در دو دهه گذشته، رژیم در بسیاری جهات با شبهنظامیان عراقی مرتبط شده استکالین کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان
از زمان آغاز کمپاین بمباران ایالات متحدۀ امریکا و اسرائیل علیه ایران، تهران میدان جنگ خود را در سراسر شرقمیانه گسترش داده که همسایه غربی ایران، عراق، را نیز شامل میشود. کشوریکه نیروهای نیابتی تهران تقریباً هر روز بر اهداف امریکایی، از جمله تأسیسات دیپلوماتیک و نظامی حمله کرده اند و باعث پاسخهای تلافیجویانه هوایی امریکا شدهاند.
خود ایران نیز موجهایی از حملات راکتی و طیارات بیپیلوت را بر منطقه خودمختار کردنشین در شمال عراق انجام داده، جایی که گروههای مخالف کرد ایرانی نیز کمپها و دفاتر دارند.
شدت گرفتن این خشونتها یک تهدید برای بیثباتی عراق شده؛ کشوری که با اکثریت شیعه و نفوس حدود ۴۶ میلیون تن که بعد از تهاجم امریکا در ۲۰۰۳ و درگیری طولانی پس از آن در حال بهبود است.
کالین کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان در نیویورک می گوید، احتمال اینکه عراق عمیقتر در جنگ ایران کشیده شود بسیار زیاد است:
«این تا حدی نتیجه نفوذ تهران است، بهویژه در دو دهه گذشته، زمانی که رژیم در بسیاری جهات با شبهنظامیان عراقی بهطور جداییناپذیری مرتبط شده است.»
جنگ برای بقا
وقتی اسرائیل و امریکا در ماه جون ۲۰۲۵ کمپاین بمباران علیه ایران را اجرا کردند، نیروهای نیابتی تهران در عراق عمدتاً کنار ایستادند.
اما به گفته کارشناسان، این بار مقاومت اسلامی در عراق، یک سازمان چتر متشکل از گروههای مسلح شیعه و طرفدار ایران، بلافاصله وارد میدان شد.
بیشتر در این باره: سقوط یک طیاره بزرگ سوخترسان نظامی امریکا در غرب عراقایران، حامی و پشتیبان اصلی این گروهها در عراق درگیر جنگ برای خاطر بقاستفرزین ندیمی، کارشناس امور دفاعی
برخلاف جنگ ۱۲ روزه ماه جون گذشته، ایران درگیری کنونی را بهحیث یک جنگ برای بقا میبیند و از همۀ تواناییهای نظامی و توانمندیهای نیابتی خود در سراسر شرقمیانه برای مقابله با امریکا و اسرائیل استفاده میکند.
فرزین ندیمی، کارشناس امور دفاعی ایران در انستیتوت واشنگتن می گوید:
«رژیم ایران، حامی و پشتیبان اصلی این گروهها در عراق در حال حاضر درگیر جنگ برای خاطر بقاست و اکنون برای آنها یک لحظۀ حالا، یا هرگز است».
شماری از گروههای طرفدار ایران که مقاومت اسلامی در عراق را تشکیل میدهند، بخشی از نیروهای بسیج مردمی (پی ام اف) نیز هستند؛ سازمانی چتری از شبهنظامیان عمدتاً طرفدار ایران که از سال ۲۰۱۶ میلادی بخشی از اردوی عراق محسوب میشود.
مقاومت اسلامی در عراق که در سالهای اخیر برجسته شده است، از آغاز جنگ اسرائیل در نوار غزه در اکتبر ۲۰۲۳، دهها حمله بر نیروهای امریکایی در عراق و سوریه انجام داده است. این حملات از سوی گروههای عراقی، باعث واکنش حملات هوایی امریکا شده است.
حملات تلافیجویانه
از آغاز آخرین کمپاین هوایی امریکا و اسرائیل علیه ایران، مقاومت اسلامی در عراق حملات منظم طیارات بیپیلوت و راکتی را بر مجتمع وسیع سفارت امریکا در بغداد انجام داده است.
یک مرکز دیپلوماتیک و لوژستیکی امریکا نزدیک میدان هوایی بینالمللی بغداد که نیروهای امریکایی در آن مستقر اند، نیز بارها هدف قرار گرفته است.
نامشخص است که زنجیرههای تأمین سلاحهای ایرانی چگونه تحت تأثیر جنگ کنونی قرار گرفتهاندکالین کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان
گروههای طرفدار ایران همچنین مظنون به فیر طیارات بیپیلوت به سمت یک پایگاه نظامی بزرگ و مجتمع قنسولی امریکا در شهر اربیل، پایتخت منطقه خودمختار کردستان عراق هستند.
