این روش بهگفتۀ باشندگان ولسوالیهای مختلف این ولایت، یک روش سنتی و کمهزینه است که از سالهای سال بدینسو در برخی مناطق کوهستانی این ولایت مروج است.
باشندگان این ولایت میگویند که هر سال با آغاز برفباری، گودالهایی به عمق حدود شش تا هشت متر حفر میکنند و برفهای پاک را در آن ذخیره میکنند.
این گودالها معمولاً در مناطق سایهدار و به دور از تابش مستقیم نور آفتاب ساخته میشوند و با لایههایی از کاه، خاک و گاهی پلاستیک پوشانیده میشوند تا برف برای مدت طولانیتری باقی بماند.
یک چقری میکنند و در داخل آن از پَخال شالی و پلاستیک استفاده میکنند و در آن برف را میاندازند و ذخیره میکنند.
مسلم، دربارهٔ این روش سنتی به رادیو آزادی گفت:
"یک چقری میکنند و در داخل آن از پَخال شالی و پلاستیک استفاده میکنند و در آن برف را میاندازند و ذخیره میکنند و دو نفر حتی آن برف را لگد میکنند تا برف به یکدیگر بچسپد. محل آن نیز سرد است، وقتی سرد باشد، باز برف تا چندین ماه نگهداری میشود."
او میافزاید که در فصل تابستان برخی مردم از این آب برای نوشیدن خودشان و مواشی استفاده میکنند و حتی بخشی از برف را در شهر برای تهیهٔ شیریخ به فروش میرسانند و از این طریق عاید بهدست میآورند.
سید رحمان رحمانی، باشندهٔ ولسوالی اشکمش، میگوید که مردم قریههای دورافتادهٔ این ولسوالی به دلیل نداشتن دسترسی کافی به آب آشامیدنی، در فصل گرما از همین برف ذخیره شده استفاده میکنند.
او در صحبت با رادیو آزادی افزود:
"مردم از آب بسیار دور هستند، باز از همین آب استفاده میکنند، ولی یک آدم به مشکل میرود به داخل کنده، البته از پایان میرود، چون از بالا عمق آن زیاد است، رفته نمیشود. این آب ۲۴ ساعت سرد میباشد، هر لحظه که گرفته شود، یخچالواری سرد میباشد."
فرخنده، باشندهٔ رستاق تخار از خاطرات دوران کودکیاش در مورد این گودالهای برف چنین یاد میکند:
بخاطریکه میخواستیم آب ما سرد باشد، خودم داخل کانال برف میشدم و برف میگرفتم و استفاده میکردم.
"وقتی به آب نیاز میداشتم، چون مکتبی که بودیم آب نداشت و بخاطریکه میخواستیم آب ما سرد باشد، خودم داخل کانال برف میشدم و برف میگرفتم و استفاده میکردم."
او میگوید این گودالها بخشی از خاطرات مردم محل شده و بسیاری از کودکان با همین آبهای سرد، روزهای گرم تابستان را سپری کردهاند.
کارشناسان محیط زیست و منابع آبی این روش را در کنار جنبههای سنتی آن، از نگاه مدیریت آب نیز قابل توجه میدانند.
عبدالباسط رحمانی یکی از آنها در صحبت با رادیو آزادی گفت:
"این روش مردم در تخار یک روش خوب و مؤثر است، ازین طریق شرایط ذخیرۀ آب بالا میرود، وقتی برف ذخیره میشود از تبخیر و ذوب و جذب بیموقع آن جلوگیری میکند، ولی خیلی زیاد نمیتواند روی ریچارج کردن و یا تجدید مجدد آبهای زیرزمینی به اندازهای که ما استفاده بکنیم مؤثر تمام شود، این یک نمادی است به حفظ آب و توجه به منابع آبی و نمیتواند که یک راه حل مهم و اساسی باشد."
او تأکید میکند که راه حلهای بنیادیتر شامل ساخت چکدمها، توجه به حوزههای آبریز، حفظ پوشش نباتی و حفاظت از گودالها و حفرههای طبیعی است، اقداماتیکه میتواند بهگفتۀ او میزان جذب و نگهداری منابع آب را افزایش دهد.
افغانستان در سالهای اخیر با یکی از شدیدترین بحرانهای خشکسالی روبهرو بودهاست.
کاهش بارندهگی، تغییرات اقلیمی، مدیریت نادرست منابع آبی و افزایش جمعیت از عواملی اند که دسترسی مردم به آب آشامیدنی سالم را با چالش جدی مواجه ساخته اند.
برنامهٔ توسعهای ملل متحد (یو ان دی پی) و دفتر هماهنگی امور بشردوستانهٔ ملل متحد (اوچا) پیشتر هشدار دادهاند که میلیونها نفر در افغانستان با ناامنی آبی و غذایی روبهرو هستند و تداوم خشکسالی میتواند وضعیت معیشتی مردم، بهویژه در مناطق روستایی را وخیمتر سازد.
در چنین شرایطی، ابتکارهایی مانند ذخیرهسازی برف در تخار نشاندهندهٔ تلاش مردم برای سازگاری با شرایط دشوار اقلیمی است، تلاش خلاقانه و ریشهدار در سنتهای محلی که هرچند بخشی از نیازهای کوتاهمدت را پاسخ میدهد، اما بهگفتۀ کارشناسان برای عبور از بحران گستردهٔ آب در کشور، نیاز به راهکارهای پایدار و حمایتهای گستردهٔ ملی و بینالمللی وجود دارد.
