فعالان سرشناس داخل کشور که با رادیو فردا، بخش ایران رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفتوگو کردهاند، میگویند تظاهرات سراسری نشان میدهد بسیاری از ایرانیان خواهان برچیده شدن حاکمیت روحانون اند.
اما آنان تأکید میکنند که تغییر باید از داخل کشور صورت گیرد، نه در نتیجه مداخله خارجی. ایالات متحده هشدار داده است که در صورت ادامه سرکوب خشن معترضان، ممکن است مداخلۀ نظامی کند.
این بار، بیصداها با هم ائتلاف کردهاند
مهدی محمودیان، فعال سیاسی و مدافع حقوق بشر ساکن تهران، میگوید "آنچه ما میبینیم نشانهای است از اینکه مردم به یک درک مشترک رسیدهاند». او افزود «این دیگر فقط اعتراض معلمان یا یک گروه اجتماعی مشخص نیست. این بار، بیصداها با هم ائتلاف کردهاند.»
به گفته محمودیان، معترضان دیگر خواهان اصلاحات در نظام سیاسی تحت سلطه روحانیون نیستند، بلکه تغییرات بنیادین را مطالبه میکنند.
او گفت: «آنچه اکنون باید تغییر کند، خودِ جمهوری اسلامی است و این تغییر باید از پایین و از ریشه آغاز شود.»
اعتراضهای جاری، بزرگترین اعتراضها در ایران از زمان جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲ به اینسو است. دولت ایران اعتراضهای موسوم به «زن، زندگی، آزادی» را سرکوب کردند و صدها معترض کشته شدند.
مقامهای ایرانی در برابر موج تازه اعتراضها نیز با خشونت شدید واکنش نشان دادهاند؛ دهها معترض را کشته و بیش از هزار نفر دیگر را بازداشت کردهاند. فعالان میگویند این امر نشاندهنده ناتوانی و بیمیلی مقامها برای شنیدن و رسیدگی به خواستههای مشروع مردم است.
فروپاشی اقتصادی ناشی از تورم سرسامآور و سقوط شدید ارزش پول ملی ایران، بهگونه گسترده بهعنوان عامل اصلی شکلگیری اعتراضها یاد میشود.
صدیقه وسمقی، پژوهشگر دینی و فعال حقوق بشر، گفت بدتر شدن شرایط زندگی، بخشهای بزرگی از جامعه را به نقطه انفجار رسانده است.
وسمقی به رادیو فردا گفت: «وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم امروز آشفتهتر از هر زمان دیگری است.»
او افزود که مقامها نسبت به موجهای قبلی ناآرامی در موقعیتی بسیار ضعیفتر قرار دارند. او این تحولات را به تشدید بحران اقتصادی کشور نسبت داد که ناشی از تحریمهای فلجکننده امریکا، سوءمدیریت دولتی و فساد است.
وسمقی هشدار داد که گسترش سرکوب مردم از سوی دولت میتواند اوضاع را بیش از پیش بدترکند.
او گفت: «اگر دولت بر این روند پافشاری کند، این وضعیت ناگزیر به رویارویی کشیده خواهد شد. مردم با زور، حاکمیت را سرنگون خواهند کرد.»
نه به مداخله نظامی، اما حمایت بینالمللی پذیرفتنی است
با وجود لحن روزافزون تقابلی، فعالان با قاطعیت میگویند که خواهان دخالت نظامی خارجی در ایران نیستند. مهدی محمودیان، فعال سیاسی و مدافع حقوق بشر ساکن تهران میگوید که میان حمایت بینالمللی و مداخله خارجی تفاوت روشنی است.
او گفت: «حمایت و مداخله یکی نیستند. نهادهای بینالمللی میتوانند و باید در چارچوب حقوق بینالملل حمایت کنند، اما هرگونه حمله نظامی یا مداخله نظامی خارجی بهطور قاطع محکوم است.»
وسمقی نیز این دیدگاه را تکرار کرده و تأکید کرد که اقدام نظامی خارجی مشروعیت اعتراضها را تضعیف میکند.
او گفت: «من شخصاً با مداخله نظامی خارجی مخالفم. جامعه جهانی باید از اعتراضهای مسالمتآمیز حمایت کند، اما نباید هیچ مداخلهای صورت گیرد.»
مطهره گونی، فعال حقوق بشر، به تورم بیسابقه در ماههای اخیر اشاره کرده و آن را نشانهای دیگر از خواست مردم برای تغییر میداند.
او به رادیو فردا گفت: «مردم دیگر هیچ انتظاری از جمهوری اسلامی ندارند. آنها بهروشنی میگویند: ما این نظام را نمیخواهیم»
گونی صحنههایی از اعتراضهای روزهای اخیر را توصیف کرد که در آن جمعیت مستقیماً بهسوی نیروهای امنیتی حرکت میکردند؛ نشانهای از اینکه مردم احساس میکنند دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند.
او گفت: «ما میخواهیم این پیام به جهان برسد. ما این حاکمیت سیاسی را نمیخواهیم.»