آیا فشارهای دیپلوماتیک و تحریم‌ها می‌تواند، چین را وادار سازد تا حمایت از روسیه را کاهش دهد؟

اما با ورود این جنگ به پنجمین سال آن، حمایت چین عمیق‌تر شده و به گفتۀ مقامات ارشد اروپایی که با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی صحبت کرده‌اند، چین از طریق خریداری انرژی، تأمین مواد معدنی حیاتی برای تولید طیارات بی پیلوت و جریان مداوم محصولات مصرف‌دوگانه،‌ مانند میکروالکترونیک و تجهیزات صنعتی، یک شریان حیاتی اقتصادی را برای روسیه فراهم کرده است.

یک دیپلومات اتحادیۀ اروپا که نخواست نامش افشا شود، گفته"به همین دلیل است که ما گفت‌وگوی دایمی با چینی‌ها داریم تا آن‌ها را به این نقطه اجتناب‌ناپذیر متوجه سازیم".

مقامات و تحلیل‌گرانی که با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی صحبت کرده‌اند، می‌گویند چین از ارائه کمک نظامی مستقیم خودداری کرده، اما همکاری اقتصادی، تکنولوژیک و دیپلوماتیک خود با مسکو را به‌گونه پیوسته گسترش داده است. به گفته آنها، این رابطه رو به تعمیق، احتمالاً در سال جاری بیشتر از پیش گسترش خواهد یافت و تلاش‌های حکومت‌های اروپایی برای تأثیرگذاری بر پیکنگ را دشوارتر ساخته است.

تحلیل‌گران می‌گویند، مقامات چینی در آغاز از پیامدهای اقتصادی جنگ نگران بودند، اما بعد به این نتیجه رسیدند که این درگیری به نفع پیکنگ است، زیرا اروپا را به‌جای آسیا بر اوکراین متمرکز نگه‌می‌دارد. تأثیرات اقتصادی پیش‌بینی‌شده نیز تا حال برای چین ناچیز بوده و عمدتاً به پالایشگاه‌های کوچک مستقل نفت و شرکت‌های خصوصی بدون ارتباط عمده با اقتصاد بزرگ، محدود باقی مانده است.

بیشتر در این باره:

چرا شمار زیادی رهبران از احتمال جنگ با روسیه هشدار می‌دهند؟

ایوا سیورت تحلیل‌گر ارشد در نهاد تحقیقاتی "مِریکس" مستقر در برلین، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:

"چین انتظار پیامدهای جدی را ندارد، چون تا حال عملاً پیامد بزرگی وجود نداشته است. چین می‌داند که اروپا احتمالاً آن را به‌طور کامل تحریم نخواهد کرد و می‌کوشد حمایت خود را پایین‌تر از آن نگه‌دارد که واکنش شدیدتری را برانگیزد."

پرهیز از تلافی کامل غرب

از فبروری ۲۰۲۲ میلادی، بروکسل شماری از شرکت‌های چینی را به فهرست‌ سیاه افزوده و آن‌ها را بخشی از زنجیره‌های تأمین یا جریان‌های مالی مرتبط با تلاش‌های جنگی روسیه دانسته است. انتظار می‌رود که این فهرست در بیستمین بستۀ تحریم‌های اتحادیه اروپا که در ۲۴ فبروری در چهارمین سالگرد تهاجم روسیه بر اوکراین، منتشر می‌شود، باز هم گسترش یابد.
نسخه پیش‌نویسی که رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی دیده است، نشان می‌دهد که چندین نهاد جدید چینی در آن گنجانده شده‌است.

به نوشتۀ مرکز خبر رادیو آزادی، اما این اقدامات، حمایت چین را مهار نکرده است. در حالی که هند، یکی از بزرگ‌ترین خریداران نفت روسیه، اخیراً خریداری خود را کاهش داده و پیکنگ برای پر کردن این خلأ وارد عمل شده است. بر اساس اطلاعات موسسۀ تحقیقانی "کپلر" واردات نفت روسیه به چین پس از افزایش در سه ماه گذشته، در ماه فبروری به رکورد بی‌سابقه‌ای رسیده است.

بنجامین اشمیت پژوهشگر ارشد در "مرکز سیاست انرژی کلاینمن" و "پری ورلد هاوس" در پوهنتون پنسیلوانیا، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:

"به‌سادگی اجرای تحریم‌ها و کنترل صادرات تکنولوژی به مقیاس هدف اعلام‌شدۀ سیاست مهار حمایت پیکنگ از مسکو، کافی نبوده است".

او افزود که"تحریم‌ها سریع‌تر از توانایی حکومت‌های غربی برای تطبیق آن‌ها، گسترش یافته‌ و این فاصله نشان‌دهندۀ یک مشکل گسترده‌تر است".
به گفته اشمیت، که مقام سابق وزارت خارجه ایالات متحدۀ امریکا است:

"این بدان معناست که تأثیر عملی تحریم‌ها و کنترل‌های صادراتی اغلب بسیار عقب‌تر از دامنۀ سیاست‌های تحریمی است که قانون‌گذاران در دو سوی اقیانوس اطلس تصویب کرده‌اند."

بیشتر در این باره:

قصر سفید: ترمپ تاکید کرده که اروپا باید خریداری نفت روسیه را متوقف کند

اکنون چین بیش از ۴۰ درصد صادرات نفت روسیه را به خود اختصاص داده و به تأمین‌کنندۀ اصلی محصولات مصرف‌دوگانه‌ با اولویت بالا تبدیل شده است. افزون بر این، شی جین‌پینگ رهبر چین، با دیدارها و در مجموع ۱۹ تماس تلیفونی از زمان آغاز تهاجم تمام‌عیار مسکو بر اوکراین، به کاهش فشارهای دیپلوماتیک بر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، کمک کرده است.

