این اعتراضها در ۲۸ دسمبر در تهران آغاز شد؛ آغازگر آن سقوط شدید نرخ پول ایران در برابر دالر امریکا یی و افزایش تورم تا ۵۲ درصد بود. سپس دامنه اعتراضها به چندین منطقه دیگر گسترش یافت.
رسانههای دولتی و نهادهای بینالمللی حقوق بشر در اول جنوری گزارش دادند که دستکم هفت نفر کشته و دهها تن در درگیری میان معترضان و نیروهای امنیتی زخمی شدهاند؛ هرچند خبرگزاریهای نزدیک به حکومت، آنچه "آشوبگران" خواندند را مسئول خشونتها دانستند.
مقامهای ایرانی هنوز این گزارشها را تأیید نکردهاند و رادیو فردا، بخش ایران رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی، نتوانسته است بهطور مستقل این گزارشها را راستیآزمایی کند.
ما آمادۀ اقدام هستیم
رییس جمهور ترمپ در پیامی در شبکه اجتماعی "تروث سوشیل" در دوم جنوری نوشت: "اگر ایران به معترضان صلحجو شلیک کند و آنها را بهطور خشونتآمیز بکشد ــ که عادت آنهاست ــ ایالات متحده امریکا به کمکشان خواهد آمد." او افزود: "ما آمادۀ اقدام هستیم".
در پاسخ به این اظهارات رییس جمهور امریکا، علی شمخانی، یک مشاور علی خامنهای رهبر ارشد جمهوری اسلامی گفته است که ایران به هرگونه مداخلۀ ایالات متحده پاسخ خواهد داد.
شمخانی در شبکۀ ایکس (تویتر سابق) نوشته است "هر دستِ مداخلهگری که با بهانه جویی به امنیت ایران نزدیک شود، پیش از رسیدن، با پاسخ پیشمان کننده، قطع خواهد شد. امنیت ملی ایران، خط قرمز است"
در بیانیۀ که جمعه (دوم جنوری) سخنگوی وزارت خارجۀ امریکا به رادیو فردا فرستاد آمده است "این اعتراضها بازتاب خشم قابل درک مردم ایران از ناکامیها و بهانههای حکومتشان است."
در این بیانیه آمده است که رژیم ایران "همچنان ثروت کشور را برای حمایت از تروریزم در سراسر جهان هدر میدهد و مردم ایران را سرکوب میکند؛ مردمی که خواهان و سزاوار زندگی بهتری هستند."
وزارت خارجه امریکا افزود: "ما به اعمال فشار حداکثری بر رژیم ایران ادامه خواهیم داد."
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران ــ که از دید بسیاری ناظران فردی نسبتاً میانهرو به شمار میرود ــ تلاش کرد تنشها را کاهش دهد و گفت که "مطالبات مشروع" ایرانیان را به رسمیت میشناسد و از مقامهای ارشد حکومت خود خواست برای کاهش مشکلات اقتصادی اقدام کند.
او در تلویزیون دولتی ایران گفت: "از دیدگاه اسلامی... اگر مشکل معیشت مردم را حل نکنیم، سرانجام به جهنم خواهیم رفت."
با این حال، نیروهای امنیتی تندرو هشدار دادند که در برابر معترضان و کسانی که به گفته آنان از این وضعیت برای ایجاد هرجومرج "سوءاستفاده" میکنند، موضعی "قاطع" اتخاذ خواهند کرد.
سعید گلکار، استاد همکار در دانشگاه تنسی که تحولات ایران را دنبال میکند، در شبکههای اجتماعی نوشته است که موج تازه اعتراضها "با نارضایتیهای اقتصادی آغاز شده، اما در اصل ریشه در سرکوب، سیاستهای ایدئولوژیک و ناتوانی رژیم دارد."
ازسرگیری اعتراضهای سراسری نتیجه انبوهی از بحرانهاست
علی فتحاللهنژاد، بنیانگذار و مدیر مرکز موسوم به "نظم شرق میانه و جهانی" در برلین، در ۳۰ دسمبر نوشت: "جمهوری اسلامی در یک دوراهی قرار گرفته است. ازسرگیری اعتراضهای سراسری نتیجه انبوهی از بحرانهاست: سقوط سریع ارزش پول، کمبود آب و برق، افزایش قیمت مواد سوخت، تورم نزدیک به ابرتورم، تخریب محیط زیست و غیره".
