اعلام تازۀ شرکت امریکایی تولید کنندۀ تجهیزات دفاعی «لاکهید مارتین» مبنی بر این‌که نیروی هوایی ایالات متحده یک قرارداد به ارزش ۶۹۴ میلیون دالر را برای تولید یک راکت هایپرسونیک جدید که از هوا پرتاب می‌شود، به این شرکت واگذار کرده، تازه‌ترین نشانه از شدت گرفتن رقابت تسلیحاتی سه‌جانبه میان ایالات متحدۀ امریکا، چین و روسیه است.
راکت هایپرسونیک سلاحی است که می‌تواند با سرعت بیش از ۵ ماخ، یعنی بیش از پنج برابر سرعت صوت یا حدود ۶،۱۰۰ کیلومتر در ساعت، حرکت کند.
این راکت در عین حال توانایی اجرای مانورهای تند و پیوسته را در داخل جو زمین حفظ می‌کند.
ایوا سولا، پژوهشگر ارشد بخش دفاع و امنیت در مرکز امنیت بین‌المللی بالتیک مستقر در لندن، در مصاحبه‌ی گفت: "آن‌چه برخی از سلاح‌های هایپرسونیک جدیدتر را به‌ویژه چالش‌برانگیز می‌سازد، ترکیب سرعت، قابلیت مانور و مسیر پرواز آن‌ها است. این ویژه‌گی‌ها می‌توانند شناسایی، تعقیب و نظارت پیوسته بر این سلاح‌ها و پیش‌بینی موقعیت آن‌ها هنگام رهگیری را دشوار سازند."
شرکت لاکهید مارتین گفته است که آماده بودن راکت موسوم به «ای‌آرآر دبلیو» (ARRW) برای تولید، آن را به یک دارایی مهم نظامی تبدیل می‌کند و توانایی حیاتی را برای مقابله با تهدیدهای نوظهور در اختیار اردوی قرار می‌دهد.
چین و روسیه که از اوایل سال ۲۰۲۲ دارای یک «مشارکت بدون محدودیت» هستند، در صدر این تهدیدها قرار دارند.
پیکنگ با تکیه بر استراتژی تولید در حجم بالا، دارای بزرگ‌ترین ذخایر سلاح‌های هایپرسونیک در جهان است.
روسیه در زمینه‌ی به کارگیری عملیاتی سلاح‌های هایپرسونیک از امریکا پیشی گرفته و در جریان تهاجم تمام‌عیار خود بر اوکراین، از این سلاح‌ها در میدان جنگ استفاده کرده‌است.
تحلیل‌گران می‌گویند اگر روند کنونی تولید ادامه یابد، چین و روسیه تا سال ۲۰۳۵ میلادی در مجموع دخایر مشترک متشکل از ۵،۰۰۰ سلاح هایپرسونیک خواهند داشت که سهم چین در آن ۴،۰۰۰ سلاح خواهد بود.
گرانت نیوشام، پژوهشگر ارشد مرکز سیاست امنیتی در واشنگتن و دگروال متقاعد تفنگ‌داران بحری امریکا، به رادیو اروپای آزاد/ رادیو آزادی گفت: "این تنها یک بخش از مجموعۀ تلاش‌ها است، زیرا ایالات متحدۀ امریکا با شتاب می‌کوشد توانایی‌های هایپرسونیک خود را، هم در بخش دفاعی و هم در بخش تهاجمی، به‌سرعت افزایش دهد و در این زمینه تا اندازه‌ی مؤفق نیز بوده است."
او افزود که واشنگتن "به‌طور غیر منتظره با سرعت زیاد پیشرفت می‌کند، به‌ویژه در بخش توانایی‌های تهاجمی و این پیشرفت شامل نیروی هوایی، نیروی بحری و نیروی زمینی نیز می‌شود".
وزارت دفاع امریکا (پنتاگون) برنامه دارد تا در سال‌های مالی ۲۰۲۷ تا ۲۰۳۱، مبلغ ۳۷،۹ میلیارد دالر را برای برنامه‌های سلاح‌های هایپرسونیک مصرف کند تا فاصله خود را با چین و روسیه کاهش دهد.