آرتور خاری‌تونوف رئیس "لیگ لیبرال دموکراتیک اوکراین" به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که به دلیل جریان کالاها و تکنولوژی از چین،"روسیه می‌تواند این جنگ را هر قدر که لازم باشد ادامه دهد."

چین و روسیه همچنین تلاش کرده‌اند که با انتقال تجارت به روبل و یوان، تحریم‌های غربی را دور بزنند. مقامات روسی می‌گویند که ۹۹ درصد تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۵ میلادی با استفاده از این دو واحد پولی، انجام شده است.

اتحادیۀ اروپا نیز به دلیل پیوندهای اقتصادی قوی میان این اتحادیه و چین، از اعمال تحریم‌های گسترده علیه پیکنگ خودداری کرده است.
حجم تجارت اتحادیۀ اروپا و چین در سال ۲۰۲۴ میلادی به حدود ۷۸۵ میلیارد دالر رسید که نشان می‌دهد، چرا رهبران اروپایی در اعمال تحریم‌های فراگیر علیه چین، محتاط بوده‌اند.

مارگوس تساه کنا وزیر خارجه استونیا، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که این وضعیت اروپا را تا اندازه‌ای به چین وابسته ساخته و آن را وادار می‌کند بین حفاظت از اقتصاد خود، یا "فیر به پای خود" با وضع تحریم‌ها و کنترل‌های صادراتی شدیدتر علیه چین، یکی را انتخاب کند.

تساه کنا که در ماه نومبر در ترکیب یک هیئت استونیایی به پیکنگ سفر کرده، گفت که استونیا و سایر کشور‌های اروپایی همچنان مقام‌های چینی را تحت فشار می‌گذارند، تا بر پوتین و اقدامات او در قبال اوکراین تأثیر بگذارند.

معضل چین برای اروپا

مقامات اروپایی استدلال کرده‌اند که تنها از راه تعامل با شی جین‌پینگ می‌توان امیدوار بود که بر موضع او در مسائل امنیتی اثر گذاشت.

پائولو رانگل وزیر خارجۀ پرتگال، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:

"در همۀ گفت‌وگوهای من با وانگ یی، گفت‌وگوهای صدراعظم ما با شی جین‌پینگ و حتی به‌طور علنی، همیشه گفته‌ایم که انتظار داریم پیکنگ از نفوذ خود استفاده کند."

به نوشتۀ مرکز خبر رادیو آزادی، اما در میان تنش‌های تجارتی با واشنگتن، رهبران اروپایی اخیراً تعامل خود با پیکنگ را افزایش داده‌اند؛ به‌گونه‌ای که امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در پایان سال ۲۰۲۵ میلادی به چین سفر کرد، کی‌یر استارمر صدراعظم بریتانیا درسالجاری به آن‌جا رفت و قرار است فریدریش مرتس، صدراعظم جرمنی در همین ماه به چین سفر کند.
همچنین انتظار می‌رود که دونالد ترمپ، رئیس‌جمهور ایالات متحدۀ امریکا، در ماه اپریل، با شی جین‌پینگ در چین دیدار کند.

وانگ یی وزیر خارجۀ چین در کنفرانس امنیتی مونشن در ۱۴ فبروری تلاش کرد تا از هر امکان دیپلوماتیک بهره ببرد. او گفت که چین طرفی نیست که به‌طور مستقیم درگیر باشد و "تصمیم نهایی" در مورد هر گونه راه‌حل سیاسی در اوکراین را ندارد، اما به گفتۀ وانگ یی پیکنگ"به شیوه خود، حمایت کامل از روند صلح" را ارائه خواهد کرد.

وانگ یی در مونشن با چندین مقام اروپایی، از جمله با آندری سیبیها، وزیر خارجۀ اوکراین، دیدار کرد.

سیبیها به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که کی‌یف"به توسعۀ بیشتر مسیر همکاری سودمند متقابل" با پیکنگ علاقه‌مند است. چین با حجم تجارت ۲۱ میلیارد دالر در سال گذشته، بزرگ‌ترین شریک تجاریی منفرد اوکراین بوده است.

گونار ویگاند مقام ارشد سابق اتحادیه اروپا و پژوهشگر "بنیاد مارشال جرمنی"، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:

"چین نمی‌خواهد روسیه شکست بخورد، اما در عین حال نمی‌خواهد که یک روسیۀ پیروزمند را در کنار خود داشته باشد. بنابراین نمی‌خواهد روابطش با اوکراین را قطع کند و هم‌زمان تأکید می‌کند که از تمامیت ارضی اوکراین حمایت می‌کند."

روابط چین و روسیه در دهه‌های اخیر تحت رهبری شی و پوتین از رقابت دوران جنگ سرد، به همسویی نزدیک‌تر، تغییر یافته است.
مقامات غربی می‌گویند که بی‌اعتمادی میان پیکنگ و مسکو همچنان وجود دارد، اما مخالفت مشترک آن‌ها با فشارهای غرب بر این اختلافات غلبه می‌کند.

ویتا هولود عضو هیئت مدیره"انجمن چین‌شناسان اوکراینی" به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:

«چین در حال نجات روسیه نیست و نه هم در حال نجات اوکراین، این نوعی از بی‌طرفی ستراتیژیک چینی است."