شماری از دختران و زنان افغان میگویند که در جریان پنج سال حاکمیت طالبان، فرصتهای زیادی را برای عملیکردن برنامههای آیندهشان از دست دادهاند.
صوفیا، ۲۲ ساله، باشنده ولسوالی چوکی ولایت کنر، میگوید که با بهقدرترسیدن طالبان، برنامهها و آرزوهایش برای آینده تغییر کرده و فرصتهای پیشرفت از او گرفته شده است.
او میگوید زمانی که در صنف دوازدهم مکتب بود، حکومت طالبان آموزش دختران را ممنوع کرد، او ازدواج کرد و اکنون مادر دو کودک است.
صوفیا درباره زندگیاش در جریان این پنج سال تحت حاکمیت طالبان، به رادیو آزادی گفت:
برای تحصیلات عالی نیز بسیار تلاش میکردم، اما طالبان مکاتب و پوهنتونها را بستند. حالا یک کودک سهساله و یک کودک یکونیمساله دارم.
«برای تحصیلات عالی نیز بسیار تلاش میکردم، اما طالبان مکاتب و پوهنتونها را بستند. حالا یک کودک سهساله و یک کودک یکونیمساله دارم. خودم علاقه بسیار زیادی به داکتری داشتم، اما ما برنامههایی برای تحصیلات عالی و آرزوهایی داشتیم؛ اینکه داکتر میشوم، زندگی و وضعیت اقتصادی ما بهتر خواهد شد. اما بسیار ناراحت هستم که این شرایط بر ما آمد. از یکسو، کودکانم در چنین شرایطی بزرگ میشوند و از سوی دیگر، من موفقیتهایی را که میتوانستم بهدست بیاورم، از دست دادم.»
در این مدت، تنها آرزوهای صوفیا نبوده که تغییر کرده است، بلکه برنامهها و مسیر زندگی هزاران دختر و زن افغان در بخشهای آموزش، کار و مشارکت اجتماعی نیز تغییر کرده است.
یک دختر باشنده ولایت میدان وردک که نخواست نامش در این گزارش منتشر شود، نیز اظهارات مشابهی دارد.
او به رادیو آزادی گفت که تازه سال اول فاکولته طب را آغاز کرده بود که حکومت طالبان دروازههای پوهنتونها را نیز بهروی دختران بست و هزاران دختر مانند او را از ادامه تحصیلات عالی بازداشت:
«هم علاقه داشتم که پیلوت شوم و هم داکتر، اما متأسفانه وقتی نظام تغییر کرد، نه توانستم در رشته پیلوتی تحصیل کنم و نه هم توانستم که تحصیلات خود را در رشته طب ادامه بدهم، این سالها بسیار سخت تمام شد. بسیار سخت است که برنامه زندگیات را تغییر بدهی. میخواستم که بالاخره چپن سفید را بر تن داشته باشم و به مردم، بهخصوص مردم ولایت میدان وردک، خدمت کنم، اما متأسفانه هیچکدام از اینها برایم ممکن نشد.»
بیشتر در این باره:
محرومیت آموزشی دختران در افغانستان؛ شمارشان به ۲.۴ میلیون رسیداین در حالی است که پس از بازگشت حکومت طالبان به قدرت در ماه اسد سال ۱۴۰۰، این حکومت رفتن دختران بالاتر از صنف ششم به مکاتب را ممنوع کرد. آنان سپس در ۲۹ قوس سال ۱۴۰۱، با نشر یک مکتوب رسمی، دروازههای پوهنتونها را نیز بهروی دختران بستند.
اما پس از آن، تحصیل دختران در مؤسسات نیمهعالی طبی ادامه داشت تا اینکه در ماه قوس سال ۱۴۰۳، حکومت طالبان تحصیل دختران در این مؤسسات را نیز ممنوع کرد و به این ترتیب، دسترسی دختران بالاتر از صنف ششم به آموزش بهگونه کامل متوقف شد.
یک زن باشنده ولایت هرات نیز میگوید که در این پنج سال، نهتنها وظیفه اصلیاش را که سالها در آن تجربه کاری داشت از دست داده، بلکه با چالشهای شدید اقتصادی نیز روبهرو شده است.