این بودجه شامل ۱۰،۱ میلیارد دالر برای نیروی زمینی به‌منظور وارد کردن ۴،۵۰۰ سلاح هایپرسونیک با برد متوسط به خدمت نظامی، ۲،۱ میلیارد دالر برای نیروی بحری جهت خریداری ۵۹ راکت و همچنان بودجۀ گسترده‌ی برای نیروی هوایی به‌منظور خریداری راکت «ARRW» و راکت کروز تهاجمی هایپرسونیک (HACM) می‌شود.
- برتری‌های چین
چین به چند دلیل در رقابت تولید سلاح‌های هایپرسونیک پیشتاز است.
نخست این‌که این کشور زودتر از دیگران وارد این عرصه شده‌است.
چین در سال ۲۰۲۰ نخستین سیستم عملیاتی سلاح هایپرسونیک جهان را به کار گرفت.
این سیستم از راکت بالستیک برد متوسط «دی‌اف۱۷» و وسیلۀ گلاید هایپرسونیک «دی‌اف-زید اف» و «اچ‌جی‌وی» تشکیل شده‌است.
جان ون اودنارن، تحلیل‌گر تحقیقاتی شرکت مشاورۀ تکنولوژی بلوپد لبس (BluePath Labs) در واشنگتن، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: "توسعۀ راکت‌های متعارف چین که مشمول پیمان «آی‌ان‌اف» (INF) نبودند، توافق‌نامۀ کنترول تسلیحات که در سال ۱۹۸۷ میان ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی امضا شد، به این کشور برتری قابل توجهی در زمینۀ راکت‌های بالستیک برد متوسط بخشید، راکت‌های‌که می‌توان از آن‌ها به‌حیث تقویت کننده برای سلاح‌های هایپرسونیک استفاده کرد."
او افزوده که پیکنگ همچنان از زیربناهای آزمایشی سلاح‌های هایپرسونیک برخوردار است که در مقایسه با زیربناهای ایالات متحده، متنوع‌تر و گسترده‌تر است.
چین تنها کشوری است که توانسته یک وسیلۀ گلاید هایپرسونیک (اچ‌جی‌وی) را با سیستم بمباران فوبس (FOBS) به‌طور مؤفقانه یک‌جا سازد.
سیستم فوبس یک روش انتقال کلاهک رزمی است که در آن سلاح ابتدا به مدار پایین زمین فرستاده می‌شود و سپس از مدار زمین خارج شده و به‌سوی هدف هدایت می‌گردد.
پیکنگ در سال ۲۰۲۱ دو آزمایش انجام داد و این ترکیب را به نمایش گذاشت.
هرچند وسیلۀ گلاید هایپرسونیک در آزمایش نخست، هدف خود را با فاصله ۳۹ کیلومتر از دست داد، اما توانست در جریان پرواز یک پرتابۀ (پروجکتایل) جداگانۀ دیگر را فیر کند.
این موضوع پنتاگون را شگفت‌زده ساخت.
تا آن زمان، هیچ کشوری مؤفق نشده بود که بدون نابود کردن وسیلۀ پرنده یا بی‌ثبات ساختن مسیر پرواز آن، یک محمولۀ جداگانه را از وسیله‌ی که با سرعت هایپرسونیک حرکت می‌کند، رها سازد.
جنرال مارک میلی، لوی درستیز مشترک سابق اردوی امریکا، این رویداد را یک «لحظۀ اسپوتنیک» نامید.
در عین زمان، آزمایشات هایپرسونیک چین آسیب‌پذیری ایالات متحدۀ امریکا را در برابر حمله از سمت جنوب آشکار ساخت.
دلیل این امر آن است که سیستم دفاع راکتی امریکا بر این فرضه طراحی شده که حملۀ هسته‌ای روسیه علیه قلمرو اصلی امریکا از کوتاه‌ترین مسیر، یعنی از فراز قطب شمال، انجام خواهد شد.
