پاکستان پس از گشایش دهلیز ترانزیتی پاکستان-ایران، دهلیز تازهای از مسیر چین به آسیای میانه فعال کرده است.
شرکت ملی لوجستیک پاکستان روز پنجشنبه، ۳ ثور اعلام کرد که نخستین محمولۀ ترانزیتی از قرغیزستان، بدون عبور از خاک افغانستان و از مسیر چین، به بندر خشک سُست در منطقه گلگت رسیده است.
بهگفته این شرکت، این انتقال به تاریخ ۲ ثور در چهارچوب توافقنامه چهارجانبه ترانزیتی (کیو تی تی ای) انجام شده و راه را برای اتصال مستقیم بشکیک، پایتخت قرغیزستان با بندر کراچی پاکستان هموار میکند.
پاکستان فقط حدود دو هفته پیش از این، مسیر تازهای دیگری را نیز از طریق ایران فعال ساخت و نخستین محموله صادراتی خود را از کراچی به تاشکند از طریق گذرگاه گبد–ریمدان ارسال کرد.
شرکت ملی لوجستیک پاکستان گفته است که با عملیاتی شدن این دهلیزها، کشورهای قرغیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان و ازبیکستان میتوانند از طریق گذرگاه خنجراب و بندر سُست به بنادر جنوبی پاکستان دسترسی یابند.
اقدامیکه عملاً به معنی دورزدن افغانستان است و به گفتۀ شرکت ملی لوجستیک پاکستان، گام مهمی برای تقویت اتصال منطقهای و کاهش وابستهگی به مسیر سنتی افغانستان تلقی میشود.
این درحالیست که پیش از این، اسلامآباد همواره تلاش میکرد از مسیر کوتاهتر افغانستان برای دسترسی به این کشورهای آسیای میانه استفاده کند.
شماری از آگاهان اقتصادی و مسئولان تجارتی افغانستان و پاکستان اما میگویند که مسیر افغانستان هنوز هم از نگاه جغرافیایی کوتاهتر، ارزانتر و طبیعیتر است و دهلیزهای جدید از مسیر چین و ایران با چالشهای چون هزینه بلند حملونقل، پیچیدهگیهای گمرکی و وابستهگی به چند کشور همراه خواهند بود.
داکتر مخلص احمد، عضو هیئت مدیره اتاق تجارت و سرمایهگذاری افغانستان، روز جمعه ۴ ثور در صحبت با رادیو آزادی گفت: "قبلاً اگر یک محموله از پاکستان حرکت میکرد و از راه افغانستان به کشورهای آسیای میانه میرسید، حداقل ۶ یا ۷ روز وقت میگرفت و در حدود دو هزار کیلومتر فاصله را طی میکرد، اما حالا همین فاصله حدود ۴،۴۰۰ کیلومتر تخمین شده و اگر از راه تفتان یا ایران باشد، یک محموله در مدت دو هفته یا حدود ۱۴ یا ۱۵ روز به کشورهای آسیای مرکزی میرسد که محموله هم به وقت نمیرسد و اکثراً در مسیر راه خراب میشود."
افغانستان برای ارتباط با آسیای مرکزی یک مقام و حیثیت خیلی بزرگی دارد.
علی خان اچکزی، رئیس کمیتهی دایمی تجارت ترانزیتی افغانستان در سراسر پاکستان نیز به رادیو آزادی گفت: "افغانستان برای ارتباط با آسیای مرکزی یک مقام و حیثیت خیلی بزرگی دارد. اکنون مالهای که رفته اند، مصرف آن چندین برابر آمده است و اموالیکه از پاکستان به آسیای میانه میرود، بالای آن زیاد وقت و پول خرچ میشود. این ممکن نیست که این تجارت به جز از راه افغانستان، از راه دیگری به گونهای صورت بگیرد که نیاز است."
برخی کارشناسان اقتصادی میگویند، افغانستان سالانه از رهگذر ترانزیت، حملونقل، خدمات گمرکی و فعالیتهای وابسته به آن درآمد قابل توجهی بهدست میآورد که کاهش عبور کالاهای پاکستانی و آسیای میانه از خاک این کشور میتواند این منابع درآمدی را محدود ساخته و فرصتهای کاری در بخش ترانسپورت، گمرکات و خدمات لوجستیکی را نیز کاهش دهد.
عبدالنصیر رشتیا، یکی از این آگاهان به رادیو آزادی میگوید که اگر برخی اقدامات عملی شود، افغانستان همچنان میتواند جایگاه محوری خود را در تجارت منطقه حفظ کند.
"افغانستان ضرورت دارد در قسمت جادهسازی و احداث خط آهن کارهای زیادی را انجام دهد، چون افغانستان هنوز یک سیستم ترانسپورتی مجهز ندارد و ما خط ریل نداریم. بنااً نیاز است که بالای این موارد عاجل کار صورت گیرد و حکومت یک بستر مناسب را ایجاد کند تا سکتور خصوصی هم دخیل شود و افغانستان عملاً مبدل به چهارراه ترانزیت منطقه شود، چون اکثر کشورها به شدت علاقهمند اند که با تطبیق همچون پروژههای بزرگ بتوانند از طریق افغانستان خود را به کشورهای منطقه برسانند."
این تحولات در حالی رخ میدهد که در سالهای گذشته، افغانستان کوتاهترین و طبیعیترین مسیر پاکستان برای رسیدن به آسیای میانه محسوب میشد.
اما پس از آغاز درگیریها و تنشها میان نیروهای طالبان و پاکستانی در امتداد خط دیورند به تاریخ ۲۶ فبروری، مسیرهای تجارتی و ترانزیتی میان افغانستان و پاکستان به گونۀ کامبل بسته شدند.
راههای تجارتی و ترانزیتی میان افغانستان و پاکستان بارها به دلیل درگیریها در امتداد خط دیورند و افزایش تنشها میان دو کشور بسته شدهاند، وضعیتیکه زیانهای سنگینی را بر تاجران هر دو طرف وارد کرده است.
بر اساس معلومات وزارت صنعت و تجارت حکومت طالبان، مجموع تجارت دوجانبه میان افغانستان و پاکستان در سال ۲۰۲۵ به نزدیک به دو میلیارد دالر رسیده بود که نسبت به سال ۲۰۲۴، کاهش ۴۰ درصدی را نشان میدهد.
