاجران افغان در ایران با آن روبهرو هستند، نداشتن اسناد قانونی است. این موضوع دسترسی آنان به آموزش، خدمات صحی، کار و بسیاری از حقوق دیگر را با مشکل مواجه کرده است."
بر اساس آمار تأییدشده سازمان ملل متحد، حدود دو میلیون و یکصد هزار شهروند افغانستان دارای اقامت یا اسناد قانونی در ایران زندگی میکنند. گزارشها همچنین نشان میدهد که حدود دو میلیون مهاجر افغان دیگر بدون مدارک قانونی در این کشور به سر میبرند.
سازمان حقوق بشر هانا افزوده است که هرچند قوانین ایران بر حق دسترسی اتباع خارجی به عدالت و حمایت قانونی تأکید دارد، اما در عمل بسیاری از مهاجران افغان هنوز از این حقوق برخوردار نیستند.
این سازمان از مقامهای جمهوری اسلامی ایران خواسته است که زمینه ثبت اسناد شخصی مهاجران افغان، دسترسی آنان به محاکم و حمایت بیشتر از زنان و کودکان مهاجر را فراهم کنند.
در ماههای اخیر، ایران روند اخراج مهاجران افغان فاقد مدرک را به شدت افزایش داده است. سازمان ملل اعلام کرده که تنها در سال ۲۰۲۵ صدها هزار افغان از ایران به افغانستان بازگشته یا اخراج شدهاند و بیشتر آنان فاقد اسناد اقامت بودهاند.