نفت ماده بسیار لزج و غلیظ است و بالا آوردن آن به نیروی زیادی نیاز دارداستیفن اینِس
هفتهها حملات هوایی ایالات متحدۀ امریکا و اسرائیل، تحریمها و محدودیتها، ضربات سنگینی را به ایران وارد کرده، اما ممکن است که در نهایت این جیولوژی باشد که تهران را به دادن امتیاز در بنبست جاری با امریکا وادار کند.
در حالیکه محاصرهٔ بحری امریکا علیه ایران وارد هفتهٔ سوم آن میشود، اطلاعات نهادهای نظارت کشتیرانی و صنعت نشان میدهد که نفتکشها نتوانستهاند، نفت خام ایران را از تنگهٔ هرمز بهسوی بازارهای آسیایی انتقال دهند.
این بدان معناست که ظرفیت ذخیرهسازی نفت ایران بهسرعت در حال پر شدن است و زمان بهسرعت میگذرد، تا جایی که ایران ناگزیر به توقف تولید خواهد شد. به گفتۀ تحلیلگران، این همان آزمون اصلی برای تهران است، در حالیکه تلاش میکند در برابر فشار امریکا برای مذاکره روی یک توافق صلح مقاومت کند.
«تأثیر جیولوژیک»
استیفن اینِس، یکی از مسولان شرکت "اس پی آی منجمنت" به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت:
«این موضوع بیش از هر چیز دیگر یک تأثیر جیولوژیک مربوط به چگونگی استخراج نفت را ایجاد میکند،.»
اینِس افزود، زمانی که جریان متوقف شود «نفت تمایل دارد در کف مخزن تهنشین شود. نفت ماده بسیار لزج و غلیظ است و بالا آوردن آن به نیروی زیادی نیاز دارد.» به گفتهٔ او، نتیجه حتی میتواند «پایان بازی» برای این بخش باشد.
بیشتر در این باره:
با نگرانی از بیثباتی تنگۀ هرمز، یورو آسیا به «دهلیز وسطی» رو میآورداستیفن اینِس، می افزاید:
«تمام روند بازسازی، فشار و موفق شدن در بالا آوردن دوبارهٔ نفت از چاه، ممکن است تا یک سال طول بکشد. بسیاری باور دارند که این، عملاً پایان تولید است، چون ازسرگیری آن بسیار مصرف خواهد بود.»
بالا آوردن دوبارهٔ نفت از چاه، ممکن است تا یک سال طول بکشداستیفن اینِس
براساس یادداشت تحقیقاتی بانک "گلدمن ساکس" در ۲۳ اپریل، «سهم تولید کشورهایی با فشار پایین مخازن در ایران و عراق نسبت به سایر مناطق خلیج بیشتر برآورد میشود.»
این یادداشت که بخشهای نفتی همهٔ کشورهای خلیج فارس را بررسی کرده، افزوده که بازگشت به سطح تولید نفت «پس از توقف طولانی، ممکن است تنها بهصورت جزیی انجام شود.»
مهدی مصلِحی، مشاور ایرانی مقیم بریتانیا که یک دهه در بخش نفت کار کرده، نیز می گوید که مدت زمان توقف استخراج بسیار مهم است.
مصلِحی به رادیو فردا بخش ایران رادیو اروپای آزاد/رادیوآزادی گفت:
«اگر تولید در یک چاه نفت برای مدت کوتاه، مثلاً از یک هفته تا دو یا حداکثر سه هفته متوقف شود، میتوان آن را دوباره به کار انداخت.اما اگر چاه نفت برای مدت طولانی بسته بماند، بهویژه چون چاههای جنوب ایران که عمدتاً دارای سلفر(گوگرد) بالا هستند و بسته به قدیمی بودن چاه، مشکلات جدی بهوجود خواهد آمد. فشار مخازن ممکن است، کاهش یابد.»
رقابت با زمان؟
البته، ممکن است که ایران اصلاً مجبور به توقف تولیدات نفت نشود. اما اطلاعات منتشرشده نشان میدهد که اکنون وضعیت به یک رقابت با زمان تبدیل شده است.
بیشتر در این باره:
مقامهای ایرانی اعلام کردند که تنگه هرمز را به گونۀ کامل باز کردهاندگزارش ۲۷ اپریل شرکت کپلِر اعلام کرد که «از آغاز محاصره در ۱۳ اپریل، هیچ نفتکش تأییدشدهای از منطقهٔ محاصرهٔ توسط امریکا خارج نشده است.»