اما در آزمایش‌های هایپرسونیک چین، این سلاح‌ها از مدار پایین زمین و بر منطقۀ حرکت کردند که پوشش رادار امریکا در آن محدود است.
سیستم فوبس می‌تواند که از مسیرهای غیر منتظره به هدف نزدیک شود، زیرا برخلاف راکت بالستیک قاره‌پیمای سنتی (ICBM)، در مسیرهای بلند و قابل پیش‌بینی پرواز نمی‌کند.
پیکنگ انجام آزمایش سلاح‌های هایپرسونیک را رد کرده و وزارت خارجۀ چین اعلام کرده که این آزمایشات برای بررسی تکنالوژی‌های وسایل فضایی قابل استفاده مجدد، انجام شده بود تا مصارف عملیات فضاپیماها کاهش یابد.
نیوشام از مرکز سیاست امنیتی می‌گوید: "آن‌ها دروغ می‌گویند. این بخشی از استراتژی چین است."
او افزود که پیکنگ میزان مصارف نظامی خود را به مراتب کمتر از مقدار واقعی آن اعلام می‌کند.
پنتاگون برآورد کرده که چین ۴۰ تا ۹۰ درصد بیشتر از بودجۀ دفاعی اعلام‌شدۀ خود برای بخش دفاع مصرف می‌کند.
یکی از برتری‌های دیگر چین در رقابت سلاح‌های هایپرسونیک، توانایی بالای تولید صنعتی این کشور است، مزیتی‌که با اتحاد عملی آن با روسیه بیشتر تقویت شده‌است.
علی جواهری، تحلیل‌گر ارشد تکنالوژی‌های نوظهور در شرکت اطلاعات بازارهای خصوصی پتچ بوک (PitchBook) در نیویارک، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: "روسیه در وضعیت اقتصاد زمان جنگ قرار دارد و چین یک قدرت بزرگ تولیدی است. این دو کشور می‌توانند در مقایسه با ایالات متحدۀ امریکا، این راکت‌ها را با سرعت بسیار بیشتری تولید کنند."
برآورد می‌شود که روسیه و چین به ترتیب سالانه ۸۰ و ۳۷۰ سلاح هایپرسونیک تولید می‌کنند، درحالی‌که میزان تولید امریکا به کمتر از ۱۰ فروند در سال می‌رسد.
جواهری می‌گوید: "ایالات متحدۀ امریکا در تولید سیستم‌های دفاعی بسیار پیشرفته و پیچیده، مانند طیارات رزمی «F-35»، مهارت زیادی دارد، اما در تولید تجهیزات نظامی با سطح تکنالوژی متوسط، مانند سلاح‌های هایپرسونیک، چندان مؤفق نیست."
او یادآوری می‌کند که پس از پایان جنگ سرد، پایگاه صنعتی دفاعی امریکا به‌تدریج ضعیف شد.
در این مدت، ادغام شرکت‌ها و کاهش رقابت در این بخش به‌طور چشم‌گیری افزایش یافت و ارتباط این صنعت با اقتصاد تجارتی کاهش پیدا کرد.
شرکت‌های تولید کنندۀ تجهیزات دفاعی بر تولید سیستم‌ها و تجهیزات پیشرفته، با تعداد کم و گران‌قیمت برای پنتاگون تمرکز کردند.
در نهایت، اردوی امریکا به برخی از پیشرفته‌ترین سیستم‌های دفاعی جهان دست یافت، اما این پیشرفت به قیمت کاهش ظرفیت تولید وسیع و توانایی افزایش سریع تولید در شرایط اضطراری تمام شد.
- افزایش تهدید علیه تایوان
پلان‌گذاران نظامی امریکا نگران اند که گسترش ذخایر سلاح‌های هایپرسونیک چین، تلاش‌های ایالات متحده برای مداخله در صورت بروز بحران در تایوان را دشوار سازد.
همچو بحرانی محتمل‌ترین سناریویی است که می‌تواند دو قدرت بزرگ جهان را به یک درگیری نظامی بکشاند.
