خلیل احمد نادم، که پیشتر رئیس بخش تحقیقات فضایی در اداره عمومی جیودوزی و کارتوگرافی افغانستان بود، به رادیوآزادی گفت که احیای این مرکز برای انجام پژوهشهای فضایی در بخشهای مختلف، بسیار ضروری است.
او گفت:
برای شناسایی معادن، تفکیک و تشخیص آبهای زیرزمینی و همچنین در سایر موضوعات تحقیقاتی مانند زراعت، از تحقیقات فضایی استفاده میشود
بنابراین، وجود چنین مرکزی بسیار ضروری است. در همه کشورهای جهان اینگونه مراکز وجود دارند و افغانستان نیز باید این مرکز را دوباره احیا کند."
آقای نادم میگوید که در سال ۱۹۸۸، شورای وزیران وقت، در چارچوب اداره عمومی جیودوزی و کارتوگرافی و با همکاری اتحاد جماهیر شوروی سابق، مرکز تحقیقات فضایی را ایجاد کرد و تجهیزات پیشرفتهای نیز در اختیار آن قرار داد.
اما به گفته او، این تجهیزات در جریان جنگهای داخلی غارت شد و این اداره نیز در دوره نظام جمهوری پیشین منحل شد و وظایف آن میان وزارتخانههای مختلف تقسیم شد.
انجمن فرهنگی «پل» در شهر برلین جرمنی نیز پس از درگذشت عبدالاحد مومند، در اعلامیهای خواستار ایجاد دوباره چنین مرکزی شد.
علمگل سحر، رئیس این انجمن، در گفتگو با رادیوآزادی گفت:
"باید به این موضوع توجه شود که اگر مرکز تحقیقات فضایی که قبلاً ایجاد شده بود تا امروز به فعالیت خود ادامه میداد، ما پیشرفتهای چشمگیری می داشتیم، شاید سفرهای فضایی بیشتری انجام میدادیم و کاری که مومند در این زمینه انجام داد، ادامه پیدا میکرد. برخی دیگر از همکاران مومند و متخصصان این حوزه هنوز هم حضور دارند و اگر از تواناییهای آنان استفاده شود، بسیار مفید خواهد بود."
محمد اسماعیل یون، استاد پوهنتون و فعال فرهنگی، نیز در مراسم خاکسپاری عبدالاحد مومند موضوع ایجاد مرکز تحقیقات فضایی را مطرح کرد.
در آن مراسم پیشنهاد شد که در صورت ایجاد این مرکز، مدیریت آن به محمد دوران سپرده شود، دوران از همکاران نزدیک عبدالاحد مومند بود و خود نیز یکی از نامزدهای سفر به فضا محسوب میشد.
تلاش کردیم در این باره با آقای دوران گفتگو کنیم، اما او با وجود وعده قبلی، حاضر به مصاحبه نشد.
بیشتر در این باره:
عبدالاحد مومند، نخستین فضانورد افغان چشم از جهان فرو بستعبدالاحد مومند، تنها فضانورد افغانستان، در ۲۱ جون سال جاری میلادی، در سن ۶۷ سالگی، در اثر بیماری در شهر اشتوتگارت جرمنی درگذشت.
پیکر او سپس به افغانستان منتقل شد و در تپه مرنجان کابل به خاک سپرده شد.
او در سال ۱۹۸۸ میلادی به فضا سفر کرد و در جریان بیستونهمین مأموریت فضایی، از بخشهای مختلف افغانستان از جمله حوزههای زراعتی، معادن، کیفیت و میزان آبهای زیرزمینی، توسعه شهری، تثبیت یخچالهای طبیعی و سایر زمینهها، تصاویر و عکسهای هوایی تهیه کرد.
خلیل احمد نادم میگوید که اداره جیودوزی و کارتوگرافی در آن زمان از این تصاویر در فعالیتهای تخصصی خود نیز استفاده کرده بود.
در حالی که پس از درگذشت عبدالاحد مومند درخواستها برای احیای مرکز تحقیقات فضایی در افغانستان افزایش یافته است، برخی از نزدیکترین همکاران او با توجه به شرایط و امکانات کنونی افغانستان، تحقق این هدف را دشوار میدانند.
از جمله امین سعادت در گفتگو با رادیو آزادی گفت:
ایجاد یک مرکز، نیازمند تأمین بودجه است. باید کادرهای متخصص در آن استخدام شوند.
بیشتر نیروهای متخصص ما یا سالخورده و بازنشسته شدهاند، یا از دنیا رفتهاند و یا کشور را ترک کردهاند. از سوی دیگر، باید کشوری پیدا شود که حاضر باشد دوباره در ایجاد چنین مرکزی با ما همکاری کند. یک مرکز فضایی به بودجه قابل توجهی نیاز دارد و باید نهادی برای تأمین مالی آن وجود داشته باشد."
اما خلیل احمد نادم در پاسخ به این نگرانیها گفت:
"تنها لازم است که این مرکز دوباره احیا شود. سپس میتوان با کشورهای دیگر ارتباط برقرار کرد تا تجهیزات مورد نیاز را فراهم کنند. همچنین برای آموزش متخصصان، میتوان دورههای آموزشی برگزار کرد؛ یا محصلان را به کشورهای دیگر اعزام کرد و یا از استادان خارجی دعوت کرد، بنابراین، انجام این کار امکانپذیر است."
ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، به پرسش رادیوآزادی در این زمینه پاسخ نداد.
با این حال، حکومت طالبان پیش از این بسیاری از ادارههای دولتی را، به دلیل آنچه که بزرگ بودن ساختار اداری خوانده منحل یا با ادارههای دیگر ادغام کردهکه در نتیجه، شماری از کارمندان آنها بیکار شدهاند.
پیشرفت علمی، توسعه تکنالوژی، منافع اقتصادی، گسترش مخابرات و اینترنت، هواشناسی و حفاظت از محیط زیست، ارتقای اعتبار ملی و همکاریهای بینالمللی، همچنین آموزش و پرورش، از مهمترین مزایای ایجاد مراکز تحقیقات فضایی به شمار میروند.
نخستین مرکز فضایی جهان، پایگاه فضایی بایکونور کاسمودروم بود که در سال ۱۹۵۵ در قزاقستان که در آن زمان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود ساخته شد، سپس در سال ۱۹۶۱، یوری گاگارین، نخستین فضانورد جهان، از همین پایگاه به فضا سفر کرد.