او که مادر پنج دختر است، پیش از اعمال محدودیتهای طالبان یک آرایشگاه بزرگ ویژه زنان داشت. وی در این مورد به رادیو آزادی گفت:
ده سال میشد که آرایشگاه داشتم، اما حالا در خانه نشستهام و میبینم که خدا چه دری به رویم باز میکند. اجازه کارکردن ندارم.
«ده سال میشد که آرایشگاه داشتم، اما حالا در خانه نشستهام و میبینم که خدا چه دری به رویم باز میکند. اجازه کارکردن ندارم. به ایران نیز رفتوآمد داشتم، اما طالبان اجازه ندادند که بهتنهایی بروم. میگفتند برای محرم ویزه بگیر و همراه او برو و بیا، اما آن هم ممکن نشد. زندگی برایم بسیار سخت شده است. هیچوقت چنین روزهایی بر من نیامده بود.»
آنان از حکومت طالبان میخواهند که محدودیتها و ممنوعیتهایی را که بر زنان وضع شده است، لغو کند.
حکومت طالبان در کنار محدودیتهای کاری زنان در اکثریت ادارات دولتی و غیردولتی، فعالیت آرایشگاههای زنانه را نیز ممنوع کرده است.
شماری از فعالان زن و حقوق بشر افغان میگویند که پس از بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان و در جریان پنج سال گذشته، وضعیت موجود روزبهروز بدتر شده است و زنان، در کنار محرومیت از آموزش، کار و نداشتن امنیت و نقض حقوق اساسی زندگی، حتی مجبور به تحمل خشونت نیز شدهاند.
رقیه ساعی، یکی از این فعالان به رادیو آزادی گفت:
«پس از حاکمیت طالبان، زنان در وضعیت وحشتناکی زندگی میکنند و از تمام حقوق خود محروم شدهاند. از سوی دیگر، هیچ خانه امن یا نهادی وجود ندارد که زنانی که با ظلم و خشونت مواجه میشوند، بتوانند در آن حق خود را بگیرند یا به یک مکان امن دیگر پناه ببرند و در آنجا جان و زندگیشان محفوظ باشد. ادامه این وضعیت واقعاً برای ما نگرانکننده است.»
تلاش کردیم در این گزارش نظر حکومت طالبان را درباره خواستهها و نگرانیهای دختران و زنانی که با آنان مصاحبه شده است، بهدست آوریم، اما ذبیحالله مجاهد، سخنگوی حکومت طالبان، تا زمان نشر این گزارش به پرسشهای رادیو آزادی پاسخ نداد.
اما مقامهای مختلف طالبان در جریان پنج سال گذشته بارها گفتهاند که حقوق زنان بر اساس شریعت اسلامی محفوظ است؛ ادعایی که برای دختران و زنان افغان و جامعه جهانی قابل پذیرش نیست.
حمدالله فطرت، معاون سخنگوی حکومت طالبان، بهتاریخ ۱۷ اسد، در بیانیهای که در صفحه ایکس خود منتشر کرده، نوشته که ملا هبتالله آخندزاده، رهبر طالبان، با مقامهای وزارت تحصیلات عالی و مسئولان بخشهای مربوط، درباره محصلان و آموزش جلسه برگزار کرده است؛ اما در این بیانیه در هیچ بخشی هیچ موردی درباره آموزش دختران ذکر نشده است.
بیشتر در این باره:
تأکید رهبر طالبان بر آموزشهای دینی؛ سکوت درباره تحصیل دختراناقدامات حکومت طالبان در رابطه با زنان افغان در داخل و خارج از افغانستان، واکنشها و نگرانیهای گسترده افغانها، سازمانهای بینالمللی، حکومتها و نهادهای مختلف را برانگیخته است؛ واکنشهایی که همچنان ادامه دارد.
صندوق حمایت از کودکان سازمان ملل متحد (یونیسف) در گزارشی که در ۲۸ اپریل سال جاری منتشر کرد، هشدار داد که ادامه ممنوعیت آموزش دختران در افغانستان میتواند تا سال ۲۰۳۰ این کشور را با کمبود بیش از ۲۰ هزار معلم زن و بیش از پنج هزار کارمند صحی زن مواجه کند.
پیش از این سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) نیز در گزارشهای پیدرپی خود گفته بود که در حال حاضر ۱.۴ میلیون دختر در افغانستان از آموزش محروماند و اگر این ممنوعیت آموزش تا سال ۲۰۳۰ ادامه یابد، بیش از چهار میلیون دختر از تحصیل محروم خواهند شد.