چین هم‌اکنون بزرگ‌ترین نیروی راکتی متعارف جهان را در اختیار دارد، اما سلاح‌های هایپرسونیک به دلیل سرعت بالا، پرواز در ارتفاع پایین در داخل جو زمین و توانایی تغییر مسیر در جریان پرواز، چالش‌های ویژه‌ی را به وجود می‌آورند.
گزارش محرمانۀ آماده‌گی نظامی امریکا موسوم به اورمتچ «Overmatch» که نخستین بار در دسمبر ۲۰۲۵ توسط روزنامۀ نیویارک تایمز افشا شد، نشان داد که در شبیه‌سازی‌های جنگی مربوط به درگیری احتمالی بر سر تایوان، چین از سلاح‌های هایپرسونیک به‌حیث بخشی از یک عملیات ویرانگر استفاده کرده‌است، عملیاتی‌که کشتی‌های پیشرفتۀ طیاره‌بردار کلاس جرالد آر. فورد نیروی بحری امریکا را از کار انداخته یا نابود می‌کرد.
در صورتی‌که امریکا نتواند تهدید راکتی چین را خنثی کند، قوماندان‌های نظامی این کشور احتمالاً مجبور خواهند شد گروه‌های کشتی‌های طیاره‌بردار خود را در خارج از برد این سلاح‌ها مستقر سازند.
برد راکت‌های هایپرسونیک بردمتوسط حدود ۴،۰۰۰ کیلومتر است.
از آن‌جایی که برد عملیاتی بیشتر طیارات جنگی مستقر بر کشتی‌های طیاره‌بردار تنها ۸۰۰ تا ۱،۳۰۰ کیلومتر است، در آن صورت جنگنده‌های امریکایی از برد مؤثر برای حمله یا تأمین برتری هوایی بر فراز تنگۀ تایوان بسیار دور خواهند بود.
نیوشام از مرکز سیاست امنیتی می‌گوید: "با توجه به این‌که دفاع کنونی امریکا در برابر راکت‌های هایپرسونیک کافی نیست، این وضعیت می‌تواند دفاع از تایوان را برای ایالات متحده، تایوان و جاپان پرمصرف‌تر سازد."
او می‌افزاید: "با این حال، این وضعیت به چین برتری شکست‌ناپذیر نمی‌دهد که پیروزی آسان یا حتمی را برایش تضمین کند. امریکا و متحدانش هنوز توانایی‌های زیادی دارند که می‌توانند شرایط بسیار دشواری را برای چین ایجاد کنند."
قابل یادآوری است که ایالات متحدۀ امریکا سیستم‌های متحرک راکتی را در جاپان و فیلیپین مستقر کرده که می‌توانند مراکز اقتصادی مهم چین در سواحل شرقی، پایگاه‌های بحری، میدان‌های هوایی و مراکز قوماندانی این کشور را هدف قرار دهند.
با نگاه به آینده، انتظار می‌رود که رقابت تسلیحاتی هایپرسونیک میان ایالات متحدۀ امریکا از یک‌سو، چین و روسیه از سوی دیگر، شدیدتر شود، زیرا هر سه کشور در تلاش اند ذخایر خود را گسترش دهند.
با این حال، تحلیل‌گران می‌گویند که نباید توانایی‌های سلاح‌های هایپرسونیک را بیش از حد بزرگ‌نمایی کرد.
سولا از مرکز امنیت بین‌المللی بالتیک می‌گوید: "سلاح‌های هایپرسونیک به‌تدریج به یکی از عناصر مهم رقابت استراتژیک تبدیل می‌شوند."
او می افزاید: "با این حال، من احتیاط می‌کنم که این تکنالوژی به‌حیث یک پیشرفت تکنالوژیک معرفی شود که به‌تنهایی بتواند جنگ را به‌طور بنیادی تغییر دهد. تجربۀ اوکراین به‌روشنی نشان داده که اثربخشی نظامی بیش از پیش به چگونگی ترکیب و به‌کارگیری توانایی‌های مختلف، نه به میزان پیشرفته بودن یک سلاح به‌تنهایی بسته‌گی دارد."