کتائب حزبالله، یکی از قدرتمندترین اعضای نیروهای بسیج مردمی (پی ام اف) و گروهی که توسط امریکا به حیث یک سازمان تروریستی شناخته شده، در ۱۷ مارچ اعلامیهای را صادر کرد و خواستار خروج همۀ«عساکر خارجی» از عراق شد، جایی که حدود ۲ هزار تن از پرسنل نظامی امریکا مستقر هستند.
امریکا در پاسخ به این اقدام، مراکز قومانده و رهبران نیروهای بسیج مردمی در عراق را هدف قرار داد و نیروهای بسیج مردمی اعلام کرد که دو جنگجوی آن در دو حمله هوایی جداگانه در ۱۹ مارچ در نزدیک موصل کشته شدند و این این حملات را به امریکا و اسرائیل نسبت داد.
یک روز پیش از آن، نیز این ائتلاف گفته بود که سه تن از جنگجویانش در یک حمله هوایی مظنون امریکا بر مرکز قوماندانی نیروهای بسیج مردمی در ولایت الانبار، نزدیک سرحد با سوریه، کشته شدند. همچنین شش جنگجوی نیروهای بسیج مردمی در همان منطقه در ۱۶ مارچ کشته شدند.
بیشتر در این باره: ایالات متحدۀ امریکا، تسلیح گروههای کُرد مخالف ایران، را بررسی می کنددر همان روز، براساس گزارشها یک حمله منزل ابو علا الولی رهبر کتائب سیدالشهداء، یکی از بزرگترین گروههای مسلح طرفدار ایران در نیروهای بسیج مردمی را هدف قرار داد. رسانههای محلی از مرگ شش تن خبر دادند، اما مشخص نبود که الولی در جملۀ آنها بوده، یا خیر.
کتائب حزبالله در ۱۶ مارچ اعلام کرد که ابو علی عسکری قوماندان ارشد و سخنگوی این گروه، در بغداد کشته شده، بدون اینکه جزئیات مرگ وی اعلام شود.
به گفته کارشناسان، با وجود حملات امریکا، شبهنظامیان عراقی طرفدار ایران، همچنان توانایی رزمی قابل توجهی دارند.کالین کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان در نیویورک می گوید:
«نامشخص است که زنجیرههای تأمین سلاحهای ایرانی چگونه تحت تأثیر جنگ کنونی قرار گرفتهاند، اما این همچنان یک کارت برنده برای تهران باقی میماند، ماشهای که میتواند فشار را افزایش یا کاهش دهد.»
در همین حال، ایران به حملات طیارات بیپیلوت و راکتی بر منطقه کردستان عراق ادامه میدهد، جایی که حدود دوازده گروه مخالف کرد ایرانی فعالیت دارند و سالهاست که علیه تهران شورش کمدامنهای را ادامه می دهند.
حملات ایران پس از نشر گزارشهایی مبنی بر امکان تأمین سلاح امریکا به گروههای کرد ایرانی و حمایت از حملات احتمالی زمینی فراسرحدی در غرب ایران، افزایش یافته است.
قدرت نیروهای نیابتیها
نیروهای بسیج مردمی از دهها گروه شبهنظامی تشکیل شده است. علاوه بر کتائب حزبالله و کتائب سیدالشهداء، گروههای مهم دیگر از جمله عصائب اهل الحق، حرکت النجباء و سازمان بدر نیز شامل آن هستند.
قدرت هر گروه در نیروهای بسیج مردمی بسیار متفاوت است؛ برخی تنها حدود ۱۰۰ عضو و شماری هم مانند کتائب حزبالله، حدود ۱۰ هزار جنگجو دارند.
به گفته کارشناسان، چندین گروه در نیروهای بسیج مردمی بهحیث نیروهای نیابتی ایران عمل میکنند، در حالی که برخی دیگر مستقلتر هستند.
نفوذ ایران بر نیروهای بسیج مردمی پس از کشته شدن قاسم سلیمانی قوماندان قدرتمند ایرانی توسط امریکا در ۲۰۲۰، که قوماندان نیروی قدس بود، کاهش یافته است.
نیروی قدس مسئول محور مقاومت ایران است؛ شبکهای گسترده از نیروهای نیابتی و گروههای مسلح علیه دشمنان اصلی ایران، اسرائیل و امریکا و این محور شامل مقاومت اسلامی در عراق، گروه مسلح لبنانی حزبالله و شورشیان حوثی در یمن می شود.