گزارشها از کشتهشدن معترضان
خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، از اعتراضها در شهر لردگان در جنوبغرب ایران خبر داد و گفت درگیریهایی با نیروهای امنیتی رخ داده است. این خبرگزاری به نقل از "یک منبع آگاه" نوشت که "دو نفر جان باختهاند."
گروه حقوق بشری "ههنگاو" مستقر در ناروی نیز از کشتهشدن افراد در لردگان خبر داد و گفت نیروهای امنیتی به سوی معترضان آتش گشوده و دو نفر را کشته و چند تن را زخمی کردهاند. این گروه همچنین اعلام کرد که در ۳۱ دسمبر یک معترض در اصفهان کشته شده است.
به گفته این گروه "اعتراضها در چندین نقطه لردگان، از جمله میدان شهرداری و مقابل ساختمان دولتی برگزار شد. تظاهرات با سرکوب خشونتآمیز، از جمله استفاده از گاز اشکآور و تیراندازی توسط نیروهای انتظامی، روبهرو شد".
خبرگزاری فارس بعداً گزارش داد که حدود ساعت ۸ شب، در درگیری میان نیروهای امنیتی و معترضان در شهر ازنا در ولایت لرستان، سه نفر کشته و ۱۷ نفر زخمی شدند. این گزارش تأییدنشده مدعی شد که معترضان به یک پوستۀ پولیس حمله کردهاند.
سپاه پاسداران نیز در اول جنوری اعلام کرد که یک عضو نیروی داوطلب بسیج این نهاد، یک روز پیشتر در شهر کوهدشت در لرستان کشته شده است.
افزایش بازداشتها در چندین منطقه
خبرگزاری تسنیم گزارش داده است که دستکم ۳۰ نفر در پایتخت، تهران، به اتهام "اخلال نظم عمومی" بازداشت شدهاند. گزارشهایی از بازداشتها در مناطق دیگر نیز منتشر شده است؛ از جمله در ملارد و ولایت های البرز، لرستان و چهارمحال و بختیاری.
در ملارد، در غرب تهران، فارس به نقل از معاون قومندان امنیه نوشت: "بررسیها نشان میدهد شماری از بازداشتشدگان از شهرهای همجوار به ملارد آمده بودند که اکنون در اختیار نهادهای امنیتی قرار دارند."
او افزود: "تعدادی دیگر از عوامل مرتبط با این اقدامات شناسایی شدهاند و عملیات برای بازداشت آنها در دستور کار است."
ویدیوها و گزارشهای شبکههای اجتماعی نشان میدهد که بازارهای تهران در اول جنوری بار دیگر بسته شده و دکانداران در جاده ها راهپیمایی کردند.
چالش جدی
به نظر میرسد این ناآرامیها جدیترین چالش برای حکومت ایران پس از اعتراضهای که با شعار "زن، زندگی، آزادی" به همراه بود، باشد.
اعتراضات "زن زندگی آزادی" پس از جانباختن مهسا امینی، محصل ۲۲ ساله ایرانی-کُرد، در ماه سپتمبر ۲۰۲۲ به راه افتاد.
مهسا به اتهام سرکشی از مقررات حجاب اجباری بازداشت و در قید پولیس جان باخت.
رییس جمهور پزشکیان پیشتر از شهروندان ایران خواسته بود بهجای پیوستن به اعتراضها، همبستگی نشان دهند و وعده داده بود که حکومت "تصمیمهای تازهای" برای بهبود وضعیت اقتصادی خواهد گرفت.
این سخنان نتوانست خشم ایرانیان را فرو بنشاند؛ مردمی که با تورم بیش از ۵۰ درصد و سقوط ارزش ریال (واحد پول رسمی ایران) روبهرو هستند؛ پولی که در بازار غیررسمی حدود یکمیلیون و ۴۰۰ هزار در برابر هر دالر تبادله میشود.
یک سال پیش ارزش یک دالر امریکایی حدود ۸۰۰ هزار ریال بود.
شیرین عبادی، برنده جایزه صلح نوبل سال ۲۰۰۳ بهخاطر تلاشهایش برای دموکراسی و حقوق بشر در ایران، در گفتوگوی تلفنی با رادیو فردا در اول جنوری گفت: "اعتراضهای اخیر یک واقعیت روشن را آشکار میکند: بسیاری از ایرانیان به این نتیجه رسیدهاند که ساختار کنونی باید ــ به هر قیمتی و هرچه زودتر ــ پایان یابد، پیش از آنکه کشوری که دوستش دارند بیش از این ویران شود."