قبلاً میگفتیم زمان به نفع جمهوری اسلامی است، اما حالا دیگر نمیتوان چنین گفتهمایون فلکشاهی
این گزارش افزوده که «چندین نفتکش از تنگهٔ هرمز عبور کردند، اما نتوانسته اند از محاصرهٔ امریکا که در منطقۀ جنوبتر، بین خلیج عمان و بحیرۀ عرب قرار دارد، عبور کنند.»
به همین دلیل، ذخایر نفت ایران در حال پر شدن است. کپلر تخمین کرده که ایران تنها برای حدود ۱۲ روز ظرفیت خالی باقیمانده دارد.
همایون فلکشاهی، تحلیلگر در شرکت کپلر، به رادیو فردا گفت:
«قبلاً میگفتیم زمان به نفع جمهوری اسلامی است، اما حالا دیگر نمیتوان چنین گفت. قواعد بازی تا حدی متوازن شده است.»
محاصرهٔ تنگهٔ هرمز از سوی ایران که از صادرات نفت سایر کشورهای خلیج مانع میشود، نیز فشار ایجاد کرده است. این وضعیت باعث افزایش قیمت نفت و ایجاد یک شوک در عرضهٔ جهانی نفت شده، نهتنها نفت، بلکه گاز و دیگر محصولات حیاتی را نیز تحت تأثیر قرار داده است. با ادامهٔ این روند، فشار جهانی افزایش مییابد.
فلکشاهی می گوید:
«در حال حاضر این یک بازی استقامت است، اینکه کدام طرف در کوتاهمدت بیشتر عقبنشینی میکند. قیمتهای حدود ۱۰۰ تا ۱۱۰ دالر، حتی تا ۱۲۰ دالر در هر بشکۀ نفت، هنوز برای اقتصاد جهانی، قابل تحمل است. اما اگر تنگهٔ هرمز در روزها یا هفتههای آینده بسته بماند، احتمالاً قیمتها بیشتر افزایش خواهد یافت.»
بیشتر در این باره:
ترمپ: از همین لحظه روند محاصرۀ تنگۀ هرمز را آغاز میکنیمدر ۲۹ اپریل، پس از گزارشی والاستریت ژورنال مبنی بر اینکه دونالد ترمپ رئیسجمهور امریکا، به مشاورانش دستور داده که برای یک محاصرهٔ «طولانیمدت» آماده شوند، قیمت نفت برنت بهطور چشمگیری، به ۱۱۵ دالر در هر بشکه افزایش یافت.
احتمالاً طی سه هفتهٔ آینده، در زمینهٔ توافق، پیشرفتی حاصل خواهد شداستیفن اینِس
در همین حال، ایران بهدنبال راههای دیگری برای کاهش فشار ذخیرهسازی است. صحبت از انتقال نفت از طریق خط آهن به چین، بزرگترین مشتری ایران وجود دارد. اما این روش نسبت به انتقال آن با نفتکشها قمیتتر و با حجم کمتر است، بنابراین تأثیر محدودی خواهد داشت.
براساس مرکز خبر رادیو آزادی، ممکن است گام بعدی ایران تشدید بیشتر تنشها باشد.
بسیاری از تولیدکنندگان دیگر خلیج فارس توانستهاند که با استفاده از مسیرهای جایگزین، مانند پایپلاین شرق به غرب عربستان سعودی به بحیرۀ احمر فشار ذخیرهسازی نفت خودرا را کاهش دهند. این کار، در کنار کاهش تولیدات، به ادامهٔ فعالیت تأسیسات نفتی و حفظ فشار در پایپلاین اصلی کمک کرده است.
ممکن است، ایران نیروهای نیابتی حوثی خود در یمن را برای حمله به این مسیر بسیج کند، از جمله هدف قرار دادن کشتیرانی در تنگهٔ بابالمندب، که حدود ۱۰ درصد نفت بحری جهان از آن عبور میکند.
اما این اقدام برای تهران نیز خطراتی به همراه دارد. در هفتههای اخیر، ایالات متحدۀ امریکا حضور نظامی گستردهٔ خود را در منطقه افزایش داده و احتمال بازگشت به درگیری را مطرح کرده است.
استیفن اینِس، یکی از مسولان شرکت "اس پی آی منجمنت" می گوید، «احساس موجود در بازار این است که احتمالاً طی سه هفتهٔ آینده، در زمینهٔ توافق، پیشرفتی حاصل خواهد شد.»