سیلابها در ردهٔ دوم، بیشترین زیانها را در افغانستان وارد میکنندولی مدقّق، معین سابق ادارهٔ ملی حفاظت محیط زیست افغانستان
ولی مدقّق، معین سابق ادارهٔ ملی حفاظت محیط زیست افغانستان، به رادیو آزادی گفت که جاریشدن سیلابها رابطهٔ مستقیم با تغییرات اقلیمی دارد:
«پژوهشهایی که در زمینهٔ تغییرات اقلیمی در افغانستان انجام شده، نشان میدهد که سیلابها در ردهٔ دوم، بیشترین زیانها را وارد میکنند.»
به اساس گزارشهای سازمان ملل متحد، در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ میلادی در نتیجهٔ سیلابهای شدید، بیش از ۲۸۰ هزار تن در افغانستان بهگونهٔ مستقیم آسیب دیدهاند و حدود یک میلیون تن دیگر در معرض خطر قرار گرفتند. در زمستان سال ۲۰۲۶ میلادی در ولایات متعدد افغانستان بارندگیهایی شدید صورت گرفت، اما این بارندگیها کمتر سبب جاریشدن سیلابها شدند.
به گفتهٔ متخصصان، با گرمشدن درجۀ حرارت هوا به اندازهٔ یک درجه سانتی گراد، بخار آب ۷ درصد در فضا افزایش مییابد که در نتیجه، ابرهای سنگین و مرطوب تشکیل شده و این ابرها باعث بارانهای شدیدی میشود که سیلابخیز اند.
به باور کارشناسان امور آب و محیط زیست، مردم به دو شیوه میتوانند خودرا از خطر سیلابها مصون نگهدارند:
- اقداماتی که باید از قبل انجام شود؛ تا از بروز سیلابها جلوگیری کند
- اقداماتی که هنگام وقوع سیلاب ها باید انجام شوند، تا مردم از خطر نجات یابند
سید محمد سلیمانخیل، متخصص محیط زیست، در مورد تدابیر پیشگیرانه، به رادیو آزادی گفت که مردم باید درختان بکارند:
«اگر ما جنگلها داشته باشیم، درختان زیاد داشته باشیم و چراگاههای مناسب ایجاد کنیم، شدت و سرعت جاریشدن سیلابها کاهش مییابد و در نتیجه، خسارات و مشکلات نیز کمتر میشود.»
تا اکنون به مصرف شخصی خود این نهالها را غرس کردهایم؛ نه کدام مؤسسه کمک کرده و نه حکومتسید وزیر، یک تن از باشندگان ولسوالی تڼی
اکنون در بیشتر ولایتهای افغانستان فصل نهالشانی است و در برخی ولایتها مردم بهطور داوطلبانه درخت میکارند. در این میان، تلاشهای باشندگان ولسوالی تڼی در ولایت خوست گستردهتر است. ساکنان این ولسوالی در مناطق کوهستانی حدود بیست هزار نهال بادام غرس کردهاند.
سید وزیر، یک تن از باشندگان ولسوالی تڼی، به رادیو آزادی گفت که مردم محل میخواهند این روند را ادامه دهند:
«تا اکنون به مصرف شخصی خود این نهالها را غرس کردهایم؛ نه کدام مؤسسه کمک کرده و نه حکومت.»
کارشناسان میگویند هنگامی که سیلابها جاری میشوند، درختان مانع از آن میشوند که سیلاب خاک را با خود ببرد؛ در نتیجه، خطر سیلابها کاهش مییابد. همچنان درختان تا اندازهای آب را جذب و ذخیره میکنند که این خود باعث جلوگیری از جاریشدن و شدت سیلابها میگردد.
ولی مدقّق، معین سابق ادارهٔ ملی حفاظت محیط زیست افغانستان، در مورد یک راه دیگر جلوگیری از سیلابها می گوید:
«اگر در ارتفاعات بلند، جایی که آبها از آن سرچشمه میگیرند، آبها مدیریت شود، بهویژه بندهای کوچک در درهها ساخته شود، از جاریشدن سیلاب جلوگیری میشود و این کار خود دوباره، زمینهٔ کشت درختان را فراهم میکند.»
با فشار بر شکم و پشت او میخواهند آب را خارج کنند؛ اگر آن فرد قبلاً نمرده باشد، با این کار آنها خواهد مردداکتر اکرم ملکزی، مقیم جرمنی
به گفتهٔ سازمان ملل متحد، از یکدهه به اینسو تعداد تلفات ناشی از سیلابها در افغانستان افزایش یافته و بر اساس گزارشها، یکی از دلایل اصلی افزایش این تلفات، اعمار منازل در درهها، سیلبرها و کنار دریا ها است.
در هنگام وقوع سیلاب، شماری از مردم زمانی می میرند که از آب زنده نجات داده شده اند، ولی طرز کمکرسانی با آنها نادرست است.
داکتر اکرم ملکزی، مقیم جرمنی، میگوید که مردم باید روش برخورد خود را با این افراد تغییر دهند:
«هرگز این کار را نکنید که فرد را مانند بوتل سرچپه کنید تا آب از دهان او خارج شود، زیرا این کار باعث مرگ انسان میشود. برخی افراد، کسی را که سیلاب برده، روی زمین میخوابانند و با فشار بر شکم و پشت او میخواهند آب را خارج کنند؛ اگر آن فرد قبلاً نمرده باشد، با این کار آنها خواهد مرد. فقط باید او فوراً به شفاخانه انتقال داده شود.»
داکتر ملکزی می افزاید که آبهای سیلاب از کوهها و مناطق مرتفع سرازیر میشوند، آلوده و بسیار ناپاکاند. اگر این آبها ملوث وارد ششها شود، باعث عفونت شدید میشود و اگر طریق زخم ها وارد بدن شود، باعث زخمها و دانههای چرکین خطرناک میشود. برخی میکروبها نیز که با سیلاب منتقل میشوند، اگر بهموقع تداوی نشوند، میتوانند در مدت کوتاهی باعث مرگ شوند.
اگر ستون فقرات او آسیب دیده باشد، نباید او را از دست و پا بلند کنندداکتر اکرم ملکزی
در افغانستان، علاوه بر غرقشدن، فرو ریختن خانهها نیز به دلیل سیلابها، باعث تلفات میشود.
داکتر ملکزی در مورد کمک با مجروحان همچو رویدادها هشدار میدهد:
«اگر عضوی از بدن فرد شکسته باشد، هرگونه حرکت میتواند باعث شکستن بیشتر استخوان و بریدن رگها و اعصاب شود. بنابراین افراد باید بهصورت فنی نجات داده شود. اگر ستون فقرات او آسیب دیده باشد، نباید او را از دست و پا بلند کنند. باید اول او را به پهلو چرخاند، تختهای زیرش گذاشته شود و سپس بیمار روی همان تخته به مرکز صحی انتقال داده شود.»
داکتر ملکزی در مورد شکستگیهای دست و پا میگوید که باید تخته یا چوب محکمی در کنار عضو شکسته گذاشته شده، سپس با یک پارچه بسته شود و بیمار به شفاخانه انتقال یابد.
براساس پیشبینیها، امسال نیز در افغانستان سیلابهای شدید جاری خواهد شد؛ زیرا اقلیم تغییر جهان کرده، جنگلها کاهش یافته و جغرافیای کوهستانی افغانستان برای سرازیر شدن سیلابهای ناگهانی و مرگبار مساعد است.